Wikipedysta:Ironupiwada/brudnopis: Różnice pomiędzy wersjami

(akt.)
Znacznik: edytor kodu źródłowego 2017
Znacznik: edytor kodu źródłowego 2017
Jerzy Kawalerowicz, [[Faraon (film)|adaptując]] w 1966 roku powieść ''[[Faraon (powieść)|Faraon]]'' według [[Bolesław Prus|Bolesława Prusa]], pozostał wierny literze pierwowzoru, opartego na czytelnym kontraście między młodym starożytnym władcą egipskim Ramzesem a doświadczonymi kapłanami pod przywództwem Herhora{{odn|Nieć|2019|s=189}}. Najbardziej brawurowe były jednak ekranizacje autorstwa Hasa. ''[[Lalka (film)|Lalka]]'' (1968), również według powieści Prusa, pominęła szereg wątków z monumentalnej prozy (brak w niej np. pamiętnika subiekta [[Ignacy Rzecki|Rzeckiego]]). Has skoncentrował się na głównym wątku nieszczęśliwej miłości [[Stanisław Wokulski|Wokulskiego]] do [[Izabela Łęcka|Izabeli Łęckiej]], interpretując postać kupca bardziej jako zagubionego [[Flaner|flâneura]] aniżeli dziarskiego pozytywisty; sceny spaceru Wokulskiego ulicami [[Warszawa|Warszawy]] zostały nakręcone z wykorzystaniem długich jazd kamery oraz [[Montaż wewnątrzkadrowy|montażu wewnątrzkadrowego]]{{odn|Coates|2013|s=83-86}}. W podobnym stylu utrzymana była ekranizacja ''[[Sanatorium pod Klepsydrą (film)|Sanatorium pod Klepsydrą]]'' (1973) z tomu opowiadań ''[[Sklepy cynamonowe]]'' [[Bruno Schulz|Brunona Schulza]]. Choć [[Sanatorium pod Klepsydrą|proza Schulza]] była uznawana za niefilmową (wskutek jej wielowarstwowej, wielogłosowej narracji), Hasowi udało się scalić wydarzenia na ekranie, dobudowując warstwę znaczeniową utworu o wątek [[Pogrom|pogromu]] żydowskiego oraz tragiczny finał w postaci zejścia głównego bohatera, Józefa, do podziemi{{odn|Jakubowska|2010|s=152-158}}.
 
Apogeum filmowe adaptacje polskich dzieł literackich osiągnęły właśnie w latach 60. i 70. XX wieku, nie tylko dzięki wystawnym ekranizacjom prozy Henryka Sienkiewicza (''[[Krzyżacy (film)|Krzyżacy]]'', 1960, reż. [[Aleksander Ford]]; ''[[Pan Wołodyjowski (film)|Pan Wołodyjowski]]'', 1969, reż. [[Jerzy Hoffman]], ''[[Potop (film 1974)|Potop]]'', 1974, reż. Jerzy Hoffman), ale również za sprawą prób przeniesienia na język filmu innych epopei narodowych. ''[[Chłopi (film 1973)|Chłopi]]'' (1973) [[Jan Rybkowski|Jana Rybkowskiego]] na podstawie najsłynniejszej powieści Reymonta pod względem środków filmowych zachowywały serialową konwencję przedstawieniową, na którą składały się „wierność konstrukcji fabularnej powieści, dominacja statycznych scen dialogowych, ujmowanych w bliskich planach, przy ograniczeniu tła”{{odn|Lubelski|2015|s=392}}. Jerzy Antczak, adaptując w 1974 roku ''Noce i dnie'' [[Maria Dąbrowska|Marii Dąbrowskiej]], dla uspójnienia akcji filmu wykorzystał z kolei ramę narracyjną w postaci pożaru Kalińca podczas [[I wojna światowa|I wojny światowej]]. Gdy główna bohaterka Barbara wyjeżdża bez dobytku ze spalonego miasta, następuje seria jej urywających się, nostalgicznych wspomnień w postaci [[Retrospekcja|retrospekcji]]{{odn|Lubelski|2015|s=393}}. Do innych odczytań literatury narodowej należały w owym okresie ''[[Dzieje grzechu (film 1975)|Dzieje grzechu]]'' (1975) [[Walerian Borowczyk|Waleriana Borowczyka]] według skandalizującej powieści Żeromskiego, a także liczne uwspółcześnione ekranizacje opowiadań [[Jarosław Iwaszkiewicz|Jarosława Iwaszkiewicza]] (''[[Matka Joanna od Aniołów (film)|Matka Joanna od Aniołów]]'', 1961, reż. Jerzy Kawalerowicz; ''[[Brzezina (film)|Brzezina]]'', 1970, reż. Andrzej Wajda; ''[[Panny z Wilka (film)|Panny z Wilka]]'', 1978, reż. Andrzej Wajda){{rodn|Kuśmierczyk|2014|s=108-112}}{{odn|Miczka|1987|s=159-175}}.
 
Lata 80. XX wieku zaowocowały innymi brawurowymi adaptacjami literatury polskiej. ''[[Austeria (film)|Austeria]]'' (1982) Jerzego Kawalerowicza według powieści [[Julian Stryjkowski|Juliana Stryjkowskiego]] jednoznacznie snuła podobieństwa między hekatombą chasydów podczas [[I wojna światowa|I wojny światowej]] a [[Zagłada Żydów na ziemiach polskich podczas okupacji niemieckiej|Zagładą Żydów]] w [[II wojna światowa|kolejnym światowym konflikcie]]{{odn|Kurz|2009|s=50-51}}. [[Tadeusz Konwicki]], przenosząc na [[Dolina Issy (film)|ekrany kin]] powieść ''[[Dolina Issy (powieść)|Dolina Issy]]'' [[Czesław Miłosz|Czesława Miłosza]], zwielokrotnił narrację pierwotnego utworu. Oprócz perspektywy bezosobowego narratora zaakcentowany w filmie zostaje wątek Tomaszka (którego Konwicki jednoznacznie utożsamił z młodym Miłoszem), a całość przeplatają recytowane przez aktorów wiersze Miłosza na tle amerykańskiej metropolii, które są jednoznacznym gestem poparcia dla wygnańca uhonorowanego nagrodą Nobla{{odn|Lubelski|2007|s=157-158}}. Na przełomie XX i XXI wieku dało się natomiast zauważyć zjawisko wzmożonych adaptacji lektur szkolnych. Powstały wówczas: ''[[Ogniem i mieczem (film 1999)|Ogniem i mieczem]]'' (1999) Hoffmana, ''[[Quo vadis (film 2001)|Quo vadis]]'' (2001) Kawalerowicza i ''[[W pustyni i w puszczy (film 2001)|W pustyni i w puszczy]]'' (2003) [[Gavin Hood|Gavina Hooda]], we wszystkich trzech przypadkach na podstawie prozy Sienkiewicza; ''[[Pan Tadeusz (film 1999)|Pan Tadeusz]]'' (1999) Wajdy według Adama Mickiewicza; wreszcie ''[[Przedwiośnie (film)|Przedwiośnie]]'' (2001) [[Filip Bajon|Filipa Bajona]] według Żeromskiego. Jak pisał Lubelski, filmy te były „na ogół poprawne ilustratorskie, nieuruchamiające pola skojarzeń odbiorcy z jego aktualną sytuacją życiową”, a ich reżyserzy „wpadali na ogół w pułapkę dostosowania estetyki adaptacji do gustów młodzieżowej widowni, przyzwyczajonej do tempa wideoklipu”{{odn|Lubelski|2015|s=631}}. Paradoksalnie ''Pan Tadeusz'' przetrwał w świadomości odbiorców głównie za sprawą poloneza skomponowanego przez Wojciecha Kilara, który wyparł wykonywanego dotychczas na wielu studniówkach poloneza ''Pożegnanie ojczyzny'' [[Michał Kleofas Ogiński|Michała Kleofasa Ogińskiego]]{{odn|Tumiłowicz|2014}}.
24 884

edycje