Wykluczenie komunikacyjne w Polsce: Różnice pomiędzy wersjami

drobne uzupełnienia, zamiana przypisu na pełny artykuł
(WP:SK+mSK+mSI+Bn, drobne techniczne)
(drobne uzupełnienia, zamiana przypisu na pełny artykuł)
 
== Przyczyny ==
W połowie lat sześćdziesiątych XX wieku rozpoczął się proces spadku liczby połączeń kolejowych towarowych i pasażerskich w Polsce, czego następstwem była reedukacja długości linii kolejowych z ok. 27 000{{formatnum:27000}} km w 1954 roku do ok. 24 200{{formatnum:24200}} km w 1983 roku<ref>{{Cytuj |autor = Mariusz Falkowski, Marek Pytel |tytuł = Analiza geopolityczna aktualnego stanu sieci kolejowej w Polsce |czasopismo = Przegląd geopolityczny |data = 2014 |wolumin = 9 |s = 80}}</ref>. Do 1962 roku rozwój kolejnictwa oparty był na trakcji [[Lokomotywa parowa|parowozowej]], którą później stopniowo, w miarę elektryfikacji linii kolejowych, zastępowano trakcją [[Lokomotywa elektryczna|elektryczną]]. W 1981 roku zelektryfikowano niecałe 30% linii kolejowych w Polsce<ref>{{Cytuj |tytuł = Czterdzieści pięć lat elektryfikacji PKP 1/1982 – Zeus Page – Trakcja i Wagony, Eksploatacja Kolei i inne stare pisma online |data dostępu = 2020-12-17 |opublikowany = zeus.krb.com.pl |url = http://zeus.krb.com.pl/?czterdziesci-piec-lat-elektryfikacji-pkp-1-1982,5}}</ref>. W latach osiemdziesiątych XX wieku w Polsce nie budowano nowych połączeń kolejowych, koncentrując się na budowie drugich torów na najistotniejszych liniach oraz ich elektryfikacji. W 1990 roku długość zelektryfikowanych linii zwiększyła się do ok. 11 400 km. Przemiany gospodarcze i społeczne związane z [[Transformacja systemowa w Polsce|transformacją ustrojową]] oraz spadek wymiany towarowej opartej na [[Górnictwo|wydobyciu surowców mineralnych]] i przemyśle ciężkim skutkowały likwidacją nierentownych połączeń. Właśnie "nierentowność infrastruktury" była przywoływana jako przyczyna likwidacji linii kolejowych<ref>{{Cytuj |autor = Karol Trammer |tytuł = Ostre cięcie |data = 2019 |data dostępu = 2020-12-18 |opublikowany = Wydawnictwo Krytyki Politycznej |url = https://wydawnictwo.krytykapolityczna.pl/ostre-ciecie-jak-niszczono-polska-kolej-karol-trammer-762 |język = pl}}</ref>. Łącznie w latach 1981–1993 zakończono ruch pasażerski na ponad 5 600 km linii kolejowych, w tym w latach 1987–1993 na ponad 1700 km linii kolejowych. W latach 1987–1992 zamknięto ponad 500 przystanków i [[Stacja kolejowa|stacji kolejowych]] oraz rozebrano ponad 650 km torów<ref>{{Cytuj |autor = Mariusz Falkowski, Marek Pytel |tytuł = Analiza geopolityczna aktualnego stanu sieci kolejowej w Polsce |data = |s = 81–82}}</ref>. {{Osobny artykuł|Miasta bez kolei pasażerskiej w Polsce}}
W latach 1993–2016 transport autobusowy poza miastami zredukował swą ofertę o 50 proc., tracąc ok. 75 proc. klientów<ref name="st76">{{Cytuj stronę |url = https://klubjagiellonski.pl/2018/04/17/publiczny-transport-zbiorowy-w-polsce-studium-upadku/ |tytuł = Publiczny transport zbiorowy w Polsce. Studium upadku |autor = Maciej Dulak, Bartosz Jakubowski |opublikowany = Klub Jagielloński |data = 2018-04-17 |język = |data dostępu = 2020-12-13}}</ref>. W drugiej dekadzie XXI wieku zmalała liczba linii autobusowych; od 15 tysięcy w r. 2014 aż do 13 tys. w roku 2017. Transportu zbiorowego było pozbawionych 20 proc. sołectw<ref name="st51">{{Cytuj stronę |url = https://olsztyn.wm.pl/633307,Wykluczenie-komunikacyjne-dotyka-14-milionow-Polakow.html |tytuł = Wykluczenie komunikacyjne dotyka 14 milionów Polaków |autor = |opublikowany = Olsztyn – serwis miejski |data = 2020-02-16 |język = |data dostępu = 2020-12-13}}</ref>. Analiza transportu lokalnego na przykładzie słabo zurbanizowanych okolic [[Piła (miasto)|Piły]] wykazała, że w obecnym stanie transport publiczny służy głównie młodzieży dojeżdżającej do szkół; w dni nauki szkolnej w podregionie, wykluczonych komunikacyjnie jest 22 proc. jego mieszkańców, natomiast w dnie bez nauki szkolnej wskaźnik ten wzrasta do 44 proc. (ferie szkolne), 60 proc. (soboty) i 63 proc. w niedziele<ref name="st13:3">{{Cytuj stronę |urlautor = https://www.transport-publiczny.pl/wiadomosci/jak-badac-wykluczenie-transportowe-66166.htmlMichał Beim, Angelika Błażeczek, Agnieszka Dąbrowska, Paulina Dębiak, Anna Olczyk |tytuł = JakBadania badaćdostępności wykluczeniepublicznego transportowe?transportu |autorzbiorowego =w podregionie pilskim |opublikowanyczasopismo = TransportPrace publicznyKomisji |dataGeografii =Komunikacji PTG |językdata = 2019-12-31 |data dostępu = 2020-12-1318 |wolumin = 22(4) |s = 95-118 |opublikowany = ResearchGate |doi = DOI 10.4467/2543859XPKG.19.021.11542 |url = https://www.researchgate.net/publication/344445900_Badania_dostepnosci_publicznego_transportu_zbiorowego_w_podregionie_pilskim |język = pl}}</ref>.
 
== Walka z wykluczeniem komunikacyjnym ==
Walkę z wykluczeniem komunikacyjnym w Polsce podjął rząd [[Mateusz Morawiecki|Mateusza Morawieckiego]], wprowadzając system dopłat dla samorządów lokalnych na uruchomienie gminnego transportu autobusowego (FRPA) w wysokości 1 zł za przejechany kilometr, przy finansowaniu własnym samorządów w wysokości 3 zł. W roku 2019 wykorzystano tylko kilka procent funduszy z tej puli, a przyczyną jest brak funduszy samorządów na ten cel<ref name="st18">{{Cytuj stronę |url = https://transinfo.pl/infobus/jak-zlikwidowac-wykluczenie-komunikacyjne-frpa-do-zmiany-_more_121235/ |tytuł = Jak zlikwidować wykluczenie komunikacyjne? FRPA do zmiany? |autor = |opublikowany = Transinfo |data = 2020-02-18 |język = |data dostępu = 2020-12-13}}</ref>.
 
Na poprawę dostępności do środków transportu wpływa przede wszystkim rozwój sieci połączeń autobusowych i [[kolej]]owych, ale również rzetelna informacja o rozkładzie jazdy, dostępna nie tylko dla mieszkańców danego regionu<ref name="st13:3" />.
 
Naturalną metodą walki z wykluczeniem komunikacyjnym jest kupowanie i używanie samochodów, zwłaszcza przez ludzi mieszkających na obszarach wiejskich. Pozbawieni środków transportu mieszkańcy obszarów wiejskich rzadko upominają się o przywrócenie go przez władze lokalne, a nabywają samochody. Inną metodą walki z wykluczeniem transportowym jest używanie [[rower]]ów<ref name="st12" />.
 
Niekiedy zdesperowani mieszkańcy uciekają się do protestów. Jeden z największych protestów mieszkańców przeciw wykluczeniu komunikacyjnemu odbył się 8 czerwca 2019 na stacji [[Raszówka (stacja kolejowa)|Raszówka]] w powiecie [[Lubin|lubińskim]], gdzie miała miejsce blokada torów na reaktywowanej tego samego dnia linii z [[Legnica (stacja kolejowa)|Legnicy]] do [[Lubin (stacja kolejowa)|Lubina]] w geście protestu przeciw pomijaniu ich miejscowości przez pociągi. Na decyzję [[Koleje Dolnośląskie|Kolei Dolnośląskich]] o niezatrzymywaniu się pociągów między Legnicą a Lubinem wpłynął prezydent Lubina<ref name="st81">{{Cytuj stronę |url = https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/protest-zatrzymal-reaktywacje-polaczen-miedzy-legnica-a-lubinem-92233.html |tytuł = Protest zatrzymał inaugurację połączeń do Lubina. Skandaliczna wypowiedź prezydenta miasta |autor = Michał Szymajda |opublikowany = Rynek Kolejowy |data = 2019-06-09 |język = |data dostępu = 2020-12-13}}</ref>. Przystanki na linii, w tym Raszówkę, oddano do ruchu wkrótce później, a decyzją sądu w Lubinie protestujący nie zostali ukarani, uznając, że działali w słusznej sprawie, choć formalnie orzeczono ich winę<ref name="st19">{{Cytuj stronę |url = https://e-legnickie.pl/wiadomosci-z-regionu/lubin/29971-winni-ale-bez-kary-bo-protestowali-w-slusznej-sprawie-final-wojny-na-torach |tytuł = Winni, ale bez kary bo protestowali w słusznej sprawie. Finał „wojny na torach” |autor = |opublikowany = e-legnickie |data = 2019-08-06 |język = |data dostępu = 2020-12-13}}</ref>.
 
W 2020 książka [[Olga Gitkiewicz|Olgi Gitkiewicz]] ''Nie zdążę'', poświęcona właśnie wykluczeniu komunikacyjnemu, zdobyła nagrodę Książki Reporterskiej Roku w XXIV edycji konkursu [[Grand Press]]<ref name=":4">{{Cytuj |autor = |tytuł = XXIV EDYCJA KONKURSU GRAND PRESS - Grand Press |data = 2020-11-28 |data dostępu = 2020-12-18 |opublikowany = grandpress.press.pl |url = https://grandpress.press.pl/ |archiwum = https://web.archive.org/web/20201128224237/https://grandpress.press.pl/}}</ref>. W uzasadnieniu podano, że problem dotyczy jednej trzeciej mieszkańców Polski<ref name=":4" />.
 
== Zobacz też ==
9580

edycji