Znak hetmański: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 52 bajty ,  2 miesiące temu
m
 
[[Plik:Jan Matejko-Batory pod Pskowem.jpg|thumb|250px|Znak hetmański znajduje się w górnej, centralnej części obrazu ([[Jan Matejko]], ''[[Stefan Batory pod Pskowem]]'', 1872)]]
 
'''Znak hetmański''' − [[Znak (semiotyka)|znak]] noszony za podróżującym konno [[hetman]]em (rzadko [[regimentarz]]em bądź królem) przez [[Giermek|giermka]] od połowy [[XVI wiek|XVI]] do początków [[XVIII wiek|XVIII stulecia]]. Składał się z kopii ze „skrzydłem”, czyli metalowej klamry spinającej pióra [[Żurawie (ptaki)|żurawie]], [[strusie]] bądź [[OrłyOrzeł (taksonomia ludowa)|orle]]. Znak wieńczyła mosiężna kula lub grot. W zależności od zakończenia nakładano lub nakłuwano tzw. „czapkę hetmańską” jako znak obecności wodza w wojskach.
 
Znak hetmański jest jedynym oryginalnym symbolem władzy wojskowej [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej Obojga Narodów]]. Nie przeniesiono go na grunt polski jak [[buława|buławy]], [[buńczuk]]i, [[sajdak (łucznictwo)|sajdaki]] z [[Turcja|Turcji]], czy jak [[regiment (oznaka)|regimentu]] z Europy Zachodniej. Elementy składowe mają swoją genezę w innych kulturach. Kopie husarskie wywodzą się z Turcji i [[Węgry|Węgier]], symbolikę i upodobanie wojskowych do piór zaczerpnięto ze Wschodu, a czapka hetmańska wskazuje na wpływy węgierskie. Kompozycja jest niepowtarzalna i wyjątkowa dla [[Korona Królestwa Polskiego|Korony]], a od XVII w. również [[Wielkie Księstwo Litewskie|Litwy]]. Podkreślić należy stopniową orientalizację znaku hetmańskiego. Od okresu panowania [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]] pojawiają się zastępujące czapkę hetmańską poduszeczki imitujące [[turban]], oraz podwieszany w miejsce wstążek buńczuk. [[Plik:Juliusz Kossak Sobieski pod Wiedniem.jpeg|thumb|250px|Znak noszony jest przez giermka za Janem III Sobieskim w lewej części obrazu ([[Juliusz Kossak]], ''[[Sobieski pod Wiedniem (obraz Juliusza Kossaka)|Sobieski pod Wiedniem]]'', 1882)]]
 
== Bibliografia ==
* [[Zbigniew Bocheński (historyk)|Zbigniew Bocheński]], „Złote pióra” na kopiach husarskich, "Broń i Barwa" 5-6 (1939).
* [[Michał Gradowski]], Zdzisław Żygulski jun., Słownik uzbrojenia historycznego, Warszawa 2000.
* [[Karol Łopatecki]], Znak hetmański: geneza, funkcje, symbolika, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 42 (2006).
19 516

edycji