Bajgiel: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 915 bajtów ,  2 miesiące temu
uzupełnienie
(Biograficzne)
(uzupełnienie)
[[Plik:Bagel-Plain-Alt.jpg|thumb|Bajgiel]]
[[Plik:Bagel01.jpg|thumb|Bajgle]]
'''Bajgiel''' ({{w języku|de|Bügel}} – „pałąk”, od {{k|de|biegen}} – „wyginać”<ref>{{Cytuj stronę | autor=[[Władysław Kopaliński]] | url=http://www.slownik-online.pl/kopalinski/E8B75264E4BDA91E412565CD004B610F.php | archiwum=http://web.archive.org/web/20130702041915/http://www.slownik-online.pl/kopalinski/E8B75264E4BDA91E412565CD004B610F.php | tytuł=bajgiel | praca=Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych | opublikowany=slownik-online.pl | zarchiwizowano=2013-07-02}}</ref>) – [[Judaizm|żydowskie]] pieczywo wypiekane od [[XVII wiek]]u<ref>[http://homecooking.about.com/od/foodhistory/a/bagelhistory.htm Historia bajgla (j.ang.)]</ref>. Często bywa mylony z [[Obwarzanek krakowski|obwarzankiem]]<ref>[http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,53600,3919562.html ''Krakowscy piekarze: obwarzanek to nie bajgiel'', wiadomosci.gazeta.pl]</ref>.
 
Jest to rodzaj drożdżowej bułki w kształcie pierścienia, o zwartym miąższu i miękkiej skórce. Swoją konsystencję zawdzięcza krótkiemu czasowi wyrastania ciasta oraz temu, że przed pieczeniem wkłada się go na kilka sekund do wrzącej wody. Bajgle posypane są czasem makiem, sezamem lub płatkami suszonej cebuli. Wytwarza się także słodkie odmiany, często z dodatkiem rodzynek i cynamonu{{r|companion}}.
Bajgiel został wymyślony w Europie Środkowej, prawdopodobnie w [[Kraków|Krakowie]], jak wskazuje dokument z [[1610]] wzmiankujący bajgle jako prezenty dawane kobietom po urodzeniu dziecka. Inne, częste wyjaśnienie pochodzenia bajgla głosi, że przybył on do Polski jako prezent z [[Wiedeń|Wiednia]], na cześć zwycięstwa króla [[Jan III Sobieski|Jana Sobieskiego]] nad [[Turcja|Turkami]] w [[1683]]<ref name=autonazwa1>[http://homecooking.about.com/od/foodhistory/a/bagelhistory.htm op. cit.]</ref>.
 
Bajgiel został wymyślony w Europie Środkowej, prawdopodobnie w [[Kraków|Krakowie]], jak wskazuje dokument z [[1610]] wzmiankujący bajgle jako prezenty dawane kobietom po urodzeniu dziecka. Inne, częste wyjaśnienie pochodzenia bajgla głosi, że przybył on do Polski jako prezent z [[Wiedeń|Wiednia]], na cześć zwycięstwa króla [[Jan III Sobieski|Jana Sobieskiego]] nad [[Turcja|Turkami]] w [[1683]]<ref name=autonazwa1>[http://homecooking.about.com/od/foodhistory/a/bagelhistory.htm op. cit.]</ref>.
Ok. [[1900]] emigranci żydowscy przenieśli bajgle na [[Manhattan]]. Piekarze do [[1950]] wyrabiali je ręcznie, później zaczęto je produkować maszynowo, co spowodowało szybką, opłacalną produkcję żydowskiego pieczywa<ref name=autonazwa1 />.
 
Ok. [[1900]] emigranci żydowscy przenieśli bajgle na [[Manhattan]]. Piekarze do [[1950]] wyrabiali je ręcznie, później zaczęto je produkować maszynowo, co spowodowało szybką, opłacalną produkcję żydowskiego pieczywa<ref name=autonazwa1 />.
 
W [[1927]] pochodzący z Siedliszcza pod Chełmem piekarz, Harry Lender wyemigrował z Lublina i przybył do [[Hrabstwo New Haven|New Haven]] w [[Connecticut]], gdzie założył pierwszą w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] fabrykę bajgli poza [[Nowy Jork|Nowym Jorkiem]]<ref>{{Cytuj |autor = Piotr Nazaruk |tytuł = Imperium Hersza Lendera |data = 2019-12-16 |data dostępu = 2019-12-17 |opublikowany = Blog Ośrodka „Brama Grodzka ‐ Teatr NN” |url = https://blog.teatrnn.pl/brama-edukacja-i-animacja/imperium-hersza-lendera/ |język = pl-PL}}</ref>. Jego firma jako pierwsza wyprodukowała mrożone bajgle, a wprowadzając bajgle do supermarketów rozpowszechniła je wśród mas<ref name=autonazwa1 />.
 
Obecnie dwa miasta znane są z wyrobu bajgli: [[Nowy Jork]] i [[Montreal]]; w Nowym Jorku bajgle są tak popularne, że wypadki przy ich krojeniu są głównąjedną przyczynąz głównych przyczyn przyjęć na ostry dyżur w niedzielne poranki<ref>Ronald D. Siegel, "Uważność. Trening pokonywania codziennych trudności", str. 49, wyd. Czarna Owca, 2011</ref>{{r|er}}.
{{wikisłownik|bajgiel}}
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}|
<ref name=companion>{{cytuj książkę| url = https://books.google.co.uk/books?id=RL6LAwAAQBAJ| tytuł = The Oxford Companion to Food| wydawca = Oxford University Press| autor = Alan Davidson| rok = 2014| język = en| strony = 53| isbn = 0199677336}}</ref>
<ref name=er>{{cytuj stronę| url = https://www.newyorkerbagels.com/blogs/bagels/bagel-safety-don-t-be-an-er-statistic| tytuł = Bagel Safety (Don’t be an ER Statistic!)| opublikowany = New York Bagels| data dostępu = 2020-09-05| data = 2014-03-16| język = en}}</ref>
}}
 
{{commonscat|Bagels}}
61 795

edycji