Chanat Kazachski: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 406 bajtów ,  3 miesiące temu
m (drobne redakcyjne)
{{dopracować|więcej przypisów|data=2014-08}}
{{Państwo infobox
|nazwa_oryginalna = قازاق حاندىعى / Қазақ хандығы
|nazwa_polska = Chanat Kazachski
|p1 = Chanat Uzbecki
|p1_flaga =
|p2 =
|p2_flaga =
|p3 =
|p3_flaga =
|p4 =
|p4_flaga =
|p5 =
|p5_flaga =
|lata_istnienia = 1456–1847
|n1 = Imperium Rosyjskie
|n1_flaga = Flag of Russia.svg
|n2 =
|n2_flaga =
|n3 =
|n3_flaga =
|n4 =
|n4_flaga =
|n5 =
|n5_flaga =
|flaga_obraz = Flag of the Kazakh Khanate.svg
|godło_obraz =
|nazwa_dopełniacz =
|dewiza =
|dewiza_język =
|dewiza_polski =
|lokalizacja_obraz =
|konstytucja =
|państwo =
|język_urzędowy =
|język_używany = [[Język kazachski]]
|stolica = [[Turkiestan (miasto)|Turkiestan]]
|ustrój_polityczny = [[Monarchia]]
|typ_państwa = [[Chanat]]
|głowa_państwa =
|głowa_państwa_opis =
|status_terytorium =
|zależne_od =
|głowa_terytorium =
|głowa_terytorium_opis =
|w_imieniu_tekst =
|w_imieniu_urząd =
|w_imieniu =
|szef_rządu =
|szef_rządu_opis =
|w_imieniu_tekst2 =
|w_imieniu_urząd2 =
|w_imieniu2 =
|powierzchnia =
|powierzchnia_wód =
|powierzchnia_miejsce =
|ludność =
|gęstość =
|gęstość_miejsce =
|ludność_rok =
|narodowości =
|ludność_miejsce =
|utworzenie_sposób =
|od_kogo =
|utworzenie_data =
|wydarzenie1 =
|data1 =
|likwidacja_sposób =
|przez_kogo =
|likwidacja_data =
|religia_dominująca = [[islam]]
|waluta_nazwa =
|waluta_symbol =
|UTC =
|hymn =
|hymn_nazwa_polska =
|kod_ISO =
|domena =
|kod_samochodowy =
|numer_kierunkowy =
|terytoria_zależne =
|terytoria_autonomiczne =
|mapa_obraz =
|uwagi =
}}
'''Chanat Kazachski''' ([[Język kazachski|Kazachskikaz.]]: قازاق حاندىعى, Қазақ хандығы; ''Qazaq xandığı'') państwo kazachskie istniejące w latach 1465-18471465–1847.
 
W wyniku powstania z lat 1456−14651456–1465 [[Kazachowie]] wyzwolili się spod władzy [[Chanat Uzbecki|Chanatu Uzbeckiego]]<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=|imię=|autor=[[Michael Khodarkovsky]]|inni=Bogumiła Malarecka (tłum.)|tytuł=Na granicach Rosji. Budowanie imperium na stepie 1500-1800|inni=Bogumiła Malarecka (tłum.)|rok=2009|wydawca=[[Państwowy Instytut Wydawniczy]]|miejsce=Warszawa|strony=24|rozdział=Socjologia pogranicza albo dlaczego pokój był niemożliwy|isbn=978-83-06-03165-2|język=pl}}</ref>, tworząc tym samym własne państwo. {{fakt|Chanat Kazachski uchodził w XVI i XVII wieku za najsilniejszy organizm państwowy w środkowej Azji, osłabiony w XVIII wieku w wyniku wojen z [[Dżungarowie|Dżungarami]]|2014-08|data=2020-03}}. Pod koniec XVI wieku państwo zostało podzielone na trzy odrębne [[żuz]]y: [[Starszy Żuz]], [[Średni Żuz]] oraz [[Młodszy Żuz]]<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = История Казахской ССР | wydawca = Наука Казахской ССР | miejsce = [[Ałma-Ata]] | strony = 176-181176–181, 248-251248–251, 264-273264–273 | tom = 2|rok=1977-1981|język=ru}}</ref>. {{fakt|Na początku XIX wieku znalazł się w orbicie wpływów [[Emirat Buchary|Buchary]] i [[Chanat Chiwy|Chiwy]]. W 1847 roku chan zawarł porozumienie z [[Imperium Rosyjskie|Rosją]], na mocy którego dobrowolnie zgodził się na likwidację chanatu|2014-08}}.
 
== Chanowie ==
Tytuł chana nie był dziedziczny - władca wybierany był z grona sułtanów - synów, bratanków oraz braci chana<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Казахско-русские отношения в 16-18 вв. | strony = 394|część=152|język=ru}}</ref>. Jego władza była jednak wyraźnie ograniczona przez plemienną arystokrację walczącą o polityczne wpływy<ref>{{Cytuj książkę | autor = Nikołaj Ryczkow | tytuł = Дневные записки путешествия в Киргиз-Кайсацкую степь в 1771 г. |url = http://kraeved.opck.org/biblioteka/kazahstan/dnevnie_zapiski_puteshestviya/dnevnie_zapiski_puteshestviya.pdf|miejsce = [[Sankt-Petersburg]] | rok = 1772 | strony = 23-2423–24 |język=ru |data dostępu = 2018-09-04 | url = http://kraeved.opck.org/biblioteka/kazahstan/dnevnie_zapiski_puteshestviya/dnevnie_zapiski_puteshestviya.pdf|język=ru}}</ref>. Od XVIII wieku władcy [[Imperium Rosyjskie|carskiej Rosji]] zaczęli wywierać wpływ na wybór nowych chanów w celu kontroli koczowniczych sąsiadów oraz uczynienia ekspansji imperium skuteczniejszą<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Казахско-русские отношения в 16-18 вв. | strony = 401|część=153|język=ru}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Казахско-русские отношения в 16-18 вв. | strony = 580|część=225|język=ru}}</ref>. W 1792 roku został wydany dekret cesarski regulujący proces inauguracji chana - nakazywał on m.in. zebranie się kazachskiej arystokracji na polach [[Orenburg]]a, nakazywał odczytanie przez następcę tronu przysięgi dostarczonej ze stolicy po [[Język rosyjski|rosyjsku]] oraz [[Język tatarski|tatarsku]], a następnie ucałowanie i położenie sobie na głowie [[Koran]]u. Według zapisu nagradzano go lisią czapą, szablą, sobolowym płaszczem oraz dyplomem potwierdzającym otrzymany tytuł, który podobnie jak Koran miał ucałować i położyć na głowie<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Полное собрание законов Российской Империи. Собрание первое |url = http://nlr.ru/e-res/law_r/content.html|miejsce = [[Sankt-Petersburg]] | rok= 1830 | strony = 569-574569–574 | tom = 23 |język=ru |data dostępu= 2018-09-04 | url = http://nlr.ru/e-res/law_r/content.html|język=ru}}</ref>.
 
* Kerej-chan 1465—1473 1465–1473
* Żanybek-chan 1473—1480 1473–1480
* Buryndyk-chan 1480—1511 1480–1511
* Kasym-chan 1511—1518 1511–1518
* Mamasz-chan 1518—1523 1518–1523
* Tachir-chan 1523—1529 1523–1529
* Bujdasz-chan 1529—1533 1529–1533
* Togym-chan 1533—1538 1533–1538
* Chak-Nazar-chan 1538—1580 1538–1580
* Szygaj-chan 1580—1582 1580–1582
* Tauekel-chan 1582—1598 1582–1598
* Jesym-chan 1598—16281598–1628
* Żangyr-chan 1628—16521628–1652
* Zhanibek-chan 1652-1680
* Tauke-chan 1680—1718 1680–1718
* Kajyp-chan 1718—1719 1718–1719
* Bołat-chan 1719—1728 1719–1728
* Abylmambet-chan 1728—1737 1728–1737
* Abyłaj-chan 1771-17811771–1781
* Kene-chan (Kenesary) 1841-18471841–1847
 
== Przypisy ==