Populizm: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1438 bajtów ,  1 miesiąc temu
wstęp, przypisy
(wstęp, przypisy)
[[Plik:Nolan-chart.svg|mały|Zgodnie z [[Podział dwuosiowy|diagramem Nolana]] populizm (i totalitaryzm) znajduje się w lewym dolnym rogu.]]
[[Plik:Bryan, Judge magazine, 1896.jpg|mały|Rysunek z 1896, na którym [[William Bryan]], zagorzały zwolennik populizmu, połyka symbol amerykańskiej [[Partia Demokratyczna (Stany Zjednoczone)|Partii Demokratycznej]].]]
'''Populizm''' (z [[łacina|łac.]] populus = ''lud'') – [[zjawisko polityczne]], w któregopolegające spektrumna lokujeodwoływaniu się szeregw swoich postawpostulatach i stanowisk odwołujących się w swojej [[Retoryka|retoryce]] do idei i woli „[[lud]]u”, często zestawiając jestawianego w kontrze do woli i interesów „[[Elita|elit]]”.
 
Populiści zazwyczaj przedstawiają „elity” jako zamknięty establishment polityczny, gospodarczy, kulturalny i medialny. Oskarżają elity o stawianie własnych interesów (lub interesów innych grup, takich jak inne kraje lub [[Imigracja|imigranci]]) ponad interesy „zwykłych ludzi”. W piśmiennictwie (''ideational approach'') definiuje się populizm jako [[Ideologia|ideologię]], w której „lud”, jako siła moralnie wyższa, przeciwstawiany jest „elitom”, postrzeganym jako skorumpowane i reprezentujące [[Partykularyzm|partykularne]] interesy<ref>{{cytuj pismo|nazwisko=Mudde|imię=Cas|nazwisko2=Rovira Kaltwasser|imię2=Cristóbal|tytuł=Exclusionary vs. Inclusionary Populism: Comparing Contemporary Europe and Latin America|czasopismo=Government and Opposition | wolumin=48| wydanie=2| strony =147–174| rok=2013| doi=10.1017/gov.2012.11}}</ref><ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Mudde |imię=Cas| nazwisko2=Rovira Kaltwasser| imię2 =Cristóbal|tytuł =Populism: A Very Short Introduction|miejsce=Oxford| strony= 5|wydawca =Oxford University Press|rok =2017|isbn=9780190234874}}</ref><ref>{{cytuj książkę|autor r =Kirk A. Hawkins, Rovira Kaltwasser Cristóbal|rok=2019 |rozdział=Introduction: The Ideational Approach |tytuł=The Ideational Approach to Populism: Concept, Theory, and Analysis |strony=2–3 |wydawca=Kirk A. Hawkins |autor=Ryan E. Carlin |autor2=Levente Littvay |autor3=Cristóbal Rovira Kaltwasser |wydawca=Routledge |miejsce=London, New York |seria=Routledge Studies in Extremism and Democracy |isbn=978-1138716513}}</ref>. Ugrupowania populistyczne różnią się w przyjmowanej definicji „ludu”. Kryteria tej definicji mogą być oparte na podziałach [[Klasa społeczna|klasowych]], [[Etniczność|etnicznych]] lub [[Narodowość|narodowych]]. Jako elementy dyskursu populistycznego wymienia się prymat woli ludu, antyelitaryzm, antypluralizm<ref>{{cytuj książkę| url = https://www.politicalcapital.hu/pc-admin/source/documents/PC_BeyondPopulism_web_pl_20181018.pdf| tytuł = Więcej niż populizm. Zjawisko trybalizmu na Węgrzech i w Polsce| wydawca = Instytut Political Capital| nazwisko = Krekó| imię = Péter | imię2 = Csaba | nazwisko2 = Molnár| imię3 = Attila| nazwisko3 = Juhász| imię4 = Jacek| nazwisko4 = Kucharczyk| imię5 = Filip| nazwisko5 = Pazderski| rok = 2018}}</ref> i [[antyintelektualizm]]<ref>{{cytuj pismo| tytuł = Anti-Intellectualism, Populism, and Motivated Resistance to Expert Consensus | czasopismo = Public Opinion Quarterly| data = wiosna 2020| strony = 24–48| wolumin = 84| wydanie = 1| nazwisko = Merkley| imię = Eric| url = https://academic.oup.com/poq/article-abstract/84/1/24/5758079?redirectedFrom=fulltext}}</ref>.
Termin ''populizm'' rozwinął się w XIX wieku i był od tego czasu używany w różnych kontekstach. W dyskursie politycznym często nadaje mu się nacechowanie negatywne, odnosząc go do własnych adwersarzy. Niewiele osób lub grup politycznych określa się samych jako „populistyczne”. W ramach [[Politologia|nauk politycznych]] i innych nauk społecznych stosowano różne definicje populizmu. Niektórzy autorzy krytykowali termin jako nieostry lub niejednoznaczny i proponowali jego odrzucenie.
 
Przywódcami populistycznych partii i ruchów społecznych często są [[Przywódca charyzmatyczny|osoby charyzmatyczne]], które przedstawiają się jako „głos ludu”. Sprawując urzędy publiczne w [[Demokracja liberalna|demokracjach liberalnych]], populiści często są odpowiedzialni za odstępstwa od funkcjonujących w nich modelów politycznych i społecznych. Wynika to z faktu podważania przez populistów niezależnych instytucji, takich jak [[Środki masowego przekazu|media]] lub [[sąd]]ownictwo, które uważają za wrogie wobec „woli ludu”.
W definicji politologa [[Jan-Werner Müller|Jana-Wernera Müllera]] partię populistyczną cechuje antyelitaryzm łączący się z antypluralizmem, tj. przedstawianie siebie jako jedynego prawdziwego przedstawiciela „ludu” w starciu ze szkodliwymi dawnymi elitami, a tym samym prezentowanie innych partii, organizacji czy instytucji jako „wrogów ludu”<ref>{{Cytuj |tytuł = Pokonanie PiS-u? Prezydentura to za mało |data = 2019-11-05 |data dostępu = 2019-11-06 |opublikowany = Kultura Liberalna |url = https://kulturaliberalna.pl/2019/11/05/pawlowski-wybory-prezydenckie-populizm-demokracja-liberalna}}</ref>.
 
[[Ernesto Laclau]] opisał populizm jako [[Emancypacja|emancypacyjną]] siłę społeczną, poprzez którą [[Marginalizacja|zmarginalizowane]] grupy kwestionują dominujące struktury władzy<ref>Laclau, Ernesto. 2005. [https://books.google.com/books/about/On_Populist_Reason.html?id=PMCRPwAACAAJ&redir_esc=y ''On Populist Reason'']. London: Verso</ref>. W definicji politologa [[Jan-Werner Müller|Jana-Wernera Müllera]] partię populistyczną cechuje antyelitaryzm łączący się z antypluralizmem, tj. przedstawianie siebie jako jedynego prawdziwego przedstawiciela „ludu” w starciu ze szkodliwymi, dawnymi elitami, a tym samym prezentowanie innych partii, organizacji czy instytucji jako „wrogów ludu”<ref>{{cytuj książkę| nazwisko = Müller| imię = Jan-Werner |tytuł = What is populism? | wydawca = University of Pennsylvania Press| miejsce = Philadelphia, Pennsylvania| rok = 2016| isbn = 9780812248982}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Pokonanie PiS-u? Prezydentura to za mało |data = 2019-11-05 |data dostępu = 2019-11-06 |opublikowany = Kultura Liberalna |url = https://kulturaliberalna.pl/2019/11/05/pawlowski-wybory-prezydenckie-populizm-demokracja-liberalna}}</ref>. Populizm można opisywać w aspekcie [[Doktryna polityczna|doktrynalnym]], [[Inżynieria społeczna (politologia)|socjotechnicznym]] i [[Psychologia społeczna|psychospołecznym]]<ref name="Bujwid-Kurek-2011">{{Cytuj pismo | autor = Ewa Bujwid-Kurek | autor link = Ewa Bujwid-Kurek | tytuł = Populizm w państwach Bałkanów Zachodnich | czasopismo = Krakowskie Studia Międzynarodowe | wolumin = 4 | strony = 255-266 | data = VIII. 2011 | url = http://ksm.ka.edu.pl/tresc/4-2011-Bujwid-Kurek.pdf}}</ref>. WNiektórzy analizieekonomiści koncepcyjnejużywają (''ideational approach'')terminu populizm definiujew sięodniesieniu jakodo [[Ideologia|ideologię]]rządów, wktóre którejangażują „lud”,się jakow siłaznaczne moralniewydatki wyższa,publiczne przeciwstawianyfinansowane jestprzez „elitom”pożyczki zagraniczne, postrzeganymco jakoskutkuje skorumpowane[[Hiperinflacja|hiperinflacją]] i reprezentujące wyłącznie własne,koniecznością [[PartykularyzmZarządzanie kryzysowe|partykularnezarządzania kryzysowego]] interesy.
 
Ugrupowania populistyczne różnią się w sposobie definiowania, jakie grupy społeczne składają się na „lud”. Kryteria tej definicji mogą być oparte na podziałach [[Klasa społeczna|klasowych]], [[Etniczność|etnicznych]] lub [[Narodowość|narodowych]]. Populiści zazwyczaj przedstawiają „elity” jako zamknięty [[establishment]] polityczny, gospodarczy, kulturalny i medialny, oskarżając go o stawianie własnych interesów lub interesów innych grup (takich jak obce kraje lub [[Imigracja|imigranci]]) ponad interesy „zwykłych ludzi”. Jako elementy dyskursu populistycznego wymienia się prymat woli ludu, antyelitaryzm i antypluralizm<ref>{{cytuj książkę| url = https://www.politicalcapital.hu/pc-admin/source/documents/PC_BeyondPopulism_web_pl_20181018.pdf| tytuł = Więcej niż populizm. Zjawisko trybalizmu na Węgrzech i w Polsce| wydawca = Instytut Political Capital| nazwisko = Krekó| imię = Péter | imię2 = Csaba | nazwisko2 = Molnár| imię3 = Attila| nazwisko3 = Juhász| imię4 = Jacek| nazwisko4 = Kucharczyk| imię5 = Filip| nazwisko5 = Pazderski| rok = 2018}}</ref>.
 
Przywódcami populistycznych partii i ruchów społecznych często są [[Przywódca charyzmatyczny|osoby charyzmatyczne]], które przedstawiają się jako „głos ludu”. Sprawując urzędy publiczne w [[Demokracja liberalna|demokracjach liberalnych]], populiści często są odpowiedzialni za odstępstwa od funkcjonujących w nich modelów politycznych i społecznych. Wynika to z faktu podważania przez populistów niezależnych instytucji, takich jak [[Środki masowego przekazu|media]] lub [[sąd]]ownictwo, które uważają za wrogie wobec „woli ludu”.
 
Termin ''populizm'' rozwinął się w XIX wieku i był od tego czasu używany w różnych kontekstach. W dyskursie politycznym często nadaje mu się nacechowanie negatywne, odnosząc go do własnych adwersarzy. NiewieleNiewielu osóbpolityków lub grupugrupowań politycznych określa się samych jako „populistyczne”. W ramach [[Politologia|nauk politycznych]] i innych nauk społecznych stosowano różne definicje populizmu. Niektórzy autorzy krytykowali termin jako nieostry lub niejednoznaczny i proponowali jego odrzucenie.
[[Ernesto Laclau]] opisał populizm jako [[Emancypacja|emancypacyjną]] siłę społeczną, poprzez którą [[Marginalizacja|zmarginalizowane]] grupy kwestionują dominujące struktury władzy<ref>Laclau, Ernesto. 2005. [https://books.google.com/books/about/On_Populist_Reason.html?id=PMCRPwAACAAJ&redir_esc=y ''On Populist Reason'']. London: Verso</ref>. Niektórzy ekonomiści używają terminu populizm w odniesieniu do rządów, które angażują się w znaczne wydatki publiczne finansowane przez pożyczki zagraniczne, co skutkuje [[Hiperinflacja|hiperinflacją]] i koniecznością [[Zarządzanie kryzysowe|zarządzania kryzysowego]].
 
W [[Styl potoczny|mowie potocznej]] niekiedy rozumie się populizm [[synonim]]icznie do [[Demagogia|demagogii]]; to znaczy jako głoszenie chwytliwych haseł „zgodnych z oczekiwaniami większości społeczeństwa w celu uzyskania jego poparcia i zdobycia wpływów lub władzy”<ref>{{cytuj stronę| url = https://sjp.pwn.pl/sjp/populizm;2505164| tytuł = Populizm| opublikowany = Słownik języka polskiego PWN| data dostępu = 4 maja 2019}}</ref>, przedstawianie uproszczonych propozycji rozwiązania skomplikowanych problemów wraz z odwołaniem się do zbiorowych emocji.