Stanisław Dunin-Karwicki: Różnice pomiędzy wersjami

Rozmiar się nie zmienił ,  13 lat temu
m
ort., lit.
m (ort., lit.)
 
==Myśl polityczna==
Myśl polityczną Stanisława Dunina-Karwickiego charakteryzowało dążenie do stworzenia "czystej" formy rządów tzn. takiej która stanowiłaby przykład albo "czystej" monarchii albo "czystej" republiki, przyczymprzy czym skłaniał się Karwicki ku [[republikanizm|republikanizmowi]]. W okresie pomiędzy [[1703]] a [[1710]] r. wydał on po polsku "Egzorbitancje", a później rozbudowany łaciński traktat "De ordinanda Republica seu de corrigendis defectibus in statu Reipublicae Polonae". Nad dziełem tym pracował z pewnością już w latach 90. XVII stulecia czyli w II poł. rządów [[Jan III Sobieski|Jana III]], kiedy w sposób dramatyczny ujawnił się kryzys władzy, społeczeństwa, demokracji szlacheckiej "pochłanianej" przez system [[oligarchia|oligarchii]] magnackiej.
 
W swym dziele twierdził, że ustrój [[I Rzeczpospolita|Rzeczypospolitej]], łączący dość znaczne prerogatywy [[monarcha|monarchy]] z rozbudowanymi prawami stanu [[szlachta|szlacheckiego]], jest w istocie "mieszaną" formą rządów, która łączy w sobie zarówno cechy [[monarchia|monarchii]] jak i [[republika|republiki]], a to nie stwarza optymalnych warunków rozwoju. Domagał się zastąpienia go systemem rządów o racjonalnym republikańskim charakterze.
Po ustąpieniu wojsk szwedzkich [[Karol XII Szwedzki|Karola XII]] doszło jednak do współdziałania reformatorskiej części szlachty skłaniającej się ku koncepcjom Karwickiego z dworem królewskim preferującym przeciwny sposób reformowania państwa. W latach [[1710]]-[[1713]] wytworzyły się warunki aby znaleźć rozumny kompromis między tymi dwoma pomysłami na urządzenie Rzeczypospolitej. Plany te pokrzyżowała jednak warstwa magnacka we współdziałaniu z dworami berlińskim i petersburskim.
 
Po fiasku wszelkich reform zdecydował się August II pod pretekstem wojny z Turcją wprowadzić do Polski silną armię saską i po jej naciskiem zdusić opozycję. Saskie kontrybucje i zdzierstwa doprowadziły do wybuchu buntu i zawiązania [[konfederacja tarnogrodzka|konfederacji tarnogrodzkiej]] w [[1715]] r. Konfederacja wystawiła silną armię, która zagroziła całkowitym zniszczeniem armii saskiej Augusta Mocnego. Ponownie doszło do prób porozumienia między reformatorską grupą szlachty a dworem w sprawie reform, zwłaszcza że zagroził wmieszaniem się w konflikt car [[Rosja|Rosji]] [[Piotr I Wielki|Piotr I]]. Na sejmie [[1717]] zwanym [[sejm niemy|niemym]] podjęto kilka prób wcielenia w życie myśli Karwickiego, jednak współdziałanie magnatów, ich szlacheckich klientów oraz zagranicznych ambabsadorówambasadorów utrąciło za cenę niewielkich zmian w funkcjonowaniu państwa główne idee reformatorskie.
 
Po raz ostatni koncepcje reform miały szanse zostać wcielone w życie w okresie tzw. polityki emancypacyjnej [[August II|Augusta II]] na sejmach [[1718]]-[[1720]]. Wówczas to król podjął próbę wyrwania się spod kurateli imperialnej [[Rosja|Rosji]] co się jednak nie powiodło w wyniku przeciwdziałania opłacanej przez cara opozycji hetmańskiej.
11 932

edycje