Swoisty antygen sterczowy: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 54 bajty ,  3 miesiące temu
m
WP:SK+ToS+mSI.v2+Bn, drobne techniczne
(drobne techniczne, drobne redakcyjne, poprawa linków)
m (WP:SK+ToS+mSI.v2+Bn, drobne techniczne)
 
{{Inne znaczenia|biologii|[[PSA|inne znaczenia tego słowa]]}}
 
'''Swoisty antygen sterczowy''', '''PSA''' (od ang. ''prostate-specific antigen''){{r|eur|Kohli|mpd}} – najlepiej poznana ludzka [[proteazy serynowe|proteaza serynowa]] z rodziny [[kalikreiny|kalikrein]]{{r|Kohli|mpd}}, kodowana w regionie [[Chromosom 19|19q13.4]]{{r|Kohli|mpd}}. Jest [[glikoproteiny|glikoproteiną]] wytwarzaną w [[gruczoł krokowy|gruczole krokowym]] (sterczu, prostacie){{r|eur}}, obecną we krwi w stężeniu podwyższonym w przypadku (między innymi) [[zapalenie gruczołu krokowego|zapalenia gruczołu krokowego]]{{r|eur}}, jego [[łagodny rozrost gruczołu krokowego|łagodnego rozrostu]]{{r|eur}} lub [[rak gruczołu krokowego|raka]]{{r|eur|Kohli|mpd}}.
 
Strategia wczesnego wykrywania raka stercza powinna obejmować oznaczenie poziomu swoistego antygenu sterczowego w surowicy krwi, a także przeprowadzenie wywiadu lekarskiego i [[badanie per rectum|badania przezodbytniczego]]. Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Urologicznego pierwsze oznaczenie wyjściowego poziomu PSA można przeprowadzić w 40. roku życia, a następnie powtarzać w odpowiednich odstępach czasu ustalonych na podstawie własnego doświadczenia klinicznego (np. co rok lub co 2 lata){{r|Börgermann}}.
 
U mężczyzn z wyjściowym poziomem PSA ≤ 1 ng/ml wystarczającym odstępem pomiędzy badaniami przesiewowymi może być okres wynoszący 8 lat{{r|Roobol}}<ref>{{otwarty dostęp}} {{Cytuj |autor = Michał Swolkień, Paweł Pilch, Kajetan Juszczak, Tomasz Drewniak, Piotr Maciukiewicz |tytuł = Badania przesiewowe w kierunku raka gruczołu krokowego z wykorzystaniem oceny stężenia swoistego antygenu sterczowego – przegląd literatury |czasopismo = Przegląd Urologiczny |url = http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2520 |wydanie = 6/2013 (82)}}</ref>. Niektórzy autorzy sugerują, że w badaniu przesiewowym u chorych z oczekiwanym przeżyciem powyżej 10 lat stężenie PSA <1,5 ng/ml pozwala na kolejne oznaczenie PSA w ramach badania przesiewowego za 5 lat<ref name="Crawford pmid27450937">{{Cytuj |autor = E. David Crawford, Matt T. Rosenberg, Alan W. Partin, Matthew R. Cooperberg, Michael Maccini |tytuł = An Approach Using PSA Levels of 1.5 ng5 ng/mL as the Cutoff for Prostate Cancer Screening in Primary Care |czasopismo = Urology |data = 2016 |wolumin = 96 |s = 116–120 |doi = 10.1016/j.urology.2016.07.001 |pmid = 27450937 |pmc = 5568096 |język = en}}</ref>. U mężczyzn w wieku powyżej 75 lat można zaniechać dalszego oznaczania poziomu PSA z uwagi na niewielkie znaczenie kliniczne ewentualnego wczesnego rozpoznania raka stercza{{r|Börgermann|Schaeffer}}.
 
Badanie swoistego antygenu sterczowego zaleca się również w przypadku niektórych pacjentów, u których zdiagnozowano już nowotwór gruczołu krokowego i poddano ich terapii. Oznaczanie PSA w tym przypadku pozwala zweryfikować skuteczność wdrożonego leczenia. Ponadto u pacjentów, których udało się już wyleczyć, okresowe oznaczanie swoistego antygenu sterczowego, pozwala monitorować potencjalny nawrót raka prostaty <ref>{{Cytuj |tytuł = Badanie PSA całkowity i wolny: jak interpretować normy i wyniki |data = 2020-07-01 |data dostępu = 2020-10-08 |opublikowany = Fit-prostata.pl |url = https://fit-prostata.pl/badanie-psa-calkowity-wolny/ }}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Jacek Fijuth |tytuł = Czy chorych na miejscowo zaawansowanego raka gruczołu krokowego powinno się leczyć chirurgicznie? |czasopismo = Nowotwory. Journal of Oncology |data = 2013 |wolumin = 63 |numer = 5 |s = 419–422 |doi = 10.5603/njo.2013.0040 |dostęp=o}}</ref>.
 
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="eur">{{Cytuj stronę |url = http://eurologia.pl/a/177,psa |tytuł = PSA – swoisty antygen sterczowy |praca = Słownik terminów |opublikowany = Eurologia |data dostępu = 2012-11-11}}</ref>
<ref name="mpd">{{Cytuj |autor = Manish Kohli, Donald J. Tindall |inni = Paweł Lesiak (tłumacz)|opis= (z komentarzem Henryka Zielińskiego) |tytuł = Postępy w diagnostyce i leczeniu raka gruczołu krokowego |url = https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/011/003/original/Strony_od_MpD_2011_02-6.pdf?1468230800 |czasopismo = Medycyna po Dyplomie|s=54–65 |data = 2011|numer=2 |wolumin = 20|dostęp=o}}</ref>
<ref name=Kohli>{{Cytuj |autor = Manish Kohli, Donald J. Tindall |tytuł = New developments in the medical management of prostate cancer |czasopismo = Mayo Clinic Proceedings |data = 2010 |wolumin = 85 |numer = 1 |s = 77–86 |doi = 10.4065/mcp.2009.0442 |pmid = 20042563 |pmc = 2800284 |język = en}}</ref>
<ref name="Börgermann">{{Cytuj |autor = C. Börgermann, H. Loertzer, P. Hammerer, P. Fornara, M. Graefen |tytuł = Probleme, Zielsetzung und Inhalt der Früherkennung beim Prostatakarzinom |czasopismo = Der Urologe |data = 2010 |wolumin = 49 |numer = 2 |s = 181–189 |doi = 10.1007/s00120-010-2234-7 |język = de |pmid = 20180057|dostęp=z}}</ref>
<ref name="Roobol">{{Cytuj |autor = Monique J. Roobol, Dina W. Roobol, Fritz H. Schröder |tytuł = Is additional testing necessary in men with prostate-specific antigen levels of 1.0 ng/mL or less in a population-based screening setting? (ERSPC, section Rotterdam) |czasopismo = Urology |data = 2005-02 |data dostępu = 2020-10-08 |issn = 1527-9995 |wolumin = 65 |numer = 2 |s = 343–346 |doi = 10.1016/j.urology.2004.09.046 |pmid = 15708050 |język = en|dostęp=z}}</ref>
<ref name="Schaeffer">{{Cytuj |autor = Edward M. Schaeffer, H. Ballentine Carter, Anna Kettermann, Stacy Loeb, Luigi Ferrucci |tytuł = Prostate specific antigen testing among the elderly--when to stop? |czasopismo = The Journal of Urology |data = 2009 |wolumin = 181 |numer = 4 |s = 1606–1614; discussion 1613–1614 |doi = 10.1016/j.juro.2008.11.117 |pmid = 19246059 |pmc = 2668165 |język = en}}</ref>
}}
}}{{Zastrzeżenia|Medycyna}}
 
}}{{Zastrzeżenia|Medycyna}}
 
[[Kategoria:Geny na chromosomie 19]]