Adi Śankara: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 81 bajtów ,  2 miesiące temu
WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne techniczne, usunięcie zbędnych linków do dat
m (dodaję kategorię Kategoria:Byłe artykuły na medal w związku z wystąpieniem artykułu na liście Wikipedia:Byłe Artykuły na Medal)
(WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne techniczne, usunięcie zbędnych linków do dat)
{{Przekierowanie|Śankara|[[Śankara (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Adi Śankara
|imię i nazwisko org =
|grafika = Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = [[788]]<ref name="data" />
|miejsce urodzenia = Shankara (Kerala)
|data śmierci = [[820]]<ref name="data" />
|miejsce śmierci = Kedarnath (Uttarakhand)
|zawód = Indyjski mędrzec, myśliciel, filozof, reformator tradycji wedyjskiej oraz bramińskiej.
|odznaczenia =
|commons = Category:Adi Shankara
|wikiźródła = Adi Śankara
|www =
}}
[[Plik:AdiShankara1.jpg|240px|thumb|240px|Adi Śankara – posąg w [[mandir]]ze w [[Mysore]]]]
'''Adi Śankara'''{{fakt|data=2013-12}} ([[pismo dewanagari|dewanagari]] आदि शङ्कर, czyli Pierwszy z Śankarów oraz आदि शंकराचार्य (Adi Śankar[[aćarja]]); także Śankara Bhagawatpad[[aćarja]] , czyli Nauczyciel u Stóp Boga<ref name="hind-com" />; [[język malajalam|malajalam]] ആദി ശങ്കരന്; [[język angielski|ang.]] Adi Shankara), ur. [[788]] w Shankarze (dzisiejsza [[Kerala]]), zm. [[820]] w Kedarnath (dzisiejsze [[Uttarakhand]])<ref name="data">Według innych źródeł{{doprecyzuj|data=2015-11|jakich?}} Adi Śankara żył w latach 700–750, 686–718, bądź też 509–477.</ref><ref name="hind-com">[http://web.archive.org/web/20150418165438/http://hinduism.about.com/od/gurussaints/p/adishankara.htm Strona filozofa w bazie internetowej hinduism.about.com], dostęp 18 kwietnia 2015 roku.</ref> (daty urodzenia i śmierci niepewne, jednak większość naukowców jest zgodna co do tego, że żył prawdopodobnie w [[VIII wiek]]u) – [[Indie|indyjski]] mędrzec, myśliciel i reformator tradycji [[wedy]]jskiej oraz [[bramin|bramińskiej]], założyciel największej i najbardziej wpływowej szkoły [[filozofia indyjska|filozofii indyjskiej]] – [[Adwajtawedanta|adwajtawedanty]]<ref>Peter J. King ''Filozofowie. 100 największych myślicieli w dziejach świata'', wydanie polskie: Elipsa, 2006 {{ISBN|83-7265-092-6}}.</ref>. Esencją nauczania Adi Śankary była jedność [[atman]]a i bezpostaciowego [[Brahman]]a. Śankarę uważano w [[smartyzm]]ie za częściowego [[awatara]] [[Śiwa|Śiwy]]. Słowo ''śankara'' w [[sanskryt|sanskrycie]] oznacza ''pokój czyniący''.
 
'''Adi Śankara'''{{fakt|data=2013-12}} ([[pismo dewanagari|dewanagari]] आदि शङ्कर, czyli Pierwszy z Śankarów oraz आदि शंकराचार्य (Adi Śankar[[aćarja]]); także Śankara Bhagawatpad[[aćarja]] , czyli Nauczyciel u Stóp Boga<ref name="hind-com"/>; [[język malajalam|malajalam]] ആദി ശങ്കരന്; [[język angielski|ang.]] Adi Shankara), ur. [[788]] w Shankarze (dzisiejsza [[Kerala]]), zm. [[820]] w Kedarnath (dzisiejsze [[Uttarakhand]])<ref name="data">Według innych źródeł{{doprecyzuj|data=2015-11|jakich?}} Adi Śankara żył w latach 700–750, 686–718, bądź też 509–477.</ref><ref name="hind-com">[http://web.archive.org/web/20150418165438/http://hinduism.about.com/od/gurussaints/p/adishankara.htm Strona filozofa w bazie internetowej hinduism.about.com], dostęp 18 kwietnia 2015 roku.</ref> (daty urodzenia i śmierci niepewne, jednak większość naukowców jest zgodna co do tego, że żył prawdopodobnie w [[VIII wiek]]u) – [[Indie|indyjski]] mędrzec, myśliciel i reformator tradycji [[wedy]]jskiej oraz [[bramin|bramińskiej]], założyciel największej i najbardziej wpływowej szkoły [[filozofia indyjska|filozofii indyjskiej]] – [[Adwajtawedanta|adwajtawedanty]]<ref>Peter J. King ''Filozofowie. 100 największych myślicieli w dziejach świata'', wydanie polskie: Elipsa, 2006 {{ISBN|83-7265-092-6}}</ref>. Esencją nauczania Adi Śankary była jedność [[atman]]a i bezpostaciowego [[Brahman]]a. Śankarę uważano w [[smartyzm]]ie za częściowego [[awatara]] [[Śiwa|Śiwy]]. Słowo ''śankara'' w [[sanskryt|sanskrycie]] oznacza ''pokój czyniący''.
 
Adi Śankara podróżował po [[Indie|Indiach]], nauczając, propagując własny system filozoficzny oraz prowadząc dysputy z przedstawicielami innych szkół filozoficznych (''darśan''). Założył cztery klasztory (''mathy''), które odegrały ważną rolę w rozwoju i rozpowszechnieniu hinduizmu pobuddyjskiego i adwajtawedanty w Indiach oraz spadku popularności buddyzmu, był twórcą zakonu [[Daśanamisampradaja|daśanami]] oraz tradycji [[Śanmata]].
 
== Życiorys ==
Tradycyjne biogramy Śankary znajdują się w dziełach – [[Śankarawidźiajam]]ach ([[transliteracja|trl.]] Śaṃkaravijayaṃ). Są to utwory poetyckie, zawierające mieszankę materiału historycznego i legendarnego. Do najważniejszych należą
* ''Madhawija Śankarawidźajam'' (z [[XIV wiek]]uwieku),
* ''Ćidiwilasija Śankarawidźajam ''
* ''Anandagirija Śankarawidźajam'' (z okresu między [[XV wiek|XV]] a [[XVII wiek]]iemwiekiem) i
* ''Keralija Śankarawidźajam '' (z [[Kerala|Kerali]], z XVII wieku).
 
=== Kwestia datowania życia Śankary ===
Według opinii współczesnych naukowców, Śankara żył mniej więcej w [[VIII wiek]]uwieku n.e. Dokładnej daty urodzenia oraz śmierci nie da się ustalić. Według tradycji niektórych ''math'' (klasztorów) założonych przez Śankarę, żył w latach [[788]] – [[820]]788–820 lub też [[509]] – [[477]]509–477. Część źródeł podaje nawet daty [[509 p.n.e.]] i [[477 p.n.e.]] jako daty jego urodzenia i śmierci. Jest to jednak bardzo mało prawdopodobne, gdyż musiałby żyć w tym samym czasie co [[Budda]]. Biogram Śankary napisany przez Swamiego Nirdźananandę Saraswatiego podaje rok [[686]] jako datę urodzin Śankary, a [[718]] jako rok śmierci.
 
=== Lata młodości ===
Podczas swej misji rozpowszechniania adwajtawedanty Śankara udał się w podróż do [[Waranasi|Varanasi]], gdzie pewien młodzieniec imieniem [[Sanandana]] z południowych Indii został jego pierwszym uczniem. Zgodnie z niektórymi źródłami, gdy Śankara szedł ze swoimi uczniami do mandiru Wiśwanath spotkał [[dalit]]a razem z czterema psami. Uczniowie Śankary kazali mu się odsunąć, a on odpowiedział: ''Czy chcecie abym przesunął mojego niezniszczalnego [[atman]]a, czy to ciało zrobione z jedzenia?''. Wówczas Śankara zrozumiał, że ów dalit był nikim innym jak samym Śiwą, a psy czterema [[Wedy|Wedami]], więc złożył mu pokłon i skomponował pięć [[śloka|ślok]] znanych jako ''Maniśa Pańćakam''.
 
Gdy Śankara przebywał z uczniami w [[Badrinath]], w [[Himalaje|Himalajach]], napisał znane ''Baśje'' ("komentarze„komentarze [do świętych tekstów]") i ''Prakarana granthy'' ("traktaty„traktaty filozoficzne"filozoficzne”). Przekazywał ich nauki swym wyznawcom. Według opowieści dobrze rozumiał je Sanandana (pierwszy uczeń Śankary), inni zaś zazdrościli mu tej umiejętności. Aby przekonać pozostałych uczniów o wyższości Sanandany, pewnego razu Śankara zawołał go, gdy stali na przeciwnych brzegach Gangesu. Sanandana przeszedł po Gangesie, krocząc po kwiatach [[lotos]]u. Zachwycony tym wyczynem Śankara nadał Sanandanowi tytuł "Padmapada"„Padmapada”.
 
=== Spotkanie z Mandanamiśrą ===
Adi Śankara odbył znaną debatę z innym filozofem – [[Mandanamiśra|Mandanamiśrą]] (uczniem [[Kumarila Bhatta|Kumarili Bhatty]]) – przedstawicielem szkoły [[Mimansa|mimansy]], przywiązującej wagę do rytuałów. Najpierw Śankara miał intencję poprowadzenia dysputy z Kumarilą Bhattą, jednak ten postanowił popełnić samobójstwo przez samospalenie, aby odpokutować za grzech, który popełnił, ucząc się [[filozofia buddyjska|filozofii buddyjskiej]] od mistrza, aby móc ją później skrytykować. Odesłał zatem Śankarę do swego ucznia – Mandanamiśry.
 
Śankara poprowadził debatę z Mandanamiśrą, gdzie żona Mandany – Ubhaja Bharati – "sędziowała"„sędziowała”. Temat dotyczył tego, czy konieczne do osiągnięcia [[moksza (hinduizm)|mokszy]] jest spełnianie rytuałów – Mandanamiśra uważał, że tak, a Śankara, że wystarczy poznanie [[Brahman]]a. Po długich<ref>Ich dokładna długość nie jest do końca pewna; niektóre źródła podają piętnaście dni, a inne kilka tygodni.</ref> dysputach Mandanamiśra oficjalnie uznał zwierzchnictwo i rację Śankary. Potem Ubhaja Bharati wyzwała Śankarę na kolejną dysputę, aby uwieńczyć jego zwycięstwo. Tym razem miała ona dotyczyć [[Kamasutra|kamaśastry]] (wiedzy o miłości erotycznej). Śankara jako asceta nie miał żadnego pojęcia na ten temat, zatem poprosił o czas na uzyskanie tej wiedzy poprzez medytację. Ubhaja Bharati zmieniła jednak zdanie i nie miała już ochoty prowadzić debaty, zatem pozwoliła, aby jej mąż został sannjasinem i przyjął imię zakonne [[Sureśwaraćarja]] (tak uzgodniono podczas debaty). Mandanamiśra, zgodnie ze zwyczajem, jako pokonany w debacie, przyjął Śankarę na swego mistrza i później stał się jednym z jego najwybitniejszych i najistotniejszych uczniów.
 
=== ''Dig-widźaja'' ===
Adi Śankara udał się razem ze swymi uczniami do [[Maharasztra|Maharashtry]] i do [[Srisailam]]. W Srisailam ułożył ''Śiwanandalahari'' – dewocyjny hymn ku czci Śiwy. ''Madhawija Śankarawidźajam'' podaje, że Śankara został schwytany i miał być złożony w ofierze, jednak zjawił się przed nim Bóg jako [[Narasinha|Narasimha]] i uratował go (zrobił tak w odpowiedzi na modlitwy Padmapady). Śankara skomponował ''śtotrę [[Lakszmi]]-[[Narasinha|Narasimha]]'' (pieśń ku czci Lakszmi i Narasimhy), następnie pojechał do [[Gokarna|Gokarny]], do świątyni ku czci Hari-Śankary i do świątyni [[Mukambika]] w [[Kollur]]. W Kollur przyjął na swego ucznia chłopca, uważanego przez swoich rodziców za niemego. Nadał mu imię ''[[Hastamalakaćarja]]'' (oznaczające "ten„ten z owocem [[amalaka]] w dłoni"dłoni”, co jest [[metafora|metaforą]] oznaczającą "ten„ten, co urzeczywistnił [[atman]]a"a”). Później pojechał do [[Śringeri]], założył tam [[klasztor]] [[Śringeri Śarada Pitham]] i przyjął na ucznia [[Totakaćarja|Totakaćarję]].
 
Śankara rozpoczął swą ''Dig-widźaję'' (podróż misjonarską) mającą na celu propagowanie adwajtawedanty i konkurowanie z filozofiami przedstawiającymi sprzeczne doktryny. Podróżował po całych Indiach – od Indii Południowych do [[Kaszmir (region)|Kaszmiru]] i [[Nepal]]u – nauczając o swej filozofii zwykłych ludzi oraz prowadząc dysputy z filozofami hinduistycznymi i buddyjskimi, mnichami i uczonymi.
 
Pod koniec życia Śankara pojechał do himalajskiego regionu [[Kedarnath]]-[[Badrinath]], gdzie umarł i (według jego zwolenników) po śmierci osiągnął [[moksza (hinduizm)|mokszę]]. W Kedarnath znajduje się Samadhi Mandir<ref>Tj. [[mandir]] wybudowany w miejscu śmierci hinduistycznego świętego, mędrca itp.</ref> poświęcony Śankarze. ''Keralija Śankarawidźaja'' podaje [[mandir w Vadakkunnathan]] w [[Thrissur]], w Kerali jako miejsce śmierci Śankary.
 
.
 
== Myśli filozoficzna i religijna ==
{{osobny artykuł|Adwajtawedanta}}
[[Plik:SwansCygnus olor.jpg|thumb|Łabędź jest istotnym motywem w adwajtawedancie. Jego symboliczne znaczenia to: 1. Poprzez powtarzanie słowa ''hamsa'' (sanskryckiego słowa oznaczającego ''łabędź''), staje się ''soham'' (w sanskrycie zwrot ten oznacza "Ja„Ja jestem Nim"Nim”). 2. Mimo iż łabędź mieszka w wodzie, woda nie brudzi jego piór; tak samo wyzwolony adwajtyn nie daje się zwieść mai, mimo iż w niej żyje. 3. Mnich z zakonu dasanami nazywany jest ''[[Paramahamsa|Paramahamsą]]'' (''najwyższym łabędziem'')]]
Adwajta (dosł.: "nie„nie-dualizm"dualizm”) jest systemem [[monizm|monistycznym]]. Termin "adwajta"„adwajta” odnosi się do jedności duszy jednostkowej ([[Atman]]a) i Boga, Absolutu ([[Brahman]]a). Kanonicznymi tekstami tej doktryny są księgi [[Prasztanatraji]], składające się z [[Upaniszady|Upaniszad]], [[Bhagawadgita|Bhagawadgity]] i [[Brahmasutry|Brahmasutr]].
 
Adi Śankara jako pierwszy w swej tradycji filozoficznej zdefiniował doktrynę adwajtawedanty. Napisał komentarze do Prasztanatraji. Następujący cytat z jego dzieła ''Wiweka-ćudamani'' streszcza zwięźle całą doktrynę adwajtawedanty:
: ''Brahman jest jedyną prawdą, świat jest nierealny i nie ma różnicy między Brahmanem a indywidualną jaźnią.''
 
Adwajtawedanta opiera się na ''śastrach'' (''świętych tekstach''), ''jukti'' (''rozumowaniu''), ''anubhawie'' (''doświadczeniu'') i ''karmach'' (''praktykach duchowych'')<ref>Zobacz fragment: ''"Study„Study the Vedas daily. Perform diligently the duties ("karmas"„karmas”) ordained by them"them”'', źródło: [http://www.sankaracharya.org/sadhana_panchakam.php Sadhana Panchakam] Adi Śankary {{lang|en}}.</ref>. Filozofia ta dostarcza jasno określonej drogi życia, którą należy kroczyć. Zgodnie z jej założeniami, powinno się postępować według jej wskazówek przez całe życie – od dzieciństwa aż po śmierć. Filozofia Śankary jest filozofią doświadczenia, którą charakteryzuje aforyzm "Ty„Ty jesteś tym"tym”, oznaczający, że nie ma różnicy między doświadczającym, doświadczanym (światem) a Brahmanem. Przedstawiciele adwajtawedanty uważają, że wśród jej zwolenników oraz wśród członków innych filozofii pojawiły się osoby, które osiągnęły [[Wyzwolenie w hinduizmie|wyzwolenie]] i pełne zjednoczenie z Brahmanem ([[moksza (hinduizm)|moksza]]) podczas życia – tzw. ''[[Dźiwanmukta|dźiwanmuktowie]]''. Te osoby w pełni zrealizowały i poczuły, że ich dusze jednostkowe są dokładnie tym samym co Brahman.
 
Komentarze Śankary do [[Upaniszady|Upaniszad]], [[Bhagawadgita|Bhagawadgity]] i [[Brahmasutry|Brahmasutr]] są jego najważniejszymi i niewątpliwie jego własnymi dziełami. Mimo iż stosował tradycyjne metody komentowania Brahmasutr, istnieje wiele argumentów przemawiających za tym, że adwajtawedanta jest esencją nauk Upaniszad. Śankara nauczał, że mokszę można uzyskać tylko poprzez bezpośrednie poznanie Brahmana.
 
Doktryna Śankary nie zyskała akceptacji u kolejnych filozofów z nurtu wedanty, głosili oni odmienne tezy. Nie została zaaprobowana również przez południowoindyjskich śiwaitów ze szkoły [[Śajwasiddhanta|śaiwasiddhanta]]<ref> {{cytuj książkę |nazwisko= Szyszko-Bohusz|imię= Andrzej|autor link=Andrzej Szyszko-Bohusz |tytuł= Hinduizm, buddyzm, islam |url= |wydanie= 1|wydawca= [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich|Ossolineum]]|miejsce= Wrocław|rok= 1990 |strony= 68 |rozdział= Joga – Droga Zjednoczenia|isbn= 83-04-03162-0|język = |data dostępu =}}</ref>.
Śankarze czasem zarzucano nauczanie buddyzmu pod przykrywką hinduizmu, ponieważ uważano, że jego idee niedwoistości były trochę zbyt radykalne jak na ówczesną filozofię indyjską. Późniejsi buddyści wierzyli w nieśmiertelną, niezmienną, absolutną prawdę, którą można zrealizować po uświadomieniu sobie nierealności [[Sansara|samsary]], jednak wedantyści nie byli zwolennikami tej idei. Mimo iż adwajtawedanta wysuwa teorię [[Maja (religie Wschodu)|mai]], opisując wszechświat jako "sztuczkę„sztuczkę magika"magika”, Adi Śankara i jego zwolennicy uważają to za konsekwencję faktu, że tylko Brahman jest rzeczywisty. Ich idea mai wyłania się z wiary w rzeczywistość Brahmana, a nie na odwrót (w przeciwieństwie do buddyzmu).
|nazwisko= Szyszko-Bohusz|imię= Andrzej|autor link=Andrzej Szyszko-Bohusz |inni= |tytuł= Hinduizm, buddyzm, islam
|url= |wydanie= 1|wydawca= [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich|Ossolineum]]|miejsce= Wrocław|rok= 1990
|strony= 68 |rozdział= Joga - Droga Zjednoczenia|id = |isbn= 83-04-03162-0|oclc= |doi= |cytat= |język = |data dostępu =}} </ref>.
Śankarze czasem zarzucano nauczanie buddyzmu pod przykrywką hinduizmu, ponieważ uważano, że jego idee niedwoistości były trochę zbyt radykalne jak na ówczesną filozofię indyjską. Późniejsi buddyści wierzyli w nieśmiertelną, niezmienną, absolutną prawdę, którą można zrealizować po uświadomieniu sobie nierealności [[Sansara|samsary]], jednak wedantyści nie byli zwolennikami tej idei. Mimo iż adwajtawedanta wysuwa teorię [[Maja (religie Wschodu)|mai]], opisując wszechświat jako "sztuczkę magika", Adi Śankara i jego zwolennicy uważają to za konsekwencję faktu, że tylko Brahman jest rzeczywisty. Ich idea mai wyłania się z wiary w rzeczywistość Brahmana, a nie na odwrót (w przeciwieństwie do buddyzmu).
 
== Dzieła ==
Tradycyjnie jego dzieła klasyfikuje się jako ''[[bhaśja]]'' (''Komentarze''), ''Prakarata gratha'' (''Traktaty filozoficzne'') i ''Stotra'' (''Hymny dewocyjne''). Komentarze dostarczają spójnej interpretacji świętych tekstów hinduizmu z punktu widzenia adwajtawedanty, traktaty filozoficzne przedstawiają [[metodologia|metodologie]], umożliwiające zrozumienie tej doktryny, a poetyckie hymny dewocyjne mają na celu uwypuklenie relacji między [[bhakta|bhaktą]] a czczonym Bogiem.
 
Śankara sformułował ''bhaśje'' do dziesięciu głównych upaniszad, brahmasutr i Bhagawadgity oraz do ''Upadeśasahasri'', ''Atmabodha'', ''Tattwa-bodhaka'' i ''Śarirakabhaszja''. Cytuje w nich m.in. Upaniszadę Śweśwatara , Upaniszadę Kauśitakai , Upaniszadę Mahanarajana i Upaniszadę Dźabala (autentyczność ''bhaśji'' do Upaniszady Kauśitaki , Upaniszady Nrisimhatapani i Upaniszady Śweśwatara bywa czasem kwestionowana). Komentarze Śankary do Brahmasutr są najstarszymi obecnie znanymi, sam autor wspomina jednak czasem o istnieniu starszych.
 
W swej ''bhaśji'' do Brahmasutr podaje przykłady [[Dharmawjadha|Dharmawjadhy]], [[Widura|Widury]] i innych osób, urodzonych ze znajomością Brahmana uzyskaną w poprzednich życiach. Pisze, że działanie jej efektów nie może być powstrzymane w obecnym życiu. Według Śankary wiedzę zdobytą przez znajomość Wed można również zdobyć poprzez nauki [[Purany|Puran]] i [[Itihasy|Itihas]]. W swej Baśji do Upaniszady Taittireja (2.2) pisze:
: ''Ustalono, że każdy ma prawo do tej wiedzy (wiedzy o Brahmanie) i że [[moksza (hinduizm)|najwyższy cel]] można osiągnąć tylko przez tę wiedzę.''
 
Większość badaczy jest zgodna co do autorstwa następujących dzieł:
* ''Bhagawadgitobhaszja''
* ''Ćhandogjopaniszadbhaszja''
 
== Wpływ na historię ==
Mimo iż Śankara żył tylko ok. trzydzieści lat, miał bardzo duży wpływ na Indie i hinduizm.
W Indiach czasów Śankary hinduizm zaczął słabnąć, a popularność zaczęły zdobywać [[buddyzm]] i [[dźinizm]]. Wyznawcy hinduizmu podzielili się na liczne odłamy, które się ze sobą kłóciły. Dodatkowo wielu przedstawicieli filozofii [[sankhja]] było [[ateizm|ateistami]] – nie wierzyli w Boga jako zjednoczoną istotę. Istniały też szkoły takie jak np. Ćarwaka, które negowały autorytet [[Wedy|Wed]].
 
=== Smartyzm ===
Adi Śankara prowadził dysputy z członkami tych odłamów, aby nawrócić ich na swoją doktrynę. Zjednoczył odłamy teistyczne we wspólny system [[Śanmata]].
 
Śankara czczony jest w smartyzmie. Jednym ze znanych smartyjskich wersetów wychwalających go brzmi następująco:
[[Plik:Vidyashankara Temple at Shringeri.jpg|thumb|250px|Świątynia w ''mathcie'' w Śringeri]]
Śankara założył [[Daśanamisampradaja|daśanami]], zakonną hinduistyczną organizację [[swami]]ch o dziesięciu nurtach.
Założył cztery ''[[mathy]]'' ( klasztory stołeczne, siedziby kolejnych śankaraćarjów ) mające na celu propagowanie jego nauk . Znajdują się one w [[Śringeri]] ([[Karnataka]] na południu Indii), w [[Dwarka|Dwarace]] ([[Gudźarat|Gujarat]], zachodnie Indie), w [[Puri]] ([[Orisa]], wschodnie Indie) oraz w [[Dźjotirmath]] ([[Uttarakhand]], północne Indie). Według tradycji hinduistycznej Śankara postawił na czele każdej z tych math czterech swoich uczniów – odpowiednio: [[Sureśwaraćarja|Sureśwaraćarję]], [[Hastamalakaćarja|Hastamalakaćarję]], [[Padmapaćarja|Padmpaćarję]] i [[Totakaćarja|Totakaćarję]]. Wszyscy kolejni naczelnicy tych ''math'' są uczniami w sukcesji tych właśnie osób. Każdy z nich nosi tytuł ''[[Śankaraćarja (tytuł)|Śankaraćarja]]'' (po założycielu math – Śankarze).
 
Każda z math odpowiada jednej z czterech Wed.
 
{| class="wikitable" cellpadding="4" cellspacing="0" border="1"
!Śiśja (uczeń)
!Matha
|[[Atharwaweda]]
|Nandawala
|-
|}
 
== Bibliografia ==
* Swami Tapasyananda (2002). ''Sankara-Dig-Vijaya: The Traditional Life of Sri Sankaracharya by Madhava-Vidyaranya.'' India: Sri Ramakrishna Math. {{ISBN|81-7120-434-1}} {{lang|en}}
* Greaves, Ron (Marzec 2002). ''"From„From Totapuri to Maharaji: Reflections on a Lineage (Parampara)"''. 27th Spalding Symposium on Indian Religions, Oxford. {{lang|en}}
 
== Literatura dodatkowa ==
* {{cytuj książkę |autor link=Adi Śankara |tytuł= Hymny Siankary |inni= Anna Rucińska (tłum.)|wydanie= 1|wydawca= [[Wydawnictwo Miniatura]]|miejsce= Kraków|rok= 2006|strony=189|isbn= 83-7081-710-6}}
* {{cytuj książkę
* {{Cytuj pismo |nazwisko=Sacha-Piekło |imię=Małgorzata |tytuł=TheSpory conceptionwokół ofinterpretacji souldoktryny in the śamkara's doctrineŚankary |czasopismo=Studia Religiologica |oznaczenie=Kraków |wolumin=z.2625/19931992 |strony=66-7225–35}}
|autor link=Adi Śankara |inni= Anna Rucińska (tłum.)|tytuł= Hymny Siankary
* {{Cytuj pismo |nazwisko=Sacha-Piekło |imię=Małgorzata |tytuł=The conception of soul in the śamkara’s doctrine |czasopismo=Studia Religiologica |oznaczenie=Kraków |wolumin=z.26/1993 |strony=66–72}}
|wydanie= 1|wydawca= [[Wydawnictwo Miniatura]]|miejsce= Kraków|rok= 2006|strony=189|isbn= 83-7081-710-6}}
* {{cytuj książkę |nazwisko= Schayer |imię= Stanisław |autor link=Stanisław Schayer |tytuł= O filozofowaniu Hindusów. Artykuły wybrane|url= |inni= Marek Mejor (wybór i wstęp) |wydanie= 1|wydawca= [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]]|miejsce= Warszawa|rok= 1998 |strony=33–37|rozdział=Atmabodha |seria= Polska Akademia Nauk. Komitet Nauk Orientalistycznych |isbn= 83-01-08657-2|data dostępu =}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko=Sacha-Piekło |imię=Małgorzata |tytuł=Spory wokół interpretacji doktryny Śankary
* [[Powszechna Encyklopedia Filozofii]] , t. 9, s. 329
|czasopismo=Studia Religiologica |oznaczenie=Kraków |wolumin=z.25/1992 |strony=25-35}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko=Sacha-Piekło |imię=Małgorzata |tytuł=The conception of soul in the śamkara's doctrine |czasopismo=Studia Religiologica |oznaczenie=Kraków |wolumin=z.26/1993 |strony=66-72}}
* {{cytuj książkę
|nazwisko= Schayer |imię= Stanisław |autor link=Stanisław Schayer |inni= Marek Mejor (wybór i wstęp)
|tytuł= O filozofowaniu Hindusów. Artykuły wybrane|url= |wydanie= 1|wydawca= [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]]|miejsce= Warszawa|rok= 1998
|strony=33-37|rozdział=Atmabodha
|seria= Polska Akademia Nauk. Komitet Nauk Orientalistycznych |isbn= 83-01-08657-2|cytat= |data dostępu =}}
* [[Powszechna Encyklopedia Filozofii]] , t. 9, s. 329
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.sringerisharadapeetham.org/html/History/guruparampara.html Sukcesja mistrzów duchowych Mathy Śringeri Śarada Pitham] {{lang|en}}
* [http://www.kamakoti.org/peeth/origin.html Sukcesja mistrzów duchowych Mathy Kanći Kamakoti Pitham] {{lang|en}}
* [http://www.advaita-vedanta.org/avhp/dating-Sankara.html Materiał według którego Śankara żył w latach 788-820788–820 n.e.] {{lang|en}}
* [http://www.easterntradition.org/original%20sankaracarya.pdf Materiał według którego Śankara żył w latach 509–477 p.n.e] (format pdf) {{lang|en}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}