Nagietek polny: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 2 bajty ,  1 miesiąc temu
m
drobne redakcyjne
(drobne merytoryczne)
m (drobne redakcyjne)
}}
[[Plik:Korbblüter nähe Ponta do Pargo, Madeira.jpg|thumb|Nagietek polny]]
'''Nagietek polny''' (''Calendula arvensis'' M.Bieb.) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[roślina jednoroczna|rośliny jednorocznej]] należącej do rodziny [[astrowate|astrowatych]] (''Asteraceae''). Występuje w basenie [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]], na wyspach [[Makaronezja|Makaronezji]] oraz w południowo-zachodniej Azji sięgając tam na wschodzie po [[Turkmenistan]]<ref name="grin">{{Cytuj stronę | url = https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=8453 | tytuł = Taxon: Calendula arvensis L. | praca = Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) | opublikowany = USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System | data dostępu = 2020-10-22}}</ref>. W Europie sięga na północ po [[Belgia|Belgię]], [[Niemcy]], [[Węgry]] i [[Ukraina|Ukrainę]]<ref name=grin/>. W dawnych granicach Polski notowany był jako bardzo rzadki chwast na [[Podole|Podolu]] i południowym [[Wołyń|Wołyniu]]<ref name="pawlowski">{{Cytuj książkę | autor = Bogumił Pawłowski, Jasiewicz Adam (red.) | tytuł = Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XII | wydawca = PAN, PWN | miejsce = Warszawa, Kraków | data = 1971 | strony = 352-353}}</ref>. We współczesnych granicach notowany jest bardzo rzadko<ref name=klucz>{{cytuj książkę |nazwisko=Rutkowski |imię=Lucjan |tytuł= Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej |data=2004 |wydawca= Wyd. Naukowe PWN |miejsce= Warszawa | strony=493 |isbn = 83-01-14342-8}}</ref>, przy czym określany jest różnie – jako zadomowiony składnik flory<ref name=checklist2002>{{VascularPlantsPoland|2002}}</ref> lub pojawiający się tylko przejściowo ([[efemerofit]])<ref name=klucz/>. Jako gatunek introdukowany rośnie także w [[Kalifornia|Kalifornii]], [[Południowa Afryka|Południowej Afryce]], [[Australia|Australii]] i [[Nowa Zelandia|Nowej Zelandii]], [[Korea|Korei]] i [[Ameryka Południowa|Ameryce Południowej]]<ref name="pow">{{Cytuj stronę | url = http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:187819-1 | tytuł = Calendula arvensis L. | praca = Plants of the World online | opublikowany = Royal Botanic Gardens, Kew | data dostępu = 2020-10-22}}</ref><ref name=grin/>.
 
Roślina bywa uprawiana<ref name=tutin/>. Wykorzystywana jest jako roślina ozdobna i jadalna<ref name=pfaf/> oraz jako lecznicza w medycynie ludowej<ref name="disha">{{Cytuj pismo | autor = Disha Arora, Anita Rani, Anupam Sharma | tytuł = A review on phytochemistry and ethnopharmacological aspects of genus Calendula | czasopismo = Pharmacogn Rev. | wolumin = 7, 14 | strony = 179–187 | data = 2013 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3841996/ | doi = 10.4103/0973-7847.120520}}</ref>.
; [[Liść|Liście]]: Skrętoległe, podługowato lancetowate, siedzące<ref name="pawlowski"/>. Blaszka zwykle do 3–8 cm długości, całobrzega lub drobno ząbkowana, na wierzchołku zaostrzona lub tępa<ref name=tutin/>.
; [[Kwiat]]y: Zebrane w [[Koszyczek|koszyczki]] o średnicy do 2 cm, rzadko do 3,5 cm<ref name=klucz/><ref name=tutin/>. Listki [[Okrywa|okrywy]] lancetowate, owłosione, na brzegu obłonione<ref name=pawlowski/>. Kwiaty języczkowate żółte do pomarańczowych<ref name=bartels/><ref name=tutin/>, zwykle poniżej 18 mm długości<ref name=tutin/> (krótsze od dwukrotnej długości listków okrywy<ref name=bartels/><ref name=tutin/>). Kwiaty wewnętrzne, [[kwiat rurkowaty|rurkowate]], podobne kolorem do brzeżnych lub ciemniejsze – brązowe do fioletowych<ref name=tutin/>. Roślina jest [[Jednopienność|jednopienna]] – poszczególne kwiaty są jednopłciowe – męskie lub żeńskie, ale rozwijają się obok siebie<ref name="pfaf">{{Cytuj stronę | url = https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Calendula+arvensis | tytuł = Calendula arvensis - L. | praca = Plants For A Future | data dostępu = 2020-10-22}}</ref>.
; [[Owoc]]e: Sierpowato wygięte [[niełupka|niełupki]] dojrzewające w zwisających koszyczkach<ref name=klucz/>. Zróżnicowane są morfologicznie w zależności od położenia w koszyczku – zewnętrzne największe – do 10 mm długości, na szczycie wydłużone z dzióbkiem, na grzbiecie z kolcami w dwóch rzędach, wewnętrzne zwijające się, z krótkimi kolcami<ref name="pawlowski"/> i bocznymi, wąskimi skrzydełkami<ref name=bartels/>.
; Gatunki podobne: [[Nagietek lekarski]] ma kwiaty większe (zwykle o średnicy 4–5 cm), wzniesione także w czasie owocowania<ref name=klucz/>. Kwiaty języczkowate ok. 2 razy dłuższe od listków okrywy<ref name=tutin/>. Największe owoce osiągają do 15 mm długości<ref name=pawlowski/>. Podobnie relatywnie krótkie kwiaty języczkowate w stosunku do listków okrywy ma ''[[Calendula trichocarpa]]'', który to gatunek wyróżnia się bardzo szeroko oskrzydlonymi owocami<ref name=tutin/>.