Humphrey Bogart: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 260 bajtów ,  3 miesiące temu
m
ilustracja, drobne redakcyjne, link
m (lit.)
m (ilustracja, drobne redakcyjne, link)
Bogart rozpoczął karierę sceniczną na początku lat 20. XX wieku, występując na [[Broadway (teatr)|Broadwayu]]. W 1930 zadebiutował na dużym ekranie w [[Film komediowy|komedii]] ''[[W górze rzeki]]''. Kontynuował występy teatralne do 1934. Pierwszy rozgłos zyskał rolą więźnia Duke’a Mantee w [[Film kryminalny|kryminale]] ''[[Skamieniały las]]'' (1936). Po związaniu się kontraktem z wytwórnią [[Warner Bros.]], przez następne kilka lat grywał w [[Filmy klasy B|filmach klasy B]], kreując znaczące role w takich produkcjach jak ''[[Czarny legion]]'' (1937) i ''[[Śmiertelny zaułek]]'' (1937). Przełomem w jego karierze był udział w [[Film gangsterski|gangsterskim]] ''[[High Sierra]]'' (1941). W następnej dekadzie występował w produkcjach, które na trwałe wpisały się do kanonu klasyki kinematografii amerykańskiej i ugruntowały jego status gwiazdy [[Hollywood]]: ''[[Sokół maltański (film)|Sokół maltański]]'' (1941), ''[[Casablanca (film)|Casablanca]]'' (1942), ''[[Mieć i nie mieć (film)|Mieć i nie mieć]]'' (1944), ''[[Wielki sen]]'' (1946), ''[[Mroczne przejście]]'' (1947), ''[[Skarb Sierra Madre]]'' (1948) oraz ''[[Koralowa wyspa]]'' (1948). W latach 50. Bogart zasłynął z ról w filmach: ''[[Pustka (film 1950)|Pustka]]'' (1950), ''[[Afrykańska królowa (film)|Afrykańska królowa]]'' (1951), ''[[Sabrina (film 1954)|Sabrina]]'' (1954) i ''[[Bunt na okręcie (film)|Bunt na okręcie]]'' (1954).
 
Bogart stworzył w kinie charakterystyczny typ bohatera; twardego, nieustępliwego cynika z duszą romantyka, którego nieodłącznym atrybutem były [[Fedora (kapelusz)|fedora]], papieros i trencz. W latach 40. był najlepiej opłacanym aktorem na świecie. W trakcie swojej 34-letniej kariery trzykrotnie uzyskiwał nominację do [[Nagroda Akademii Filmowej|nagrody Akademii Filmowej]] w kategorii dla [[Oscar dla najlepszego aktora pierwszoplanowego|najlepszego aktora pierwszoplanowego]], raz zdobywając statuetkę za kreacjęrolę łowcy przygód Charliego Allnuta w ''Afrykańskiej królowej''. Wystąpił w 74 [[Film fabularny|filmach fabularnych]].
 
== Życiorys ==
 
==== Edukacja i służba wojskowa ====
[[Plik:Humphrey Bogart yearbook photo - 1918.jpg|mały|Humphrey Bogart w [[United States Navy]] (listopad 1918)]]
Spędzając czas w Nowym Jorku Bogart oglądał [[Film niemy|filmy nieme]] i [[wodewil]]e{{odn|Kanfer|2011|s=17}}. Pierwszą placówką edukacyjną do której uczęszczał była prywatna szkoła Dalancey w Nowym Jorku{{odn|Kanfer|2011|s=18}}. Następnie wysłano go do [[Trinity School]], będącej męskim gimnazjum dla dobrze sytuowanych{{odn|Kanfer|2011|s=18}}. Z racji tego, że Bogart pozował swojej matce do rysunków, przylgnęła do niego opinia maminsynka, przez co często wdawał się w bójki z kolegami z klasy i kłótnie z nauczycielami. Nie przejawiał żadnego talentu sportowego, a jego stopnie wahały się w zakresie dostatecznych{{odn|Kanfer|2011|s=18}}. W ocenie [[Jeffrey Meyers|Jeffreya Meyersa]] Bogart był posępnym uczniem, który nie wykazywał zainteresowania zajęciami pozalekcyjnymi{{odn|Meyers|1997|s=22}}, często również wagarował{{odn|Kanfer|2011|s=18}}. Po latach aktor wspominał: „Zawsze lubiłem we wszystkim namieszać i podważać autorytety. Chyba miałem to po rodzicach. Dogryzali wszystkim, nawet sobie”{{odn|Kanfer|2011|s=18}}.
 
Poirytowany zachowaniem syna, Belmont DeForest Bogart przeniósł go do szkoły z internatem [[Phillips Academy]] w [[Andover (Massachusetts)|Andover]] w stanie [[Massachusetts]], której sam był absolwentem<ref>{{odn|ref=nie|Meyers|1997|s=13}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=19}}.</ref>. Przyszły aktor do nauki przykładał się przez pierwszy miesiąc, po czym ponownie przestał wykazywać aktywność na zajęciach. Na koniec semestru nie zaliczył angielskiego, francuskiego, geometrii i religii{{odn|Kanfer|2011|s=20}}. Pod koniec wiosennego semestru spakował się i zdecydował o opuszczeniu placówki. Legenda uczelni przez wiele lat głosiła, że powodem usunięcia go ze szkoły była sytuacja, w której Bogart wrzucał winogrona do gabinetu dyrektora. Rzeczywistym powodem były słabe stopnie{{#tag:ref|Wśród innych przyczyn wymieniano także wrzucenie dyrektora placówki (lub opiekuna) do sadzawki na terenie uczelni, spożywanie alkoholu ioraz niewłaściwe odzywanie się do personelu{{odn|Meyers|1997|s=18–19}}.|group="uwaga"}}{{odn|Kanfer|2011|s=20}}. Przedwczesne przerwanie nauki wywołało duże rozczarowanie rodziców Bogarta, zwłaszcza ojca, który liczył na to, że jego jedyny syn, podobnie jak i on, ukończy dobrą szkołę i zostanie lekarzem{{odn|Meyers|1997|s=18–19}}{{odn|Kanfer|2011|s=15, 20}}.
 
Ojciec, w porozumieniu ze znajomym architektem i budowniczym okrętów, załatwił Bogartowi pracę w stoczni na Manhattanie{{odn|Kanfer|2011|s=20}}. 28 maja 1918 przyszły aktor, nie mając realnych możliwości zrobienia kariery, w sekrecie przed rodzicami udał się metrem do [[Brooklyn]]u, gdzie zaciągnął się do [[United States Navy]], podczas amerykańskiego zaangażowania w [[I wojna światowa|I wojnę światową]]. Jak wspominał: „Wojna to było coś! Paryż! Francuskie dziewczyny! Cholernie gorące”{{odn|Kanfer|2011|s=21}}{{odn|Meyers|1997|s=19}}. Bogart przeszedł podstawowe przeszkolenie w Naval Reserve Training Station w [[Pelham (hrabstwo Westchester)|Pelham]] w stanie Nowy Jork, gdzie otrzymał stopień [[sternik]]a{{odn|Kanfer|2011|s=21}}. Wraz z grupą innych chłopców otrzymał przydział na okręt [[SS Leviathan]] transportujący żołnierzy{{odn|Kanfer|2011|s=21}}. Drugiego dnia po wyjściu w morze odmówił wykonania rozkazu, przez co został surowo ukarany. Z uwagi na szereg uchybień wielokrotnie trafiał do aresztu i zdegradowano go do stopnia marynarza. Przegrał również [[żołd]] w karty. Nigdy nie widział walki, ponieważ wojna dobiegła końca 11 listopada 1918, pięć i pół miesiąca od momentu, gdy się zaciągnął{{odn|Kanfer|2011|s=21, 23}}.
 
{{mainsec|Filmografia Humphreya Bogarta|Scena|}}
2 stycznia 1922 Bogart zadebiutował na Broadwayu, występując w [[Dramat|sztuce]] ''Drifting'' w [[Rola epizodyczna|epizodycznej roli]] japońskiego kamerdynera, wypowiadającego jedną kwestię<ref>{{odn|ref=nie|Meyers|1997|s=26}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=27}}.</ref>. Brady senior zaczął obsadzać przyszłego aktora w kolejnych spektaklach. W tym samym roku zagrał w sztuce ''Swifty'', która otrzymała negatywne recenzje ze strony [[Krytyka teatralna|krytyków]]; Alan Dale z „[[New York Journal-American]]” napisał, że Bogart dał „wyraźny przykład złego aktorstwa”{{odn|Kanfer|2011|s=28}}. [[Alexander Woollcott]] recenzował grę aktora w następujących słowach: „Młody człowiek, który ucieleśnia tegoż potomka wyższych sfer, jest, jak to się zazwyczaj litościwie określa – niedostateczny”{{odn|McCarty|1965|s=8}}. Wycinek z opinią dziennikarza Bogart trzymał przez resztę swojego życia, a w początkowym okresie kariery teatralnej potraktował jego słowa jako wyzwanie{{odn|Kanfer|2011|s=28–29}}.
 
Urażony nieprzychylnymi opiniami namawiał Brady’ego seniora do obsadzania go w lepszych i bardziej znaczących rolach{{odn|Kanfer|2011|s=29}}. Pierwszą z nich otrzymał w 1923 w [[Komedia|komedii]] ''[[Meet the Wife (sztuka)|Meet the Wife]]'', gdzie partnerował parze [[Clifton Webb]] i [[Mary Boland]]{{odn|Kanfer|2011|s=30}}. Magazyn „[[World (magazyn)|World]]” napisał: „Bogart jest przystojnym, dobrze wychowanym reporterem, który dodaje sztuce świeżości”{{odn|Kanfer|2011|s=30}}. Większa rozpoznawalność i regularne zarobki sprawiły, że aktor prowadził towarzyski tryb życia; podczas jednego z wieczornych przedstawień ''Meet the Wife'' wystąpił pod wpływem alkoholu, nie pamiętając części kwestii. Poirytowana Boland, zmuszona do improwizacji na scenie, po zakończeniu spektaklu odmówiła dalszej współpracy z Bogartem{{odn|Kanfer|2011|s=30}}. Do następnego projektu podszedł z większą samodyscypliną. W sezonie 1924 grał w sztuce ''Nerves'' wraz z [[Helen Menken]], [[Mary Philips]] i [[Paul Kelly (aktor)|Paulem Kellym]], zbierając pochlebne recenzje; [[Heywood Broun]] przyznał, że Bogart był „ironiczny i świeży, jeśli w tej sztuce było to w ogóle możliwe”<ref>{{odn|ref=nie|Sperber|Lax|1997|s=33}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=31–32}}.</ref>.
==== ''Czarny legion'', ''Śmiertelny zaułek'' ====
[[Plik:James Cagney Humphrey Bogart The Roaring Twenties Still.jpg|mały|James Cagney i Bogart w filmie ''[[Burzliwe lata dwudzieste]]'' (1939)]]
Kontynuował występy w filmach klasy B, kreując postać ambitnego pracownika fabryki samochodów w dramacie kryminalnym ''[[Czarny legion]]'' (1937, reż. Archie Mayo). Rola Franka Taylora spotkała się z uznaniem krytyków, którzy porównywali film do ''[[Jestem zbiegiem]]'' (1931, reż. Mervyn LeRoy). „[[The Hollywood Reporter]]” prognozował, że ''Czarny legion'' „prawie na pewno zrobi z Humphreya Bogarta pierwszorzędną [[Gwiazda filmowa|gwiazdę]] ról charakterystycznych”, z kolei „New York Post” nawoływał w swojej ocenie: „żadnych więcej filmów klasy B dla Bogarta”{{odn|Kanfer|2011|s=59, 61}}.
 
W tym samym roku Warner Bros. wypożyczyło aktora [[Samuel Goldwyn|Samuelowi Goldwynowi]], dzięki czemu mógł wystąpić w dramacie kryminalnym ''[[Śmiertelny zaułek]]'' (reż. [[William Wyler]]), kreując gangstera na wzór [[Baby Face Nelson|Baby’ego Face’a Nelsona]]{{#tag:ref|Na wypożyczeniu Bogarta Warner Bros. zarobiło 6 tys. 750 dolarów, podczas gdy aktor otrzymał 3 tys. 250 dolarów. Dodatkowo wytwórnia zażądała od Goldwyna 2 tys. dolarów tygodniowo i gwarancji zatrudnienia Bogarta przez pięć tygodni{{odn|Kanfer|2011|s=62}}.|group="uwaga"}}{{odn|Meyers|1997|s=69}}. W ocenie Kanfera mimo że to [[Joel McCrea]] był główną gwiazdą, Bogart zagrał tak, jakby to był jego film, a kreacja Hugh „Baby’ego Face’a” Martina była zupełnie inna od szablonowych postaci ze światka przestępczego z poprzednich filmów{{odn|Kanfer|2011|s=62}}. ''Śmiertelny zaułek'' cieszył się uznaniem w Stanach Zjednoczonych i w Wielkiej Brytanii, gdzie Graham Greene pisał na łamach magazynu „[[The Spectator (tygodnik)|The Spectator]]”, że „to jest najlepsza rola, jaką Bogart kiedykolwiek zagrał – bezwzględny, lecz sentymentalny, od początku filmu pokazuje wielki osobisty dramat”{{odn|Kanfer|2011|s=63}}.
 
==== ''Mroczne przejście'', ''Skarb Sierra Madre'' ====
{{Galeria | pozycja = left
[[ |Plik:Dark-Passage-Moorehead-Bogart.jpg|mały|left|[[Agnes Moorehead]] i Bogart w filmie ''[[Mroczne przejście]]'' (1947)]]
|Plik:Bacall and Bogart Dark Passage.jpg|Lauren Bacall i Bogart w filmie ''[[Mroczne przejście]]'' (1947)
}}
Trzecią produkcją Bogarta i Bacall był noir ''[[Mroczne przejście]]'' (reż. [[Delmer Daves]]), opowiadający historię Vincenta Parry’ego (Bogart), który zostaje wrobiony w morderstwo żony. Nie bacząc na konsekwencje, decyduje się na ucieczkę z [[Więzienie Stanowe San Quentin|więzienia San Quentin]], aby odnaleźć rzeczywistego sprawcę zbrodni. Poddaje się operacji plastycznej, by zmylić organy ścigania. Niewinnie ściganemu pomaga Irene Jansen (Bacall){{odn|Kanfer|2011|s=130}}. Przez większą część filmu bohater kreowany przez Bogarta występował w zabandażowanej twarzy, co aktor komentował w żartobliwym tonie: „Już słyszę, jak Jack L. Warner wrzeszczy, że płaci mi tyle pieniędzy za grę, a nikt nie zobaczy mnie przez jedną trzecią filmu”{{odn|Kanfer|2011|s=130}}. Mimo dużych wysiłków, ''Mroczne przejście'' było, według Kanfera, „niczym się niewyróżniającym produkcyjniakiem typu noir”{{odn|Kanfer|2011|s=130}}.
 
[[Plik:Humphrey Bogart Walter Huston The Treasure of the Sierra Madre Still.jpg|mały|Humphrey Bogart i Walter Huston w filmie ''[[Skarb Sierra Madre]]'' (1948)]]
W 1948 Bogart zagrał w dramacie przygodowym z elementami westernu ''[[Skarb Sierra Madre]]'' (reż. John Huston), opartym na powieści [[B. Traven]]a (1927){{odn|Kanfer|2011|s=130–131}}. Na planie partnerowali mu [[Bruce Bennett]], [[Tim Holt]] i [[Walter Huston]] (ojciec reżysera), a zdjęcia do filmu nagrywano w [[Tampico]]{{odn|Kanfer|2011|s=131}}. Bogart wcielił się w rolę opętanego [[Gorączka złota|gorączką złota]] Freda C. Dobbsa, która bywa określana jako najtrudniejsza w całej jego karierze{{odn|Kanfer|2011|s=131}}. Aktor przyjął ofertę udziału, chcąc zmienić swój dotychczasowy wizerunek i zaprezentować w pełni swoje możliwości{{odn|Kanfer|2011|s=131–132}}. Fabuła ''Skarbu Sierra Madre'' przedstawiała losy dwóch poszukiwaczy przygód (Bogart, Holt), którzy za namową Howarda (Huston) rozpoczynają poszukiwania złota. Bogart cenił sobie możliwość współpracy z Hustonem seniorem, podkreślając, że „prawdopodobnie jest [on] jedynym wykonawcą w Hollywood, z którym chętnie stracę scenę”{{odn|Sperber|Lax|1997|s=343}}. W momencie premiery ''Skarb Sierra Madre'' uzyskał pozytywne recenzje; Bosley Crowther ocenił, że „gra Bogarta w tym filmie jest prawdopodobnie najlepsza i najbogatsza, jaką kiedykolwiek zaprezentował”. [[James Agee]] na łamach „Time’a” przyznał, że aktor „nie może całkowicie wyeliminować istnienia Humphreya Bogarta, ale zrobił szlachetny wysiłek w tym kierunku i była to bez wątpienia najlepsza robota w jego karierze”{{odn|Kanfer|2011|s=147–148}}.
 
Mimo pozytywnych opinii prasowych i zdobycia trzech nagród Akademii Filmowej ([[Oscar za najlepszą reżyserię|najlepszy reżyser]], [[Oscar dla najlepszego aktora drugoplanowego|najlepszy aktor drugoplanowy]] i [[Oscar za najlepszy scenariusz adaptowany|najlepszy scenariusz adaptowany]]){{odn|Meyers|1997|s=230}}, ''Skarb Sierra Madre'' uzyskał przeciętny wynik finansowy w box offisie. W opinii Bogarta był to „inteligentny scenariusz, pięknie wyreżyserowany – coś innego – a publiczność nie wyraziła nim większego zainteresowania”{{odn|Meyers|1997|s=229–230}}.
W tym samym roku, w wieku 55 lat, Bogart wystąpił w swojej pierwszej [[Komedia romantyczna|komedii romantycznej]] ''[[Sabrina (film 1954)|Sabrina]]'' (reż. [[Billy Wilder]]){{odn|Kanfer|2011|s=198–199}}. Pierwotnie do roli Linusa Larrabee został wybrany [[Cary Grant]], lecz odrzucił on możliwość wystąpienia w filmie. Bogart, wiedząc, że nie jest pierwszym wyborem, miał opory przed przyjęciem propozycji. Dał się przekonać za namową dwóch agentów – [[Irving Paul Lazar|Irvinga Paula Lazara]] i [[Sam Jaffe (producent)|Sama Jaffe]] – oraz gaży wynoszącej jego stawkę zwyczajową (200 tys. dolarów){{odn|Kanfer|2011|s=199–200}}. Na planie partnerowała mu Brytyjka [[Audrey Hepburn]] oraz [[William Holden]]{{odn|Kanfer|2011|s=200}}.
 
Fabuła przedstawiała losy braci Larrabee – Linusa i Davida (Bogart, Holden), którzy zakochują się w Sabrinie (Hepburn), córce szofera ([[John Williams (aktor)|John Williams]]){{odn|Kanfer|2011|s=199}}. W trakcie zdjęć Bogart wielokrotnie kwestionował sens scenariusza i wdawał się w kłótnie z reżyserem; lekceważąco wypowiadał się o Hepburn („była w porządku, jeśli kogoś bawi czterdzieści siedem dubli”), uznając za niestosowne grę z dużo młodszą aktorką (która była pięć lat młodsza od Bacall). Ze względu na skłonność do romansów, nazywał Holdena hipokrytą, który z kolei wypominał mu alkoholizm{{odn|Kanfer|2011|s=200–201}}. Mimo konfliktowych warunków pracy, ''Sabrina'' okazała się sukcesem{{odn|Kanfer|2011|s=203}}, a „The New York Times” przyznał w swojej ocenie, że Bogart był „niesamowicie zręczny”{{odn|Sperber|Lax|1997|s=495}}. W późniejszym czasie aktor i Wilder pogodzili się, lecz nigdy więcej nie pracowali razem{{odn|Kanfer|2011|s=203}}.
 
=== Schyłek kariery ===
W maju 1955 Bogart wystąpił w telewizyjnej wersji ''Skamieniałego lasu'', emitowanej w stacji [[NBC]] w programie ''[[Producers’ Showcase]]''. Ponownie odtworzył rolę Duke’a Mantee. Partnerowała mu Lauren Bacall jako Gabriella, a także [[Henry Fonda]] w roli Alana Squiera{{odn|Kanfer|2011|s=221}}. Całość wyreżyserował [[Delbert Mann]]{{odn|Kanfer|2011|s=222}}. Mimo oznak choroby, kreacja Bogarta była chwalona; „Time” przyznał, że był „zimny, zjadliwy i przekonująco władczy”, z kolei „[[Variety]]” uznał, że aktor został pokazany „w najlepszej formie, twardego rewolwerowca, zdolnego do morderstwa, znajdującego prymitywną przyjemność w sposobie, w jaki zakładnicy muszą wykonywać jego polecenia, miał zwierzęcy instynkt, jeśli chodzi o ratowanie własnej skóry”{{odn|Kanfer|2011|s=222}}. Po pozytywnych recenzjach aktor zaczął otrzymywać kolejne propozycje telewizyjne, lecz wszystkie z nich odrzucił{{odn|Kanfer|2011|s=222}}.
 
Ostatnim filmem w karierze Bogarta był dramat (noir) [[Film sportowy|sportowy]] ''[[Tym cięższy ich upadek]]'' (reż. [[Mark Robson]]) z 1956, który określał „czarną kartką walentynkową do słodkiej dziedziny boksu”{{odn|Kanfer|2011|s=223}}. Wykreował postać dziennikarza Eddie’go Willisa, podejmującego się wypromowania amatorskiego boksera Tora Morena ([[Mike Lane]]) do walki o tytuł mistrza świata wagi ciężkiej{{odn|Kanfer|2011|s=223–224}}. Film Robsona nawiązywał do kariery [[Primo Carnera|Primo Carnery]], włoskiego boksera z lat 20. i 30., gdy walki w wadzie ciężkiej kontrolowała mafia [[Frankie Carbo|Frankiego Carba]] i [[Frank Palermo|Franka „Blinkiego” Palerma]]{{odn|Kanfer|2011|s=224}}. ''Tym cięższy ich upadek'' otrzymał umiarkowanie przychylne recenzje, choć w ocenie Kanfera Bogart sprawiał wrażenie „jeszcze bardziej zmęczonego i chorego niż w telewizji”{{#tag:ref|W 1956 Bogart ogłosił powstanie wytwórni Mapleton Pictures. Pierwszym planowanym projektem miał być film oparty na serii kryminalnej ''Underworld U.S.A.'', drukowanej w „Saturday„[[The Saturday Evening Post”Post]]”. Bogart i Bacall mieli wspólnie wystąpić w adaptacji książki autorstwa [[John P. Marquand|Johna P. Marquanda]] ''Melville Goodwin, U.S.A.'', jednak problemy zdrowotne aktora uniemożliwiły powstanie projektu. Film zrealizowano w 1957, a w głównych rolach wystąpili [[Kirk Douglas]] i [[Susan Hayward]]<ref>{{odn|ref=nie|Sperber|Lax|1997|s=509–510}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=222, 227}}.</ref>.|group="uwaga"}}{{odn|Kanfer|2011|s=226}}.
 
=== Choroba, śmierć i pogrzeb ===
[[Plik:Humphrey Bogart Grave.JPG|mały|Grób Humphreya Bogarta na [[Forest Lawn Memorial Park (Glendale)|Forest Lawn Memorial Park]] (październik 2014)]]
W trakcie realizacji ''Lewej ręki Pana Boga'' stan zdrowia Bogarta uległ pogorszeniu. Aktor często miewał na planie duszności i ataki kaszlu, które trwały nieprzerwanie przez kilka minut{{odn|Kanfer|2011|s=218}}. Po zakończeniu zdjęć do ''Tym cięższy ich upadek'', podczas jednej z rozmów z [[Greer Garson]], Bogart doznał kolejnego ataku kaszlu. Za namową aktorki zdecydował się na wizytę u lekarza w [[Beverly Hills]], gdzie przeprowadzono [[Bronchoskopia|bronchoskopię]]. Bogart uskarżał się na ból przy przełykaniu oraz zaczął tracić na wadze{{odn|Kanfer|2011|s=226–227}}. Początkowo podejrzewano drobną infekcję, wskutek czego [[Frank Sinatra]] udostępnił aktorowi swój dom w [[Palm Springs]], by ten mógł wypocząć. Po powrocie przechodził kolejne badania, które wykazały obecność [[Komórka nowotworowa|komórek nowotworowych]]{{odn|Kanfer|2011|s=227}}. 1 marca 1956 Bogart przeszedł w [[Good Samaritan Hospital]] trwającą dziewięć godzin operację, w trakcie której usunięto mu niemal całkowicie przełyk, dwa [[Węzeł chłonny|węzły chłonne]] i żebro{{odn|Kanfer|2011|s=228}}. Ówczesna medycyna była bezsilna wobec tak zaawansowanego stadium [[Rak przełyku|nowotworu złośliwego przełyku]]{{odn|Duchovnay|1999|s=34}}. Przebywając w domu regularnie odwiedzany był przez wielu przyjaciół, m.in. Irvinga Paula Lazara i Johna Hustona. Telefonowali [[Fred Astaire]] i [[John Wayne]]{{odn|Kanfer|2011|s=229}}. Kontynuując leczenie Bogart przechodził naświetlania [[Promieniowanie rentgenowskie|promieniami X]], po których miewał mdłości, oraz [[Chemioterapia|chemioterapię]], która znacząco osłabiła jego organizm{{odn|Kanfer|2011|s=229}}. Mimo choroby, aktor nie zrezygnował z picia alkoholu oraz palenia papierosów (przerzucił się na [[Chesterfield (marka papierosów)|chesterfieldy]] z filtrem){{odn|Kanfer|2011|s=229}}.
 
Choroba Bogarta stała się przedmiotem licznych spekulacji w kręgach Hollywood; informowano w nich m.in., że aktor umiera i wybrano już miejsce pochówku, bądź też przebywał w szpitalu, który w rzeczywistości nie istniał. Po przeczytaniu jednej z fałszywych informacji, osobiście zadzwonił do redakcji „New York Journal-American”, domagając się sprostowania{{odn|Kanfer|2011|s=230}}. Gdy czuł się dobrze, pływał na swojej łodzi „Santana”{{odn|Kanfer|2011|s=231}}. W listopadzie 1956 u aktora nastąpił [[przerzut nowotworowy]]{{odn|Kanfer|2011|s=231}}. Zaczął chudnąć i tracić siły. Od grudnia poruszał się na wózku inwalidzkim, a jego waga wynosiła 36 kilogramów{{odn|Kanfer|2011|s=233}}. W domu zainstalowano prowizoryczną windę, dzięki której, przy pomocy personelu, mógł poruszać się między piętrami{{odn|Bacall|1978|s=273}}. Gdy miał problemy z oddychaniem, korzystał z dwóch dużych pojemników z tlenem{{odn|Kanfer|2011|s=233}}. W ostatnich dniach aktora odwiedzali Clifton Webb, Jack L. Warner, SamSamuel Goldwyn ioraz w szczególności Katharine Hepburn i Spencer Tracy{{odn|Kanfer|2011|s=234}}{{odn|Sperber|Lax|1997|s=516}}. 13 stycznia 1957 Bogart zapadł w [[Śpiączka|śpiączkę]]. Zmarł dzień później o drugiej dwadzieścia pięć nad ranem{{odn|Kanfer|2011|s=234}}. Miał 57 lat{{odn|Kanfer|2011|s=8}}.
 
Nekrologi z informacją o śmierci Bogarta ukazywały się w najważniejszych gazetach na całym świecie, w których opisywano go m.in. jako „ciężko pracującego profesjonalistę”, „doskonałego aktora” i „esencję twardziela”{{odn|Kanfer|2011|s=234–235}}. Rankiem 17 stycznia w kościele episkopalnym w Beverly Hills odbyły się uroczystości pogrzebowe, w których udział wzięło około dwieście pięćdziesiąt osób, w tym m.in. [[Charles Boyer]], [[David Niven]], [[Gary Cooper]], [[Gregory Peck]], [[James Mason]], [[Joan Fontaine]], Katharine Hepburn, [[Louis Jourdan]], Marlene Dietrich, [[Ronald Reagan]], Spencer Tracy, reżyserzy Billy Wilder, [[Nunnally Johnson]], Richard Brooks i William Wyler oraz producenci [[David O. Selznick]], Harry Cohn i Jack L. Warner{{odn|Kanfer|2011|s=235}}. [[Laudacja|Mowę pogrzebową]] wygłosił John Huston<ref>{{odn|ref=nie|Sperber|Lax|1997|s=518}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=236}}.</ref> (w zastępstwie za Tracy’ego, który przybity śmiercią Bogarta nie był w stanie){{odn|Kanfer|2011|s=234}}. Na zewnątrz kościoła obecnych było ponad dwa tysiące osób{{odn|Kanfer|2011|s=235}}.
 
Zwłoki aktora poddano [[Kremacja|kremacji]]. Do urny Bacall schowała mały złoty gwizdek, będący częścią bransoletki, który dostała od męża trzynaście lat wcześniej. Znajdowała się na nim inskrypcja: „Gdybyś czegoś potrzebował, po prostu zagwiżdż”. Tekst nawiązywał do filmu ''[[Mieć i nie mieć (film)|Mieć i nie mieć]]'' (1944), na planie którego para poznała się{{odn|Meyers|1997|s=315}}. Wolą Bogarta było, aby jego prochy rozsypano nad Oceanem Spokojnym, lecz z racji tego, że w owym czasie było to nielegalne, decyzją rodziny pochowano je w kolumbarium na cmentarzu [[Forest Lawn Memorial Park (Glendale)|Forest Lawn Memorial Park]] w zespole miejskim Los Angeles–[[Long Beach]]{{odn|Kanfer|2011|s=235}}. W testamencie aktor majątek podzielił między żonę i swoje dzieci oraz zapewnił pensję kucharce (1500 dolarów) i sekretarce (2 tys. dolarów){{odn|Kanfer|2011|s=233}}{{odn|Meyers|1997|s=315}}.
 
== Życie prywatne ==
{{Galeria | pozycja = left
|Plik:Humphrey Bogart and Mayo Methot in Naples, 1943.jpg|Bogart i Methot w [[Neapol]]u (1943)
|Plik:Bogarts-LIFE-1944.jpg|Mayo Methot i Humphrey Bogart z psami (czerwiec 1944)
}}
Swoją trzecią żonę, aktorkę i piosenkarkę [[Mayo Methot]], Bogart poznał w Nowym Jorku w okresie, gdy grywał w filmach klasy B{{odn|Kanfer|2011|s=56}}. Parę połączyły wspólne pasje, w tym zamiłowanie do żeglarstwa, ale także nałogi, jak alkohol i papierosy{{odn|Kanfer|2011|s=56, 58}}. PoUzyskawszy uzyskaniu rozwodurozwód z Percym T. Morganem Jr., 20 sierpnia 1938 Methot wyszła za mąż za Bogarta. W trakcie uroczystości weselnych para pokłóciła się, przez co wieczór spędziła osobno{{odn|Kanfer|2011|s=57}}. Zamieszkali w domu przy Horn Street powyżej Sunset Strip, w którym trzymali koty, psy i ptaki{{odn|Kanfer|2011|s=58}}. Trzecie małżeństwo aktora cechowały częste wybuchy złości i nadmierna zazdrość Methot o partnerki i koleżanki z planu Bogarta, z którymi odgrywał sceny miłosne{{odn|Kanfer|2011|s=57–58}}. Prócz codziennych kłótni, również w towarzystwie znajomych, kobieta wielokrotnie rzucała w aktora butelką, bądź innymi przedmiotami znalezionymi pod ręką, lub go [[Spoliczkowanie|policzkowała]], przez co ten zaczął nazywać ją pogardliwie „Sluggy” (określenie osoby, która potrafi bardzo mocno uderzyć){{odn|Kanfer|2011|s=58}}. Podczas jednej z kłótni, będąc pod wpływem alkoholu, Methot ugodziła Bogarta nożem w plecy, rozcinając mu jeden z mięśni, a także podpaliła ich dom<ref>{{odn|ref=nie|Meyers|1997|s=78, 91–92}}; {{odn|Kanfer|ref=nie|2011|s=58–59}}.</ref>. Felietoniści zaczęli określać parę mianem „bitnych Bogartów”, co podobało się aktorowi, który często prowokował żonę do kłótni{{odn|Kanfer|2011|s=58}}. Mimo trudnego charakteru, Methot wykazywała dużą opiekuńczość w stosunku do matki aktora, którą ten ulokował w mieszkaniu w Chateau Marmont przy [[Bulwar Zachodzącego Słońca (ulica)|Bulwarze Zachodzącego Słońca]]{{odn|Kanfer|2011|s=58}}. U Methot zdiagnozowano alkoholizm i [[Zaburzenia nerwicowe|neurozę]], która następnie przerodziła się w całkowitą niestabilność psychiczną{{odn|Kanfer|2011|s=106}}. Mimo wielokrotnych zapewnień, kobieta nigdy nie podjęła walki ze swoimi nałogami i agresywnym zachowaniem{{odn|Kanfer|2011|s=119}}. Rozwiedli się 10 maja 1945{{odn|Kanfer|2011|s=122}}.
 
{{Galeria
|Plik:Bogart family April 1956.jpg|Humphrey Bogart ze swoją czwartą żoną Lauren Bacall i dwójką dzieci – Stephenem i Leslie (kwiecień 1956)
|Plik:Bogart Bacall wedding 1945.jpg|Humphrey Bogart, Louis Bromfield i Lauren Bacall podczas uroczystości weselnych (maj 1945)
|Plik:Bacall and Bogart on the set of The Big Sleep.jpg|Lauren Bacall i Humphrey Bogart na planie filmu ''[[Wielki sen]]'' (1946)
}}
Czwartą żoną Bogarta była młodsza o dwadzieścia pięć lat [[Lauren Bacall]], którą ten poznał na planie ''[[Droga do Marsylii|Drogi do Marsylii]]'' (1944){{odn|Kanfer|2011|s=111}}. W tym samym roku wystąpili razem w filmie ''[[Mieć i nie mieć (film)|Mieć i nie mieć]]'', nawiązując romans<ref>{{odn|ref=nie|Sperber|Lax|1997|s=258}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=114}}.</ref>. Stanowczy sprzeciw wobec związku Bacall i Bogarta wyrażali Howard Hawks oraz matka aktorki{{odn|Kanfer|2011|s=115–116}}. Reżyser wraz ze swoją żoną bezskutecznie próbowali wyswatać ją z wdowcem [[Clark Gable|Clarkiem Gable’em]]{{odn|Kanfer|2011|s=120}}. Bacall i Bogart spotykali się ze sobą w tajemnicy przed opinią publiczną oraz współpracownikami (m.in. na ranczu Petera Lorre’a){{odn|Kanfer|2011|s=116–117}}.
 
Dwanaście dni po rozwodzie z Methot, 22 maja 1945 para pobrała się na ranczu powieściopisarza i laureata nagrody [[Nagroda Pulitzera|Pulitzera]] [[Louis Bromfield|Louisa Bromfielda]], przyjaciela Bogarta{{odn|Kanfer|2011|s=122}}. Po ślubie zamieszkali w umeblowanym domu w Beverly Hills{{odn|Kanfer|2011|s=122}}. Aby móc mieć dzieci, Bogart przyjmował zastrzyki hormonalne, które powodowały silniejsze wypadanie włosów i większą wybuchowość aktora{{odn|Kanfer|2011|s=141}}. Syn [[Stephen Humphrey Bogart]] urodził się 6 stycznia 1949 w szpitalu [[Cedars-Sinai Medical Center|Cedars of Lebanon]] w Los Angeles. Chłopcu nadano imię na cześć postaci z filmu ''Mieć i nie mieć'', kreowanej przez Bogarta (Harry „Steve” Morgan){{odn|Kanfer|2011|s=151}}{{odn|Sperber|Lax|1997|s=422}}. Córka Leslie Howard Bogart przyszła na świat 23 sierpnia 1952. Aktor nadał jej imię na cześć brytyjskiego aktora Lesliego Howarda, dzięki któremu rozpoczął swoją karierę w filmie (obydwaj wystąpili wspólnie w teatralnej i filmowej ekranizacji ''[[Skamieniały las|Skamieniałego lasu]]'' w 1935 i 1936){{odn|Kanfer|2011|s=178}}. W przeciwieństwie do wcześniejszych żon Bogarta, Bacall częstokrotnie towarzyszyła mu na planie filmowym, m.in. podczas realizacji ''[[Afrykańska królowa (film)|Afrykańskiej królowej]]'' (1951) w Afryce{{odn|Kanfer|2011|s=169–170}} (w trakcie podróży odbyli w Watykanie audiencję u papieża [[Pius XII|Piusa XII]])<ref>{{odn|ref=nie|Meyers|1997|s=248}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=169}}.</ref>. W 1952 rodzina przeprowadziła się do czternastopokojowej willi z białej cegły o wartości 160 tys. dolarów w [[Holmby Hills]], w której podejmowali przyjaciół<ref>{{odn|ref=nie|Meyers|1997|s=185}}; {{odn|ref=nie|Kanfer|2011|s=180}}.</ref>. W ocenie Jeffreya Meyersa niespełna jedenastoletnie małżeństwo było szczęśliwie, choć z powodu różnic istniały napięcia, do których przyczyniało się picie Bogarta{{odn|Meyers|1997|s=188–191}}. Aktor nazywał swoją żonę „Baby”, ona z kolei zwracała się do niego „Bogie”{{odn|Kanfer|2011|s=125}}.
 
=== Romanse ===
W trakcie trwania trzeciego małżeństwa z Methot, Bogart spotykał się ze swoją byłą żoną Helen Menken oraz osobistą fryzjerką Varietą Thompson. Druga z wymienionych kobiet, w swoich pamiętnikach, zatytułowanych ''Bogie and Me'', dokładnie opisała swój wieloletni romans z aktorem{{odn|Kanfer|2011|s=106, 249}}. Para przeważnie spotykała się w mieszkaniu Thompson w [[Burbank (hrabstwo Los Angeles)|Burbank]]. Jak wspominała: „[Bogart] często zostawał na noc”, kiedy Methot „ wyrzucała go z domu, traktując ogniem zaporowym składającym się z butelek, naczyń, garnków, patelni i pijackich wrzasków”{{odn|Kanfer|2011|s=106}}. Według Meyersa w trakcie zdjęć do filmu ''[[Bosonoga Contessa]]'' (1954), Bogart wznowił dyskretny romans z Thompson, z którą często żeglował i lubił pić. Kiedy Bacall niespodziewanie pojawiła się na planie, nakryła męża z asystentką. Zabrała ona Bogarta na drogie zakupy, a po zakończeniu realizacji filmu, cała trójka wspólnie żeglowała{{odn|Meyers|1997|s=291–292}}. W ocenie Thompson temat rozwodu aktora został definitywnie zakończony po narodzinach dwójki jego dzieci{{odn|Kanfer|2011|s=207}}.
 
=== Poglądy polityczne ===
|Plik:Sempre ens quedarà Benimaclet.JPG|Graffiti przedstawiające Bogarta w [[Walencja|Walencji]] (2009)
|Plik:Arganda del Rey 09.JPG|Graffiti ukazujące Bogarta i Bacall z filmu ''[[Mieć i nie mieć (film)|Mieć i nie mieć]]'' (1944) w [[Arganda del Rey]] (2015)
|Plik:Graffiti by E2C young people in Cosne.jpg|Graffiti przedstawiające [[Charlie Chaplin|Charliego Chaplina]], Bogarta, Clarka Gable’a i [[Vivien Leigh]] oraz [[Jean Gabin|Jeana Gabin]] w [[Cosne-Cours-sur-Loire]] (2015)
|Plik:245 W103 St Bogie plaque jeh.JPG|Pamiątkowa tablica przy Upper West Side (2015)
}}
 
[[Plik:Denis Bourez - Madame Tussauds, London (8748150092).jpg|mały|left|Figura woskowa przedstawiająca Humphreya Bogarta w roli Ricka Blaine’a z filmu ''[[Casablanca (film)|Casablanca]]'' (1942), mieszcząca się w [[Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud w Londynie|londyńskiej filii Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud]] (kwiecień 2013)]]
Od 8 lutego 1960, w uznaniu za wkład w [[przemysł filmowy]], Bogart posiada gwiazdę na [[Aleja Gwiazd w Los Angeles|Hollywoodzkiej Alei Gwiazd]], mieszczącą się przy 6322 [[Hollywood Boulevard]]{{r|j}}. Postać aktora miała istotny wpływ na twórców francuskiej [[Nowa Fala (kino francuskie)|francuskiej Nowej Fali]], którzy inspirowali się kinem noir. W filmie ''[[Do utraty tchu]]'' (1960, reż. [[Jean-Luc Godard]]), bohater kreowany przez [[Jean-Paul Belmondo|Jeana-Paula Belmondo]] naśladował styl Bogarta (palący papieros, charakterystyczna mimika twarzy){{odn|Kanfer|2011|s=240–241}}. [[François Truffaut]] inspirował się amerykańskim aktorem, tworząc postać Charliego Kohlera w filmie ''[[Strzelajcie do pianisty]]'' (1960), którą zagrał [[Charles Aznavour]]{{odn|Kanfer|2011|s=241}}. W ocenie krytyk [[Pauline Kael]] oba te filmy były „nawiedzane przez ducha Bogarta”{{odn|Kanfer|2011|s=242}}.
 
Począwszy od 1964 w Brattle Theatre odbywa się corocznie festiwal filmowy imienia Humphreya Bogarta. W kinoteatrze zorganizowano salę Blue Parrot, by upamiętnić kawiarnię z ''Casablanki''{{odn|Kanfer|2011|s=242}}. Aktor był również bohaterem utworu „Don’t Bogart Me”, zawartego na ścieżce dźwiękowej do filmu ''[[Swobodny jeździec]]'' (1969, reż. [[Dennis Hopper]]){{odn|Kanfer|2011|s=244}} (imię aktora pojawia się w ponad dwudziestu piosenkach – od „Key Largo” [[Bertie Higgins|Bertiego Higginsa]] po „What Would Bogie Do?” [[Murray McLauchlan|Murraya McLauchlana]]){{odn|Kanfer|2011|s=245}}. Pod koniec lat 60. postać Bogarta ponownie weszła do kanonu popkultury, za sprawą spektaklu ''[[Play It Again, Sam]]'' w reżyserii [[Woody Allen|Woody’ego Allena]], z powodzeniem wystawianego na Broadwayu. W 1972 [[Zagraj to jeszcze raz, Sam|przeniesiono go na ekran]], a rolę ducha Bogarta wykreował [[Jerry Lacy]]{{odn|Kanfer|2011|s=244}}. Na fali sukcesu filmu powstawały inne sztuki – ''Bogart Slept Here'' (reż. [[Mike Nichols]]), ''When Bogart Was'' czy [[Off-Broadway|off-broadwayowska]] ''A Kiss is Just a Kiss'', która skupiała się na analizie dwóch małżeństw aktora z Helen Menken i Mayo Methot{{odn|Kanfer|2011|s=245}}. Na podstawie książki ''Bogart: The Good Bad Guy'' pióra Ezry Goodmana, w [[Londyn]]ie wystawiano [[musical]]{{odn|Kanfer|2011|s=245}}. Aktor wymieniany był również w innych spektaklach (m.in. ''Bogie'' i ''Lost in Yonkers''), produkcjach telewizyjnych (czego przykładem mogą być seriale ''[[M*A*S*H]]'', ''[[Prawo i porządek]]'') oraz literaturze (''Dream Songs'' [[John Berryman|Johna Berrymana]], eseje [[Umberto Eco]], ''Nasza ulica'' [[V.S. Naipaul]]a){{odn|Kanfer|2011|s=246–247}}. Również samemu aktorowi poświęcono wiele [[Biografia|biografii]] i książek{{odn|Kanfer|2011|s=251–252}}. Bogart był także bohaterem kilku [[Film dokumentalny|filmów dokumentalnych]], takich jak ''Bogart and Bacall'' (1988, reż. Dave Heeley) stacji [[Public Broadcasting Service|PBS]] czy ''Humphrey Bogart: The Man Behind the Myth'' (1991, reż. Mike Omansky){{odn|Meyers|1997|s=358}}.
 
W Europie, Meksyku i w Stanach Zjednoczonych powstało wiele barów, bistr i tawern, które w swoich nazwach lub logo mają Bogarta. Większość z nich starało się wiernie odwzorować wygląd Café Américan z ''Casablanki''{{odn|Kanfer|2011|s=245}}. Pod koniec lat 90. firma Thomasville Farniture wypuściła serię mebli Bogart Collection, składającą się ze stu elementów{{odn|Kanfer|2011|s=245}}. Na rynku obecne są podkoszulki z podobiznami Bogarta i Bacall oraz inne części garderoby z nadrukami słynnych cytatów z filmów aktora{{odn|Kanfer|2011|s=245–246}}.
 
W 1997 „[[Entertainment Weekly]]” ogłosił Bogarta legendą kina wszech czasów{{odn|Kanfer|2011|s=257}}. W tym samym roku [[United States Postal Service|poczta Stanów Zjednoczonych]] uhonorowała aktora, zamieszczając jego podobiznę na znaczku pocztowym, w związku z edycją „[[Legendy Hollywoodu]]”. Na ceremonii obecna była Bacall i dwójka dzieci – Stephen i Leslie{{odn|Kanfer|2011|s=257}}. W czerwcu 1999 Bogart został sklasyfikowany przez [[American Film Institute]] na 1. miejscu w rankingu „[[AFI 100 Lat... 100 Gwiazd|największych aktorów wszech czasów]]” (''The 50 Greatest American Screen Legends''){{odn|Kanfer|2011|s=257}}. Od 2006 ulica pomiędzy [[Broadway (Manhattan)|Broadwayem]] a [[Tenth Avenue (Manhattan)|Amsterdam Avenue]] (Upper West Side przy West 103rd Street) nosi nazwę Humphrey Bogart Place. Na ścianie budynku, w którym aktor mieszkał od narodzin do 1923 wraz z rodzicami, zamontowano pamiątkową tablicę z brązu{{odn|Kanfer|2011|s=257–258}}. Bogart po współczesne czasy stawiany jest jako wzorzec męskich ról{{odn|Kanfer|2011|s=258–259}}.
20 642

edycje