Atol: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 26 bajtów ,  1 miesiąc temu
m
linki wewnętrzne
m (MalarzBOT: przerabiam link na wywołanie szablonu {{encyklopedia PWN}})
m (linki wewnętrzne)
 
'''Atol''' – płaska wyspa [[koralowce|koralowa]], zwykle składająca się z [[rafa koralowa|rafy koralowej]] w kształcie pierścienia otaczającego centralną [[Depresja (geografia)|depresję]]<ref name="Encyklopedia PWN">{{encyklopedia PWN|id = 3872140|tytuł=atol|data dostępu=2018-04-28}}</ref><ref name="Encyclopaedia Britannica">{{Cytuj stronę | url = https://www.britannica.com/science/atoll | tytuł = Atoll, coral reef | opublikowany = Encyclopaedia Britannica | język = en | data dostępu = 2018-04-28}}</ref><ref name="encyclopedia.com">{{Cytuj stronę | url = https://www.encyclopedia.com/earth-and-environment/geology-and-oceanography/geology-and-oceanography/atoll | tytuł = Atoll | opublikowany = encyclopedia.com | język = en | data dostępu = 2018-04-28}}</ref>, nazywaną [[laguna|laguną]]. Może ona stanowić odrębny zbiornik wodny lub być połączona z morzem.
 
Atol powstaje wskutek kilku procesów. Zaczyna się od powstania [[Wyspa wulkaniczna|wyspy wulkanicznej]] na oceanie. Późniejsze procesy to narastanie rafy koralowej wokół wyspy z jednoczesnym zagłębianiem się dna oceanicznego. Powstanie wyspy wulkanicznej związane jest na ogół z istnieniem tzw. [[Plama gorąca|plamy gorąca]] pod poruszającą się [[Płyta tektoniczna|płytą litosfery]]. Powstały wulkan tworzy wyspę. W przypadku sprzyjających warunków rozwijają się na wybrzeżach wyspy [[koralowce]], tworząc [[Rafa koralowa|rafy koralowe]]. Rafę koralową tworzą żywe organizmy – [[polip (biologia)|polipy]]. Obumierające polipy pozostawiają po sobie wapienne szkielety tworzące zwartą strukturę. Wskutek [[Tektonika płyt|ruchu płyty]] wyspa przemieszcza się i jednocześnie zagłębia, a działalność wulkaniczna zamiera. Jednak zagłębianie się jest na tyle powolne, że koralowce potrafią narastać wystarczająco szybko, aby utrzymać płyciznę, dopóki panują odpowiednie warunki (temperatura wody, nasłonecznienie, czystość wody itp.). W efekcie może powstać warstwa [[Wapień|wapieni]] o grubości kilku kilometrów (ponad warstwą skał wulkanicznych). Stożek wulkanu jak i pozostające ponad powierzchnią części atolu ulegają [[erozja|erozji]]. Jednym z jej produktów jest piasek, na którym mogą rozwijać się rośliny. Szczątki roślin tworzą glebę. Po zewnętrznej stronie atolu tworzy się kształtowana przez fale [[plaża]]. Opada ona stromo ku głębinie. Plaże od strony laguny są znacznie szersze, a woda przeważnie płytka.
 
Nazwę ''atol'' pochodzącą z języka [[język malediwski|divehi]], używanego na [[Malediwy|Malediwach]], spopularyzował [[Karol Darwin]]. Właśnie na [[Malediwy|Malediwach]] można znaleźć największe atole. Ich występowanie ograniczone jest prawie wyłącznie do [[Ocean Spokojny|Oceanu Spokojnego]] i [[Ocean Indyjski|Indyjskiego]]. W basenie [[Ocean Atlantycki|Oceanu Atlantyckiego]] atoli jest niewiele.