Marius Petipa: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 903 bajty ,  2 miesiące temu
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne, ilustracja
m (MalarzBOT: korekta wielkości nagłówków)
(drobne merytoryczne, drobne redakcyjne, ilustracja)
|imię i nazwisko = Marius Petipa
|imię i nazwisko org =
|grafika = Marius Ivanovich [[File:Petipa -FebMI.jpg|thumb|Petipa 14 1898.JPGMI]]
|opis grafiki = Marius Petipa, 1872
|data urodzenia = 11 marca 1818
|miejsce urodzenia = [[Marsylia]]
|www =
}}
'''Marius Petipa''', właściwie Victor Marius Alphonse Petipa (ur. [[11 marca]] [[1818]] w [[Marsylia|Marsylii]], zm. [[14 lipca]] [[1910]] w [[Gurzuf]]ie na [[Półwysep Krymski|Krymie]]) – wybitny [[Francuzi|francuski]] [[Taniec|tancerz]] i baletmistrz, [[Choreografia|choreograf]] i pedagog tańca<ref>{{Cytuj |autor = Lissa, Zofia; Dziębowska, Elżbieta |tytuł = Encyklopedia muzyczna PWM |data = 1979-<c2009> |data dostępu = 2020-02-06 |isbn = 83-224-0112-4 |miejsce = Kraków |wydawca = Polskie Wydawn. Muzyczne |s = 69 |oclc = 7551528}}</ref>, uznawany za "ojca" rosyjskiego baletu klasycznego. Syn tancerza i baletmistrza Jeana-Antoine'a Petipy i aktorki Victorine Morel-Grasseau, brat [[Lucien Petipa|Luciena Petipy]], jednego z czołowych tancerzy francuskiego baletu romantycznego.
== Kariera artystyczna ==
 
[[File:Marius Petipa in the ballet Diavolina Brussels, 1827.jpg|thumb|Marius Petipa w balecie ''Diavolina'', Bruksela 1827|alt=|228x228px|lewo]]
Studiował taniec i terminował w balecie pod okiem ojca kolejno w Brukseli, Lyonie, Marsylii i Bordeaux. Tańczył w Bordeaux, [[Nantes]], Paryżu, a nawet podczas występów gościnnych trupy swego ojca w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] (1839). W [[Paryż]]u tańczył z [[Carlotta Grisi|Carlottą Grisi]] w 1840 i z [[Fanny Elssler]] w 1841 (Opéra). Później był kolejno pierwszym tancerzem Grand Théâtre w Bordeaux oraz Teatro Real w Madrycie, gdzie poznał kulturę hiszpańską i zasady tańca hiszpańskiego, co wielokrotnie wykorzystywał później w swojej twórczości choreograficznej (m.in. w swoim słynnym ''[[Don Kichot (balet)|Don Kichocie]]'').
[[File:Marius Ivanovich Petipa -Feb. 14 1898.JPG|thumb|Marius Petipa, 1898|alt=|326x326px]]
[[File:Grabmal Petipa in Sankt Petersburg.jpg|thumb|Grób Mariusa Petipy w Petersburgu|alt=|426x426px]]
Studiował taniec i terminował w balecie pod okiem ojca, kolejno w Brukseli, Lyonie, Marsylii i Bordeaux. Tańczył w Bordeaux, [[Nantes]], Paryżu, a nawet podczas występów gościnnych trupy swego ojca w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] (1839). W [[Paryż]]u tańczył z [[Carlotta Grisi|Carlottą Grisi]] w 1840 ( Comédie Française) i z [[Fanny Elssler]] w 1841 (Opéra). Później był kolejno pierwszym tancerzem Grand Théâtre w Bordeaux oraz Teatro Real w Madrycie, gdzie poznał kulturę hiszpańską i zasady tańca hiszpańskiego, co wielokrotnie wykorzystywał później w swojej twórczości choreograficznej (m.in. w swoim słynnym ''[[Don Kichot (balet)|Don Kichocie]]'').
 
W 1847 zaangażował się jako pierwszy tancerz w [[Petersburg|Petersburgu]], a w 1862 dostał tam prestiżową nominację na stanowisko głównego baletmistrza cesarskiego teatru, które przed nim piastował legendarny paryski choreograf [[Jules Perrot]]. Od 1862 aż do swojej śmierci stworzył w Rosji 54 nowe balety autorskie, 17 znanych baletów z wcześniejszego dorobku innych choreografów opracował w nowej wersji oraz był choreografem 35 obszernych scen baletowych w rozmaitych przedstawieniach operowych.
Jego balety oparte byłe zazwyczaj na tematyce popularnej w [[Romantyzm|okresie romantycznym]] i odzwierciedlały dokładnie gust epoki. Niektóre ciągnęły się przez 5 – 6 aktów, tworząc długi baletowy wieczór składający się z tradycyjnych [[pas de deux]] pierwszych solistów, wielu pas d'action i [[pas de caractère]], przeplatanych tańcami całego zespołu.
 
Najważniejsze balety Petipy są wciąż odtwarzane współcześnie według jego wersji choreograficznych, mimo że wielu późniejszych twórców proponowałorealizowało i wciąż proponuje własne ich interpretacje scenicznechoreograficzne.
 
Silną stroną Mariusa Petipy jako choreografa była umiejętność nowego synkretycznego spojrzenia na [[balet]]. Wychował się w tradycji francuskiej, ale czerpał na równi ze szkoły włoskiej,; potrafił scalić [[Tempo (muzyka)|adagio]] francuskie z włoskim [[allegro (muzyka)|allegro]] i doprowadzić kunszt techniczny do najwyższego poziomu. To on był twórcą rosyjskiego baletu i rosyjskiej szkoły tańca. W petersburskiej Cesarskiej Szkole Baletowej, w której przez wiele wykładał, wykształcił wielu genialnych tancerzy ([[Matylda Krzesińska|Krzesińska]], [[Wacław Niżyński|Niżyński]], [[Anna Pawłowa|Pawłowa]], [[Tamara Karsawina|Karsawina]] i in.), którzy zasłynęli nie tylko na scenie petersburskiej, ale także na czele słynnych [[Ballets Russes|Baletów Rosyjskich]] [[Siergiej Diagilew|Siergieja Diagilewa]] we Francji, a później wielu z nich rozjechało się po świecie zaszczepiając podstawy baletu klasycznego w licznych krajach.
 
== Najbardziej znaneNajważniejsze balety z wielkiego dorobku choreograficznego Mariusa Petipy: ==
* 1847: ''[[Paquita]]'' wg [[Joseph Mazilier|Josepha Maziliera]] (nowa wersja: 1881)
* 1848: ''Satanella'' wg ''Le Diable amoureux'' Josepha Maziliera
* 1850: [[Giselle]] wg [[Jean Coralli|Jeana Corallego]] and [[Jules Perrot|Julesa Perrota]] (nowanowe wersjawersje: 1868 i 1899)
* 1863: ''[[Korsarz (balet)|Korsarz]]'' wg Josepha Maziliera i Julesa Perrota (nowa wersja: 1884)
* 1864: ''Córka faraona''
* 1869: ''[[Don Kichot (balet)|Don Kichot]]'' (nowa wersja: 1871)
* 1870: ''[[Katarzyna, córka bandyty]]'' wg Julesa Perrota
* 1872: ''Camargo''
* 1876: ''Sen nocy letniej''
* 1877: ''[[Bajadera (balet)|Bajadera]]''
* 1894: ''[[Coppélia|Coppelia]]'' wg [[Arthur Saint-Léon|Arthura Saint-Léona]]
* 1886: ''[[Esmeralda (balet)|Esmeralda]]'' wg Julesa Perrota
* 1889: ''Talizman''
* 1890: ''[[Śpiąca królewna (balet)|Śpiąca królewna]]''
* 1892: ''[[Dziadek do orzechów (balet)|Dziadek do orzechów]]'' (wspólnie z Lwem Iwanowem)
* 1895: ''[[Jezioro łabędzie]]'' (wspólnie z Lwem Iwanowem)
* 1895: ''Konik Garbusek'' wg Arthura Saint-Léona
* 1896: ''[[Postój kawalerii]]''
* 1896: ''Przebudzenie Flory''
* 1898: ''[[Rajmonda (balet)|Rajmonda]]''
* 1900: ''Miliony Arlekina''
* 1903: ''Czarodziejskie zwierciadło''
 
== Przypisy ==