Kościół św. Wojciecha we Wrocławiu: Różnice pomiędzy wersjami

|nazwa = Kościół św. Wojciecha<br />we Wrocławiu
|nazwa miejscowa =
|zabytek = 15 z dnia 28.11.1947; D/1 z 17.02.1960 oraz 165 z 15.02.1962<ref>{{Cytuj stronęr|url= http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/DLN-rej.pdf |tytuł= Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego|data dostępu=2010-01-27zab}}<br /ref><br>292 z 30.01.1952 oraz A/240/24 z 23.10.1961 (refektarz w skrzydle klasztornym)
|funkcja świątyni =
|grafika = Kościół św. Wojciecha luty 2012 201.jpg
|dekret wydał =
|data rozpoczęcia budowy =
|data zakończenia budowy = pocz. XII w., XIII - XV w. (rozbudowa)
|data konsekracji = [[1112]]
|data zamknięcia =
|nazwa dzwonu =
|kod mapy = Wrocław
|współrzędne = 51°6′34″N06′34″N 17°2′21″E02′21″E
|commons = Category:Church of Saint Adalbert in Wrocław
|www =
 
== Historia ==
Pierwotnie zbudowany na tym miejscu [[architektura romańska|romański]] kościół, ufundowany prawdopodobnie przez Bogusława, brata [[Piotr Włostowic|Piotra Włosta]], powstał na początku [[XII wiek]]u i został poświęcony w 1112 [[Święty Wojciech|świętemu Wojciechowi]] przez [[biskup]]a [[Żyrosław I|Żyrosława I]]. Był to pierwszy kościół na lewym brzegu Odry powstały w czasach jeszcze przed [[lokacja (historia)|lokacją]] miasta (przy skrzyżowaniu głównych dróg handlowych znajdowało się tu przedlokacyjne osiedle). Na mocy postanowienia papieża [[Eugeniusz III|Eugeniusza III]] z 19 października 1148 kościół św. Wojciecha został przekazany [[augustianie|augustianom]] z [[Sobótka (powiat wrocławski)|Sobótki]], równolegle pełniąc funkcję kościoła parafialnego, zaś [[17 kwietnia]] [[1226]] sprowadzonym z [[Kraków|Krakowa]] [[dominikanie|dominikanom]]. W tym czasie rozbudowano kościół od wschodu o późnoromańskie [[prezbiterium]]. W czasie najazdu mongolskiego w [[1241]] zasłużył się dominikański przeor [[Czesław Odrowąż]], później uznany za błogosławionego patrona miasta. Podczas tego najazdu zniszczony został zarówno sam kościół, założony przez Czesława Odrowąża [[klasztor]], jak i prawdopodobnie całe lewobrzeżne miasto.
 
Najazd Śląska i Wrocławia przez [[Mongołowie|Mongołów]] w 1241 r. opisał [[Jan Długosz]] w ''Rocznikach Królestwa Polskiego''. Gdy mieszczanie w popłochu opuścili miasto, [[Henryk II Pobożny|Henryk Pobożny]] zebrał żywność do zamku i nakazał, ze względów strategicznych, spalenie miasta:
{{Cytat|Tatarzy zaś, zastawszy miasto spalone i ogołocone zarówno z ludzi, jak z jakiegokolwiek majątku, oblegają zamek wrocławski. Lecz gdy przez kilka dni przeciągali oblężenie, nie usiłując zdobyć [zamku], brat Czesław z zakonu kaznodziejskiego, z pochodzenia Polak, pierwszy przeor klasztoru św. Wojciecha we Wrocławiu /.../, modlitwą ze łzami wzniesioną do Boga odparł oblężenie. Kiedy bowiem trwał w modlitwie, ognisty słup zstąpił z nieba nad jego głowę i oświetlił niewypowiedzianie oślepiającym blaskiem całą okolice i teren miasta Wrocławia. Pod wpływem tego niezwykłego zjawiska serca Tatarów ogarnął strach i osłupienie do tego stopnia, że zaniechawszy oblężenia uciekli raczej niż odeszli<ref name="DLUG">{{Cytuj książkęr| autor = Jan Długosz DLUG| tytuł = [[Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego]] | tom = Ks. VII | strony = 18-20 i 24 | miejsce = Warszawa | rok = 1961-1985}}</ref><ref name="NDAV">{{Cytuj książkę | autor = [[Norman Davies|N. Davies]] |autor2 = R. Moorhouse | inni = A. Pawelec (przekład) | tytuł = Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego - Wrocław | miejsce = Kraków |wydawca = [[Wydawnictwo Znak]] - [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich]] - Fundacja | rok = 2003 | strony = 91-92 | isbn = 83-240-0172-7}}</ref>.}}
 
Około 1250 rozpoczęto odbudowę kościoła, już w stylu gotyckim, jako jednonawowy budynek z [[transept]]em. W 1270 ukończono korpus kościoła, w 1359 ukończono wieżę, w początku XIV w. zbudowano w miejsce dotychczasowego nowe, wielobocznie zamknięte prezbiterium, zaś przed 1487 kościół ponownie powiększono, przedłużając nawę o jedno przęsło od zachodu oraz podwyższając mury o prawie siedem metrów. Pierwotnie wnętrze kościoła pokryte było polichromią. Zachowane fragmenty polichromii z II poł. XV w. widoczne są w przedsionku do dawnego babtysterium (ob.obecnie kaplica akademicka). Zachodnią elewację ozdobiono wydatnym ceramicznym szczytem, który stał się wzorem dla analogicznych form na [[Kościół św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława we Wrocławiu|kościele św. Doroty]] oraz [[kościół Bożego Ciała we Wrocławiu|kościoła Bożego Ciała]]. Uszkodzony hełm kościoła został przebudowany, zakończono go formą renesansową.
[[Plik:Plac Dominikański Kościół sw Wojciecha - kaplica bł Czesława- sarkofag. fot BMaliszewska.jpg|thumb|left|Kaplica z grobowcem [[Czesław Odrowąż|bł. Czesława]]]]
[[Plik:Wrocław, kościół pw. św. Wojciecha, ołtarz MB Podkamieńskiej DSCF0164.jpg|thumb|left|upright|left|Ołtarz [[Matka Boża Podkamieńska|MB Podkamieńskiej]]]]
[[Plik:Wrocław, kościół pw. sw. Wojciecha, nawa główna DSCF0172.jpg|thumb|upright|Wnętrze kościoła]]
W latach 1715-17301715–1730 w narożniku południowym ramienia [[Transept|transeptutransept]]u nawy
świątyni<ref>{{Cytuj książkęr|tytuł=[[Encyklopedia Wrocławia]]|inni=[[Jan Harasimowicz]] (red.)|wydawca=[[Wydawnictwo Dolnośląskie]]|miejsce=Wrocław|data=2006|wydanie=III|strony=346|isbn=83-7384-561-5EW}}</ref> powstała [[barok]]owa kaplica błogosławionego Czesława, w której spoczywa alabastrowa trumna z jego [[relikwie|relikwiami]]. Kaplica została ufundowana w związku z beatyfikacją Czesława przez biskupa Wrocławia [[kardynał]]a [[Franz Ludwig von Pfalz-Neuburg|Franza Ludwiga von Neuburga]], rodziny należące do śląskiej arystokracji katolickiej oraz dominikanów. Wystrój rzeźbiarski został wykonany przez [[Georg Leonhard Weber|Georga Leonharda Webera]] (ok. [[1675]]-[[1732]]) ze [[Świdnica|Świdnicy]] oraz [[Franz Mangoldt|Franza Josepha Magnoldta]] (zm. [[1761]]) z Wrocławia. Obrazy i część fresków namalował [[nadworny malarz]] biskupa, [[Johann Franz de Backer]] oraz [[Johann Jacob Eybelwieser]] ([[1666]]-[[1744]]). Całością prac kierował o. Ceslaus Schmal [[Dominikanie|OP]], który po śmierci został pochowany u boku swego patrona w krypcie kaplicy<ref>Por. {{Cytuj książkęr| autor=Praca zbiorowa |tytuł=Tutelaris Silesiae. Błogosławiony Czesław we Wrocławiu |rozdział=Kościół i klasztor dominikanów pod wezwaniem św. Wojciecha we Wrocławiu|rok=2006 |miejsce=Wrocław |wydawca=Via Nova |strony=8.24-35| isbn=83-60544-50-6TS}}</ref>.
 
Po sekularyzacji zakonu w 1810 kościół przekształcono w parafialny, zaś zabudowania klasztorne, użytkowane jako magazyn, wyburzono w 1900, pozostawiając tylko [[refektarz]], który nakryty dachem [[mansarda|mansardowym]] stanowił osobny budynek. Został on na nowo połączony z kościołem nowym budynkiem klasztornym zaprojektowanym przez Macieja Małachowicza, ukończonym ostatecznie w 2008 r.
 
W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] kościół został silnie zniszczony. Pierwszy etap odbudowy pod kierunkiem Jerzego Rzepeckiego miał miejsce w latach 1953-19551953–1955. W latach 70. XX w. Maria Teresa Reklewska zaprojektowała dla kościoła nowe witraże, zrealizowane w latach [[1981]]-[[1982]]. Rekonstrukcję uwieńczyła odbudowa hełmu w formach wzorowanych na gotyku przez [[Edmund Małachowicz|Edmunda Małachowicza]].
 
W maju 1999 r. zaleceniem ówczesnego prowincjała [[Dominikanie|dominikanów]] o. Macieja Zięby zniesiono parafię św. Wojciecha. Parafię podzielono między dwa kościoły: część parafii leżącą na zachód od ul. Dworcowej do [[Kościół Bożego Ciała we Wrocławiu|kościoła Bożego Ciała]], natomiast na wschód od Dworcowej do [[Kościół św. Maurycego we Wrocławiu|kościoła św. Maurycego]]. Wraz ze zniesieniem parafii św. Wojciecha z Wrocławia wyjechały [[Dominikanki ze Zgromadzenia Sióstr świętego Dominika|siostry dominikanki]]. Siostry mieszkały przy kościele św. Wojciecha, gdyż klasztor św. Katarzyny, należący wcześniej do [[Mniszki Zakonu Kaznodziejskiego|sióstr klauzurowych]], mieszczący się przy obecnej [[Ulica Jana Ewangelisty Purkyniego|ulicy Purkyniego]], nie został odzyskany.
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}|
<ref name="DLUG">{{cytuj książkę|autor=Jan Długosz|tytuł=[[Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego]]|tom=Ks. VII|strony=18-20 i 24|miejsce=Warszawa|rok=1961-1985}}</ref>
<ref name="EW">{{cytuj książkę|tytuł=[[Encyklopedia Wrocławia]]|inni=[[Jan Harasimowicz]] (red.)|wydawca=[[Wydawnictwo Dolnośląskie]]|miejsce=Wrocław|data=2006|wydanie=III|strony=346|isbn=83-7384-561-5}}</ref>
<ref name="NDAV">{{cytuj książkę|autor=[[Norman Davies|N. Davies]]|autor2=R. Moorhouse|tytuł=Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego – Wrocław|inni=A. Pawelec (przekład)|miejsce=Kraków|wydawca=[[Wydawnictwo Znak]] - [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich]] - Fundacja|rok=2003|strony=91–92|isbn=83-240-0172-7}}</ref>
<ref name="TS">{{cytuj książkę|autor=Praca zbiorowa|tytuł=Tutelaris Silesiae. Błogosławiony Czesław we Wrocławiu|rozdział=Kościół i klasztor dominikanów pod wezwaniem św. Wojciecha we Wrocławiu|rok=2006|miejsce=Wrocław|wydawca=Via Nova|strony=8.24–35|isbn=83-60544-50-6}}</ref>
<ref name="zab">{{cytuj stronę|url=http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/DLN-rej.pdf|tytuł=Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego|data dostępu=2010-01-27}}</ref>
}}
 
== Linki zewnętrzne ==
49 362

edycje