Pandemia COVID-19: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 62 bajty ,  2 miesiące temu
m
Wycofano edycje użytkownika 37.248.152.99 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Krzysztof Pałucha.
(Treść)
Znaczniki: Z internetu mobilnego Z wersji mobilnej Wycofane
m (Wycofano edycje użytkownika 37.248.152.99 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Krzysztof Pałucha.)
Znacznik: Wycofanie zmian
W skali międzynarodowej zostały podjęte działania w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się zachorowań. Ograniczono podróże, wprowadzono [[Kwarantanna (medycyna)|kwarantanny]] i [[Godzina policyjna|godziny policyjne]], odroczono lub odwołano szereg wydarzeń sportowych, religijnych i kulturalnych<ref name="NYTcancellations2">{{cytuj |tytuł = Coronavirus Cancellations: An Updating List |data = 16 marca 2020 |opublikowany = [[The New York Times]] |url = https://www.nytimes.com/article/cancelled-events-coronavirus.html |data dostępu = 2020-03-22 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200501092942/https://www.nytimes.com/article/cancelled-events-coronavirus.html |zarchiwizowano = 2020-05-01 }}</ref>. W [[Chińska Republika Ludowa|Chinach]] i w [[Korea Południowa|Korei Południowej]] wprowadzono środki policyjne<ref name="SCMP 202002062">{{cytuj |tytuł = Coronavirus: Shanghai neighbour Zhejiang imposes draconian quarantine |data = 6 lutego 2020 |data dostępu = 8 lutego 2020 |opublikowany = South China Morning Post |url = https://www.scmp.com/news/china/society/article/3049298/coronavirus-zhejiang-adopts-draconian-quarantine-measures-fight |archiwum = https://web.archive.org/web/20200206112642/https://www.scmp.com/news/china/society/article/3049298/coronavirus-zhejiang-adopts-draconian-quarantine-measures-fight}}</ref><ref name="AutoDW-72">{{cytuj |autor = Marsh, Sarah; |tytuł = Four cruise ship passengers test positive in UK – as it happened |data = 23 lutego 2020 |data dostępu = 23 lutego 2020 |issn = 0261-3077 |opublikowany = [[The Guardian]] |url = https://www.theguardian.com/world/live/2020/feb/23/coronavirus-outbreak-woman-tests-positive-after-disembarking-diamond-princess-live-news |archiwum = https://web.archive.org/web/20200223111701/https://www.theguardian.com/world/live/2020/feb/23/coronavirus-outbreak-woman-tests-positive-after-disembarking-diamond-princess-live-news |zarchiwizowano = 2020-02-23 }}</ref><ref name="AutoDW-82">{{cytuj |tytuł = ja:新型肺炎流行の中国、7億8000万人に「移動制限」 |opublikowany = CNN Japan |url = https://www.cnn.co.jp/world/35149546.html |data dostępu = 2020-03-22 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200313221258/https://www.cnn.co.jp/world/35149546.html |zarchiwizowano = 2020-03-13 }}</ref>. Część państw zamknęła granice lub wprowadziła ograniczenia ruchu granicznego, w tym przylotów pasażerów, oraz restrykcje wobec osób przekraczających granice<ref>{{cytuj |autor = David Nikel |tytuł = Denmark Closes Border To All International Tourists For One Month |data dostępu = 13 marca 2020 |opublikowany = [[Forbes]] |url = https://www.forbes.com/sites/davidnikel/2020/03/13/denmark-closes-border-to-all-international-tourists-for-one-month/ |archiwum = https://web.archive.org/web/20201009083218/https://www.forbes.com/sites/davidnikel/2020/03/13/denmark-closes-border-to-all-international-tourists-for-one-month/ |zarchiwizowano = 2020-10-09 }}</ref><ref>{{cytuj |tytuł = Coronavirus: Poland to close borders to foreigners, quarantine returnees |data = 14 marca 2020 |data dostępu = 13 marca 2020 |opublikowany = [[Reuters]]/The Straits Times |url = https://www.straitstimes.com/world/europe/coronavirus-poland-to-close-borders-to-foreigners-quarantine-returnees |archiwum = https://web.archive.org/web/20200324184138/https://www.straitstimes.com/world/europe/coronavirus-poland-to-close-borders-to-foreigners-quarantine-returnees |zarchiwizowano = 2020-03-24 }}</ref>. Wprowadzono kontrole na lotniskach i dworcach kolejowych<ref name="AutoDW-92">{{cytuj |tytuł = Coronavirus Update: Masks And Temperature Checks In Hong Kong |data dostępu = 26 stycznia 2020 |opublikowany = Nevada Public Radio |url = https://knpr.org/npr/2020-01/coronavirus-update-masks-and-temperature-checks-hong-kong |archiwum = https://web.archive.org/web/20200602131447/https://knpr.org/npr/2020-01/coronavirus-update-masks-and-temperature-checks-hong-kong |zarchiwizowano = 2020-06-02 }}</ref>. W związku z wybuchem pandemii w 177 państwach na poziomie krajowym lub lokalnym zostały zamknięte szkoły i uniwersytety, co w wymiarze globalnym w szczycie dotknęło blisko 1,27 miliarda uczniów i studentów (72,4%)<ref name="UNESCO20202">{{cytuj |autor = |tytuł = COVID-19 Educational Disruption and Response |data = 8 maja 2020 |data dostępu = 8 maja 2020 |opublikowany = [[UNESCO]] |url = https://en.unesco.org/covid19/educationresponse/globalcoalition |archiwum = https://web.archive.org/web/20201009083231/https://en.unesco.org/covid19/educationresponse/globalcoalition |zarchiwizowano = 2020-10-09 }}</ref>.
 
Pandemia spowodowała globalne zakłócenia społeczne i gospodarcze<ref name="NYT-202002292">{{cytuj |tytuł = Here Comes the Coronavirus Pandemic: Now, after many fire drills, the world may be facing a real fire |data = 29 lutego 2020 |data dostępu = 22 marca 2020 |opublikowany = [[The New York Times]] |url = https://www.nytimes.com/2020/02/29/opinion/sunday/corona-virus-usa.html |archiwum = https://web.archive.org/web/20200408114100/https://www.nytimes.com/2020/02/29/opinion/sunday/corona-virus-usa.html |zarchiwizowano = 2020-04-08 }}</ref>, w tym największą światową [[Recesja gospodarcza|recesję]] od czasów [[Wielki kryzys|wielkiego kryzysu]]<ref>{{Cytuj |autor = IMFBlog |tytuł = The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression |data dostępu = 2020-05-31 |opublikowany = IMF Blog |url = https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/ |archiwum = https://web.archive.org/web/20200515012456/https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/ |zarchiwizowano = 2020-05-15 }}</ref>. Doprowadziła do {{Link-interwiki|Lista wydarzeń odwołanych lub przełożonych z powodu pandemii COVID-19|lang=en|tam=List of events affected by the COVID-19 pandemic|tekst=opóźnienia lub odwołania wydarzeń}} {{Link-interwiki|Wpływ pandemii COVID-19 na sport|lang=en|tam=Impact of the COVID-19 pandemic on sports|tekst=sportowych}}, {{Link-interwiki|Wpływ pandemii COVID-19 na religię|lang=en|tam=Impact of the COVID-19 pandemic on religion|tekst=religijnych}}, {{Link-interwiki|Wpływ pandemii COVID-19 na politykę|lang=en|tam=Impact of the COVID-19 pandemic on politics|tekst=politycznych}} i {{Link-interwiki|Wpływ pandemii COVID-19 na sztukę i dorobek kulturowy|lang=en|tam=Impact of the COVID-19 pandemic on the arts and cultural heritage|tekst=kulturalnych}}<ref>{{Cytuj |autor = The New York Times |tytuł = A List of What’s Been Canceled Because of the Coronavirus |czasopismo = The New York Times |data = 2020-04-01 |data dostępu = 2020-05-31 |issn = 0362-4331 |url = https://www.nytimes.com/article/cancelled-events-coronavirus.html |język = en-US |archiwum = https://web.archive.org/web/20200501092942/https://www.nytimes.com/article/cancelled-events-coronavirus.html |zarchiwizowano = 2020-05-01 }}</ref>, {{Link-interwiki|Niedobory towarów spowodowane pandemią COVID-19|lang=en|tam=Shortages related to the COVID-19 pandemic|tekst=powszechnych braków w zaopatrzeniu}}, które pogłębiły się w wyniku panicznych zakupów<ref>{{cytuj |autor = Liz Weston |tytuł = Stop panic-buying toilet paper: How to stock up smart, emergency or not |data dostępu = 19 marca 2020 |opublikowany = MarketWatch |url = https://www.marketwatch.com/story/stop-panic-buying-toilet-paper-how-to-stock-up-smart-emergency-or-not-2020-03-09 |archiwum = https://web.archive.org/web/20201009083243/https://www.marketwatch.com/story/stop-panic-buying-toilet-paper-how-to-stock-up-smart-emergency-or-not-2020-03-09 |zarchiwizowano = 2020-10-09 }}</ref><ref>{{cytuj |autor = Jade Scipioni |tytuł = Why there will soon be tons of toilet paper, and what food may be scarce, according to supply chain experts |data = 18 marca 2020 |data dostępu = 22 marca 2020 |opublikowany = CNBC |url = https://www.cnbc.com/2020/03/18/supply-chain-experts-foods-that-could-be-less-available-in-pandemic.html |archiwum = https://web.archive.org/web/20200424152709/https://www.cnbc.com/2020/03/18/supply-chain-experts-foods-that-could-be-less-available-in-pandemic.html |zarchiwizowano = 2020-04-24 }}</ref><ref>{{cytuj |tytuł = The Coronavirus Outbreak Could Disrupt the U.S. Drug Supply |data dostępu = 22 marca 2020 |opublikowany = Council on Foreign Relations |url = https://www.cfr.org/in-brief/coronavirus-disrupt-us-drug-supply-shortages-fda |archiwum = https://web.archive.org/web/20200518055924/https://www.cfr.org/in-brief/coronavirus-disrupt-us-drug-supply-shortages-fda |zarchiwizowano = 2020-05-18 }}</ref>, oraz do {{Link-interwiki|Wpływ pandemii COVID-19 na środowisko naturalne|lang=en|tam=Impact of the COVID-19 pandemic on the environment|tekst=zmniejszenia emisji zanieczyszczeń i gazów cieplarnianych}}<ref>{{Cytuj |autor = Jonathan Watts, Niko Kommenda |tytuł = Coronavirus pandemic leading to huge drop in air pollution |czasopismo = The Guardian |data = 2020-03-23 |data dostępu = 2020-05-31 |issn = 0261-3077 |url = https://www.theguardian.com/environment/2020/mar/23/coronavirus-pandemic-leading-to-huge-drop-in-air-pollution |język = en-GB |archiwum = https://web.archive.org/web/20200404031855/https://www.theguardian.com/environment/2020/mar/23/coronavirus-pandemic-leading-to-huge-drop-in-air-pollution |zarchiwizowano = 2020-04-04 }}</ref>. W internecie i mediach zaczęły szerzyć się [[Teoria spiskowa|teorie spiskowe]] oraz [[dezinformacja]] dotyczące wirusa<ref>{{cytuj |autor = Rosie Perper |tytuł = As the coronavirus spreads, one study predicts that even the best-case scenario is 15 million dead and a $2.4&nbsp;trillion hit to global GDP |data = 5 marca 2020 |opublikowany = Business Insider/Yahoo! News |url = https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |data dostępu = 2020-03-22 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200305163534/https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |zarchiwizowano = 2020-03-05 }}</ref><ref>{{cytuj |autor = Rachel Clamp |tytuł = Coronavirus and the Black Death: spread of misinformation and xenophobia shows we haven’t learned from our past |data = 5 marca 2020 |data dostępu = 14 marca 2020 |opublikowany = The Conversation |url = http://theconversation.com/coronavirus-and-the-black-death-spread-of-misinformation-and-xenophobia-shows-we-havent-learned-from-our-past-132802 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200306152734/https://theconversation.com/coronavirus-and-the-black-death-spread-of-misinformation-and-xenophobia-shows-we-havent-learned-from-our-past-132802 |zarchiwizowano = 2020-03-06 }}</ref>. Odnotowano szereg przypadków [[Ksenofobia|ksenofobii]] i [[rasizm]]u wobec Chińczyków i innych mieszkańców [[Azja|Azji]] Wschodniej i Południowo-Wschodniej<ref name="AutoDW-2512">{{cytuj stronę |url = https://www.vox.com/2020/2/7/21126758/coronavirus-xenophobia-racism-china-asians |tytuł = The coronavirus exposes the history of racism and „cleanliness” |nazwisko = Burton |imię = Nylah |data = 7 lutego 2020 |opublikowany = Vox |data dostępu = 9 February 2020 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200207211942/https://www.vox.com/2020/2/7/21126758/coronavirus-xenophobia-racism-china-asians |zarchiwizowano = 7 luty 2020 }}</ref><ref>{{cytuj stronę |url = http://www.koreatimes.co.kr/www/world/2020/02/683_282767.html |tytuł = Fears of new virus trigger anti-China sentiment worldwide |opublikowany = The Korea Times |data = 2 lutego 2020 |data dostępu = 2020-03-22 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200522020618/http://www.koreatimes.co.kr/www/world/2020/02/683_282767.html/ |zarchiwizowano = 2020-05-22 }}</ref>.
PAMIĘTAJCIE TAKŻE ZE CHCĄ NAS OGLUPIC BO TO NIE ISTNIEJE <ref>{{cytuj |autor = Rosie Perper |tytuł = As the coronavirus spreads, one study predicts that even the best-case scenario is 15 million dead and a $2.4&nbsp;trillion hit to global GDP |data = 5 marca 2020 |opublikowany = Business Insider/Yahoo! News |url = https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |data dostępu = 2020-03-22 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200305163534/https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |zarchiwizowano = 2020-03-05 }}</ref><ref>{{cytuj |autor = Rachel Clamp |tytuł = Coronavirus and the Black Death: spread of misinformation and xenophobia shows we haven’t learned from our past |data = 5 marca 2020 |data dostępu = 14 marca 2020 |opublikowany = The Conversation |url = http://theconversation.com/coronavirus-and-the-black-death-spread-of-misinformation-and-xenophobia-shows-we-havent-learned-from-our-past-132802 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200306152734/https://theconversation.com/coronavirus-and-the-black-death-spread-of-misinformation-and-xenophobia-shows-we-havent-learned-from-our-past-132802 |zarchiwizowano = 2020-03-06 }}</ref>. Odnotowano szereg przypadków [[Ksenofobia|ksenofobii]] i [[rasizm]]u wobec Chińczyków i innych mieszkańców [[Azja|Azji]] Wschodniej i Południowo-Wschodniej<ref name="AutoDW-2512">{{cytuj stronę |url = https://www.vox.com/2020/2/7/21126758/coronavirus-xenophobia-racism-china-asians |tytuł = The coronavirus exposes the history of racism and „cleanliness” |nazwisko = Burton |imię = Nylah |data = 7 lutego 2020 |opublikowany = Vox |data dostępu = 9 February 2020 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200207211942/https://www.vox.com/2020/2/7/21126758/coronavirus-xenophobia-racism-china-asians |zarchiwizowano = 7 luty 2020 }}</ref><ref>{{cytuj stronę |url = http://www.koreatimes.co.kr/www/world/2020/02/683_282767.html |tytuł = Fears of new virus trigger anti-China sentiment worldwide |opublikowany = The Korea Times |data = 2 lutego 2020 |data dostępu = 2020-03-22 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200522020618/http://www.koreatimes.co.kr/www/world/2020/02/683_282767.html/ |zarchiwizowano = 2020-05-22 }}</ref>.
 
{{Osobny artykuł|Pandemia COVID-19 według państw}}
 
== Epidemiologia ==
Instytucje służby zdrowia w [[Wuhan]]ie w [[Hubei]] ([[Chiny]]) poinformowały 31 grudnia 2019 o grupie przypadków [[Wirusy|wirusowego]] [[Zapalenie płuc|zapalenia płuc]] o nieznanej przyczynie<ref>{{Cytuj |tytuł = Coronavirus disease (COVID-19) outbreak |data dostępu = 2020-05-06 |opublikowany = www.who.int |url = https://www.who.int/westernpacific/emergencies/covid-19 |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20200202151307/https://www.who.int/westernpacific/emergencies/novel-coronavirus |zarchiwizowano = 2020-02-02 }}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = 27 cases of viral pneumonia reported in central China’s Wuhan City |data dostępu = 2020-05-06 |opublikowany = news.cgtn.com |url = https://news.cgtn.com/news/2019-12-31/Authorities-begin-testing-after-pneumonia-cases-in-central-China-MRPvtFbCve/index.html |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20200310153851/https://news.cgtn.com/news/2019-12-31/Authorities-begin-testing-after-pneumonia-cases-in-central-China-MRPvtFbCve/index.html |zarchiwizowano = 2020-03-10 }}</ref>, a na początku stycznia 2020 wszczęto dochodzenie w tej sprawie<ref>{{Cytuj |tytuł = Mystery pneumonia virus probed in China |czasopismo = BBC News |data = 2020-01-03 |data dostępu = 2020-05-06 |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025 |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20200105051949/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025 |zarchiwizowano = 2020-01-05 }}</ref>. Przypadki te miały głównie związek z [[Huananan Seafood Wholesale Market]]<ref>{{Cytuj |autor = Aylin Woodward |tytuł = Both the new coronavirus and SARS outbreaks likely started in Chinese ‘wet markets’. Historic photos show what the markets looked like. |data dostępu = 2020-05-06 |opublikowany = Business Insider |url = https://www.businessinsider.com/wuhan-coronavirus-chinese-wet-market-photos-2020-1 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200401110729/https://www.businessinsider.com/wuhan-coronavirus-chinese-wet-market-photos-2020-1 |zarchiwizowano = 2020-04-01 }}</ref> i dlatego uważa się, że wirus ten ma [[Choroby odzwierzęce|pochodzenie odzwierzęce]]<ref>{{Cytuj |tytuł = [The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) in China] |data = 2020-02-17 |data dostępu = 2020-05-06 |czasopismo = Zhonghua liu xing bing xue za zhi = Zhonghua liuxingbingxue zazhi |pmid = 32064853 |doi = 10.3760/cma.j.issn.0254-6450.2020.02.003 |wolumin = 41 |numer =2 |s=145–151 |język = zh en}}</ref>[[Choroby odzwierzęce|.]] Wirus, który spowodował wybuch epidemii, znany jest jako [[SARS-CoV-2]], nowo odkryty wirus blisko spokrewniony z [[Koronawirusy|koronawirusami]] [[Nietoperze|nietoperzy]]<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Stanley Perlman |tytuł = Another Decade, Another Coronavirus |czasopismo = The New England Journal of Medicine |data = 2020-02-20 |data dostępu = 2020-05-06 |issn = 0028-4793 |wolumin = 382 |numer = 8 |s = 760–762 |doi = 10.1056/NEJMe2001126 |pmid = 31978944 |pmc = 7121143}}</ref> i [[Łuskowce|łuskowców]]<ref>{{Cytuj |autor = Tao Zhang, Qunfu Wu, Zhigang Zhang |tytuł = Probable Pangolin Origin of SARS-CoV-2 Associated with the COVID-19 Outbreak |czasopismo = Current Biology |data = 2020-03-19 |data dostępu = 2020-05-06 |issn = 0960-9822 |doi = 10.1016/j.cub.2020.03.022 |pmid = 32197085 |pmc = 7156161}}</ref> oraz z [[Wirus SARS|SARS-CoV]]<ref name=":1">{{Cytuj |autor = |tytuł = Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China – fourth update |data = 2020-02-14 |url = https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/SARS-CoV-2-risk-assessment-14-feb-2020.pdf |data dostępu = 2020-05-06 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200430215543/https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/SARS-CoV-2-risk-assessment-14-feb-2020.pdf |zarchiwizowano = 2020-04-30 }}</ref>. Zgodnie z [[Konsensus naukowy|konsensusem naukowym]] wirus SARS-CoV-2 jest pochodzenia naturalnego<ref>{{Cytuj |tytuł = The COVID-19 coronavirus epidemic has a natural origin, scientists say |data dostępu = 2020-05-06 |opublikowany = EurekAlert! |url = https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-03/sri-tcc031720.php |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20200511160909/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-03/sri-tcc031720.php |zarchiwizowano = 2020-05-11 }}</ref><ref name=":2">{{Cytuj |autor = Kristian G. Andersen, Andrew Rambaut, W. Ian Lipkin, Edward C. Holmes, Robert F. Garry |tytuł = The proximal origin of SARS-CoV-2 |czasopismo = Nature Medicine |data = 2020-03-17 |data dostępu = 2020-05-06 |issn = 1078-8956 |s = 1–3 |doi = 10.1038/s41591-020-0820-9 |pmid = 32284615 |pmc = 7095063}}</ref>.