Igo Sym: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 300 bajtów ,  1 miesiąc temu
m
drobne techniczne
(drobne techniczne)
m (drobne techniczne)
Był synem [[Polacy|Polaka]], [[Antoni Sym (leśnik)|Antoniego Syma]], i [[Austriacy|Austriaczki]], Julii Seppi. Brat biochemika [[Ernest Sym|Ernesta]] i [[Fred Sym|Alfreda]] (1894–1973) – również aktora i kompozytora muzyki poważnej.
 
W [[I wojna światowa|I wojnie światowej]] walczył cztery lata w szeregach [[Armia Austro-Węgier|Armii Austro-Węgier]], dosłużył się stopnia [[porucznik]]a. Po odzyskaniu przez [[II Rzeczpospolita|Polskę]] niepodległości służył w [[piechota|piechocie]] do 1921. Następnie pracował jako urzędnik. 20 czerwca 1920 w [[Warszawa|Warszawie]] ożenił się z Heleną Ritą Zdzisławą Fałatówną, córką [[Julian Fałat|Juliana]], z którą miał syna, Juliana Piotra. Małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1923. Julian Piotr Sym zmarł na zapalenie opon mózgowych w wieku siedmiu lat w 1929, a dwa lata później matka chłopca Helena Niemczewska (po rozwodzie z Symem wyszła za mąż za adwokata Mariana Niemczewskiego) popełniła samobójstwo{{odn|Roman Włodek|2009: Igo Sym (1896-1941)}}{{odn|Kunach|2003}}.
 
=== Okres międzywojenny ===
Sym był absolwentem Instytutu Filmowego, prywatnej szkoły aktorstwa filmowego [[Wiktor Biegański|Wiktora Biegańskiego]]{{odn|Tadeusz Lubelski|2008}}. Debiut w filmie – ''Wampiry Warszawy'' z 1925 – umożliwiła Symowi [[Atrakcyjność fizyczna|uroda]]{{r|w24}} i wyniesiona z wojska sprawność fizyczna. Grywał głównie eleganckich mężczyzn, arystokratów i wojskowych. Dwa lata po debiucie aktorskim wyjechał do [[Wiedeń|Wiednia]]. Podpisał tam [[Umowa|kontrakt]] na wyłączność ze studiem „Sascha-Filmindustrie AG”, gdzie potem przez rok sprawował funkcję prezesa. Od 1929 pracował głównie w [[Republika Weimarska|Niemczech]], na ekranie partnerował m. in. [[Marlene Dietrich|Marlenie Dietrich]] i Lilian Harvey. Z tą pierwszą łączył go ponoć przelotny romans{{r|MZ}}.
 
Na początku [[Lata 30. XX wieku|lat 30.]], po zdaniu egzaminu aktorskiego w Polsce, zaangażował się w warszawskich teatrach rewiowych „Banda” i „Hollywood”. Od tego czasu rzadko, jak na wcześniejszą sławę filmowego [[amant]]a, występował na dużym ekranie. Pojawiał się głównie w drugoplanowych rolach, prawdopodobnie z powodu kłopotów z bezbłędnym opanowaniem [[Język polski|języka polskiego]], co w epoce kina dźwiękowego stało się dla aktorów koniecznym wymogiem{{odn|Tadeusz Lubelski|2008}}. Skupił się na karierze estradowej, celując w [[sztuki muzyczne]] z lżejszego [[repertuar]]u, śpiewał [[recital]]e, a jego popisowym numerem było akompaniowanie sobie grą na pile{{r|staedeli}}. W rozmowach nie akceptował atmosfery nazistowskich Niemiec, cały czas pracując w Polsce{{odn|Tadeusz Wittlin|1985: ''Pieśniarka Warszawy''}}. Jednakże w 1937 zagrał w niemieckim filmie ''Serenade'', gdzie odtwarzał rolę Ferdinanda Lohnera.
 
=== II wojna światowa ===
Po wybuchu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] Sym pozostał w Warszawie. Podczas [[Obrona Warszawy (1939)|obrony miasta]] pracował w Straży Obywatelskiej: kopał rowy przeciwlotnicze, wydobywał rannych spod gruzów. Po [[Kapitulacja Warszawy (1939)|kapitulacji stolicy]] i rozpoczęciu działań [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|władz okupacyjnych]] na początku pracował w magistracie jako tłumacz i w wojskowej komendanturze rejestrującej pojazdy{{odn|Górska-Damięcka|1997}}.
 
Jeszcze przed wojną sądzono, że Sym był agentem [[Abwehra|Abwehry]], ale do kwietnia 1940 wywiad ZWZ nie znalazł na to dowodów{{odn|Janina Hera|2019: ''Losy aktorów w Generalnym Gubernatorstwie''}}. Dopiero 12 lipca 1940, po czwartym zbadaniu sprawy Syma, stwierdzono niezbicie jego współpracę z Niemcami{{odn|Mirosław Derecki|1998a: ''Roman Niewiarowicz contra Igo Sym''}}. Śledztwo w tej sprawie, na zlecenie „dwójki”, prowadził [[Roman Niewiarowicz]], reżyser Teatru Komedia, potem w podziemiu oficer wywiadu ofensywnego WW-72 (Wywiad Wschód), noszący pseudonim „Łada”{{odn|Niewiarowicz|1946a}}. Zadanie obserwacji Syma oficerowie „dwójki” powierzyli Niewiarowiczowi jeszcze w 1939, w konsulacie polskim w Budapeszcie, w czasie ewakuacji polskich władz{{odn|Janina Hera|1997: ''Losy artystów polskich w czasach niewoli 1939-1954''}}.
 
Pod koniec 1939 Sym rozpoczął współpracę z okupantem, proponując odbudowę środowiska teatralnego w Warszawie. „''Propagandaabteilung''” (urząd propagandowy [[Generalne Gubernatorstwo|Generalnego Gubernatorstwa]]) powierzył mu stanowisko dyrektora „''Theater der Stadt Warschau''” (ex [[Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie|Teatr Polski]]) oraz zarządzanie kinem ''[[nur für Deutsche]]'' „Helgoland” (przedwojenne „Palladium” przy ul. Złotej nr 7/9). Otrzymał też koncesję na prowadzenie Teatru Komedia przy ul. Kredytowej 14{{r|Kunert}}. W 1940 organizował werbunek polskich aktorów do antypolskiego filmu ''[[Heimkehr]]''{{r|szpieg}}. Chociaż Sym często posuwał się w swojej działalności do gróźb i szantaży, aktorzy, którzy odmówili gry w tym filmie, nie ponieśli z tego tytułu żadnych represji ze strony Niemców{{odn|Trojanowski|2018}}.
 
Wbrew opinii z okresu wojny, nie przyczynił się do aresztowania ukrywającej się [[Hanka Ordonówna|Hanki Ordonówny]], ale też odmówił pomocy w jej uwolnieniu{{odn|Anna Mieszkowska|2019: ''Hanka Ordonówna''}}. Udało mu się uzyskać zwolnienie z obozu niemieckiego dla jego brata Alfreda, powołując się na jego austriackie pochodzenie{{odn|Niewiarowicz|1946a}}.
 
=== Wyrok na Syma ===
W dniu 5 marca 1941 z oskarżenia prokuratora [[Tadeusz Dyzmański|Tadeusza Dyzmańskiego]] za współpracę z okupantem [[Wojskowy Sąd Specjalny]] ZWZ wydał wyrok śmierci na Syma. Dokument wyroku nie zawierał opisu materiału dowodowego, uzasadnienia wyroku oraz składu orzekającego{{odn|Kunach|2003}}. Zamach (tzw. akcję wyrokową) przeprowadził 7 marca 1941 zespół bojowy „ZOM” kontrwywiadu Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ, w składzie{{odn|Roman Włodek|2009: Igo Sym (1896-1941)}}:
* ppor. Bohdan Rogoliński, ps. „Szary”, dowódca grupy
* ppor. [[Roman Rozmiłowski]], ps. „Zawada”
Porucznik „Zawada” tak opisywał zamach w wywiadzie dla konspiracyjnego pisma „Demokrata” w sierpniu 1944{{r|Kunert}}:
{{CytatD|[Sym] mieszkał na czwartym piętrze przy [[Ulica Mazowiecka w Warszawie|ul. Mazowieckiej]] 10. O godzinie 7.10 zapukaliśmy do drzwi.<br />Otworzyła służąca. – Czy pana dyrektora Syma możemy prosić?” – W tej chwili ukazał się Sym. – Czy pan Igo Sym?” – Tak. Czym mogę panom służyć?”<br />W tej chwili wystrzeliłem, mierząc z [[Pistolet Vis wz. 35|Visa]] prosto w serce. Strzał był celny. Szpicel upadł na twarz bez jęku. Ze schodów zbiegliśmy pędem. Później spokojnie rozeszliśmy się do domów.{{u|Zaw}}}}
Więcej informacji na temat okoliczności śmierci Igo Syma przekazała sąsiadka Symów Aniela Lawińska, żona aktora i reżysera [[Ludwik Lawiński|Ludwika Lawińskiego]]. Kiedy wykonawcy wyroku udali się do mieszkania Syma, znajdowali się w nim oprócz aktora jego matka Julianna oraz brat Fred z żoną. Kilka godzin przed śmiercią Igo Sym odebrał bowiem z dworca swojego starszego brata, którego udało mu się uwolnić z Oflagu. To właśnie bratowa Syma, a nie służąca, otworzyła drzwi wykonawcom wyroku{{r|LL}}{{odn|Niewiarowicz|1946a}}. Igo Sym został z honorami niemieckimi pochowany 12 marca 1941 na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|cmentarzu Powązkowskim]]{{odn|Władysław Bartoszewski|2008}}.
 
=== Represje niemieckie ===
Zamach wywarł bardzo duże wrażenie w środowisku niemieckim, ale też Niemcy wykorzystali też ten „zbrodniczy” czyn do rozpoczęcia wzmożenia terroru wobec polskiej ludności cywilnej, a szczególnie środowiska artystycznego. W odwecie aresztowali 18 kobiet i ok. 100 mężczyzn{{odn|Bartoszewski,''Kronika Brzeziński,wydarzeń Moczulski|1979w Warszawie 1939–1949''}}. Wśród nich znaleźli się m.in. [[Stefan Jaracz]], [[Leon Schiller]], [[Zbigniew Sawan]], [[Janusz Warnecki]], [[Elżbieta Barszczewska]] i [[Zofia Małynicz]]. Większość z nich została wywieziona do [[Auschwitz-Birkenau|KL Auschwitz]], wszyscy z wymienionych przeżyli{{r|eteatr}}{{odn|Bartoszewski,''Kronika Brzeziński,wydarzeń Moczulski|1979w Warszawie 1939–1949''}}. 11 marca 1941 w [[Palmiry|Palmirach]] rozstrzelano 21 osób{{odn|Krzeysztof Dunin-Wąsowicz|1984: ''Warszawa w latach 1939–1945''}}.
 
Tuż po zamachu rozplakatowano [[List gończy|listy gończe]] za aktorami podejrzewanymi o udział w akcji – małżeństwem [[Irena Górska-Damięcka|Ireną Górską]] i [[Dobiesław Damięcki|Dobiesławem Damięckim]], gdyż ktoś doniósł specjalnej grupie dochodzeniowej „Mordkommision Igo Sym”, że Damięcki w barze aktorów w podziemiach [[Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie|Teatru Polskiego]] opowiadał w niewybredny sposób, co Polacy myślą o obnoszącym się ze swoją pozycją Symie. Na tej podstawie gestapo powiązało ich z zamachem i aktorska para do końca wojny musiała się ukrywać{{r|eteatr}}.
Generał Kazimierz Sosnkowski 21 marca 1941 napisał z Londynu list do generała Stefana Grota-Roweckiego z żądaniem wyjaśnień, czy ''organizacja wojskowa ma coś wspólnego z tym faktem'' i przypomniał, że ''wyroki śmierci wydane przez sądy kapturowe związku podlegają zatwierdzeniu przez Delegata Rządu''. Zwrócił też uwagę na to, aby przy każdej tego typu akcji ''… rozważyć, czy nie lepiej poniechać tego rodzaju aktów terroru, jak zabójstwo Igo Syma, ze względu na ofiary, jakie za sobą pociągają''{{odn|Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945}}.
 
Opinia aktorki Marii Malickiej o Igo Symie przedstawiona w 1986{{odn|Maciej Nowak|1997: '' Po tylu latach wszystko wraca''}}:
{{CytatD | Sym to był sfrustrowany człowiek. Przed wojną próbował w kilku filmach, w teatrze, ale jakoś mu nie szło. Tyle tylko, że był to naprawdę ładny chłopak. Miał serię niepowodzeń, a był niesłychanie ambitny. I gdy Niemcy zaproponowali mu dyrekcję wielkiego teatru, przewróciło mu się w głowie. Ale do obozu chyba nie wysyłał.}}
 
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="eteatr">Stanisław Marczak-Oborski: [http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/9633.html ''Egzekucja Igo Syma''], [w:] ''Teatr czasów wojny'', „Kalendarz Teatralny”, 1991.]<!-- SPRAWDŹ TO MIEJSCE! (NIESPAROWANE NAWIASY KWADRATOWE) --></ref>
<ref name="GDB">{{cytuj pismo|tytuł=Artykuł filmowy|url=http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/docmetadata?id=4858|czasopismo=[[Głos Drohobycko-Borysławski|Głos Drohobycko-Borysławsko-Samborski]]|strony=5|data=nr 43 z 22 października 1927}}</ref>
<ref name="Joa">{{cytuj stronę|url=https://staremelodie.pl/piosenka/2331/Czy_umiesz_gwizdac_Joanno|tytuł=Czy umiesz gwizdać Joanno?|opublikowany=StareMelodie.pl|data dostępu=2021-01-18}}</ref>
== Bibliografia ==
* {{Cytuj|odn=tak|autor=[[Władysław Bartoszewski]]|tytuł=1859 dni Warszawy|wydawca=Wydawnictwo Znak|miejsce=Kraków|data=2008|s=230|isbn=978-83-240-1057-8}}
* {{Cytuj|odn=tak|autor=Władysław_Bartoszewski, /Bogdan_Brzeziński, /Leszek_Moczulski|tytuł=Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949|wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|miejsce=Warszawa|data=1970|s=43}}
* {{Cytuj|odn=tak|autor=[[Krzysztof Dunin-Wąsowicz]]|tytuł=Warszawa w latach 1939–1945|wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|data=1984|s=52|isbn=83-01-04207-9}}
* {{Cytuj|odn=a|autor=[[Roman Niewiarowicz]]|tytuł=Prawda o Igo Symie|czasopismo=Tygodnik Powszechny|data=1946|numer=14}}
* {{Cytuj|odn=tak|autor=Janina Hera|tytuł=Losy aktorów w Generalnym Gubernatorstwie|czasopismo=Pamiętnik Teatralny|data=1997|numer=46}}
* {{Cytuj|odn=tak|archiwum=http://web.archive.org/web/20160310234101/http://niniwa22.cba.pl/igo_sym_byc_tym_co%20slynie.htm|autor=Bogusław Kunach|tytuł=Być tym, co słynie|czasopismo=Duży Format|data=2003|numer=49|url=http://niniwa22.cba.pl/igo_sym_byc_tym_co%20slynie.htm}}
* {{Cytuj|odn=tak|autor=Roman Włodek|tytuł=Igo Sym (1896-1941), aktor filmowy, kabaretowy, teatralny, dyrektor teatru|opublikowany=Polski Słownik Biograficzny|wolumin=46|miejsce=Kraków|data=2009–20102009-2010|url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/igo-sym-1896-1941-aktor-filmowy-kabaretowy-teatralny-dyrektor-teatru}}
* {{Cytuj|odn=tak|autor=[[Tadeusz Wittlin]]|tytuł=Pieśniarka Warszawy. Hanka Ordonówna i jej świat|miejsce=Londyn|data=1985|isbn=8370211445}}
* {{Cytuj|odn=tak|tytuł=Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945|wolumin=I, cz. 2. Wrzesień 1939 – czerwiec 1941|wydanie=II|wydawca=Instytut Pamięci Narodowej i Studium Polski Podziemnej – Instytut Polski i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie|miejsce=Warszawa|data=2015|s=891}}
* {{Cytuj|odn=tak|autor=Lidia Zawistowska|tytuł=Zdrajcom śmierć|czasopismo=Magazyn Trybuna Ludu|data=1998-12-11}}
* {{Cytuj|odn=tak|autor=Krzysztof Trojanowski|tytuł=Świnie w kinie. Film w okupowanej Polsce|wydawca=Wydawnictwo PWN|miejsce=Warszawa|data=2018|s=313–318}}
* {{Cytuj|odn=atak|autor=Mirosław Derecki|tytuł=Roman Niewiarowicz contra Igo Sym. Z cyklu: Weekend wspomnień Mirosława Dereckiego.|czasopismo=Gazeta w Lublinie|data=1998|numer=85|s=6}}
* {{Cytuj|odn=btak|autor=Mirosław Derecki|tytuł=Wyrok na „króla amantów”. Z cyklu: Weekend wspomnień Mirosława Dereckiego.|czasopismo=Gazeta w Lublinie|data=1998|numer=79|s=4}}
 
 
49 355

edycji