Johann Ludwig Yorck von Wartenburg: Różnice pomiędzy wersjami

WP:SK, lit.
(drobne merytoryczne)
(WP:SK, lit.)
[[ImageGrafika:Hans David Ludwig Graf Yorck von Wartenburg.jpg|thumb|Hans David Ludwig Graf Yorck von Wartenburg]]
[[ImageGrafika:Yorckstatue.JPG|thumb|Pomnik Ludwiga Yorcka von Wartenburg w Berlinie]]
'''Hans David Ludwig Graf Yorck von Wartenburg''' (ur. 26 września [[1759]] - zm. 4 października [[1830]] roku) był [[Prusy|pruskim]] [[feldmarszałek|feldmarszałkiem]] ([[język niemiecki|niem.]] ''Generalfeldmarschall''), który odegrał wybitną rolę w zerwaniu przez [[Prusy|Królestwo Pruskie]] sojuszu z [[Cesarstwo Francuskie|Cesarstwem Francuskim]] i zawiązaniu przymierza z [[Rosja|Imperium Rosyjskim]] podczas wojny [[VI koalicja antyfrancuska|VI koalicji]] z [[Napoleon I Bonaparte|Napoleonem]]. [[Ludwig van Beethoven]] skomponował na jego cześć "Yorkscher Marsch".
 
Yorck odegrał niepoślednią rolę w reorganizacji armii pruskiej po zawarciu pokoju w [[Tylża|Tylży]], najpierw jako [[generał-major]] na czele Brygady Zachodniopruskiej, a następnie generalny inspektor piechoty lekkiej. Ostatecznie został mianowany zastępcą generała [[Reinhold von Grawert|Grawerta]], głównodowodzącego pruskim korpusem posiłkowym w czasie napoleońskiej [[Inwazja na Rosję|Inwazji na Rosję]]. Od samego początku obaj generałowie nie mogli się dogadać: Grawert był zdecydowanym zwolennikiem Francji i Napoleona, podczas gdy Yorck żarliwym pruskim patriotą i przeciwnikiem cesarza Francuzów. Wkrótce jednak Grawert odszedł ze służby, a Yorck objął jego stanowisko.
 
W marszu na [[Ryga|Rygę]] Yorck miał okazję wykazać się wysokim kunsztem w serii potyczek, które zmusiły [[Rosja]]n do schronienia się w murach miasta. W czasie całej kampanii rosyjscy generałowie wielokrotnie próbowali namówić go do przejścia na ich stronę; Yorck odrzucał te propozycje, ale coraz jaśniemjaśniej dostrzegał, że francuska [[Wielka Armia]] wpadła w pułapkę bez wyjścia. W pewnym momencie marszałek [[Etienne Jacques Joseph Alexandre Macdonald|Macdonald]], jego bezpośredni francuski przełożony, wycofał się przed następującą armią [[Iwan Dybicz Zabałkański|Dybicza]] zostawiając Yorcka samemu sobie. Żołnierski obowiązek nakazywał mu bić się do końca próbując wyrwania się z matni, ale obudził się w nim pruski patriota. Miał do wyboru lojalność lub, ryzykując głową, przejście na stronę nieprzyjaciela. W końcu (20 grudnia), przekonany przez Dybicza, podjął ostateczną decyzję.
 
Podczas spotkania w [[Taurogi|Taurogach]] obaj z Dybiczem podpisali zawieszenie broni, a Yorck - nie pytając o zgodę króla - ogłosił, że korpus pruski jest, w toczonej właśnie wojnie, "neutralny". W Prusach wieść o tym przyjęta została z entuzjazmem, ale dwór nie mógł jeszcze zrzucić maski sprzymierzeńca Francuzów. Yorck został formalnie pozbawiony dowództwa i postawiony przed sądem polowym. Dybicz nie zezwolił na dostarczenie mu orzeczenia przez własne linie i ostatecznie Yorck został na stanowisku aż do zawarcia traktatu [[Kalisz|kaliskiego]] umiejscawiającego Prusy w szeregach koalicji. Czyn Yorcka był w tym sensie niejako punktem zwrotnym w historii Prus. Dopełnił formalności wypowiadając wojnę Napoleonowi jako naczelny dowódca nowej pruskiej armii.
 
17 marca [[1813]] Yorck wkroczył do [[Berlin]]a w atmosferze powszechnego uniesienia. Tego samego dnia król wypowiedział wojnę Francji. W czasie kampanii 1813-14 Yorck odniósł szereg dalszych sukcesów. Osłaniał odwrórodwrót Blüchera po przegranej pod [[Bitwa pod Budziszynem|Budziszynem]] i odegrał kluczową rolę w bojach nad [[Kaczawa|Kaczawą]]. Podczas marszu na [[Lipsk]] jego korpus wygrał pod Wartenburgiem n.Łabą (4 października) i wziął udział w zwycięskiej dla sił koalicji [[Bitwa Narodów|Bitwie Narodów]]. W kampanii francuskiej roku 1814 Yorck brał udział w bitwach pod [[Bitwa pod Montmirail|Montmirail]] i [[Bitwa pod Laon|Laon]].
 
Uderzenie na [[Obrona Paryża|Paryż]] było ostatnią bitwą, w jakiej brał udział. W czasie kampanii roku 1815, zgodnie z doktryną [[August von Gneisenau|Gneisenaua]], żaden ze starszych geknerałów nie został powołany do szeregów. Yorck został przeniesiony do korpusu rezerwowego w Prusach, po czym, uważając, że nie jest już potrzebny, zgłosił chęć odejścia z wojska. Król nie przyjął jego rezygnacji i, w roku 1821, mianował go ''Generalfeldmarschall''. W 1814 został także [[Graf]]em Yorck von Wartenburg. Resztę życia spędził w [[Oleśnica Mała|Klein-Öls]] na [[Śląsk]]u, posiadłości, którą otrzymał w darze od króla. Jego pomnik, dłuta [[Christian Daniel Rauch]]a, został wzniesiony w Berlinie w roku 1855.
 
== Bibliografia ==
*Friedrich Wilhelm von Seydlitz, Tagebuch des Preussischen Armee Korps 1812, Berlin 1823
*Johann G. Droysen, Das Leben des Feldmarschalls Grafen York von Wartenburg, Essen 1996, ISBN 3-88851-160-7
 
{{DEFAULTSORT:Yorck von Wartenburg, Ludwig}}
 
[[Kategoria:Niemieccy wojskowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1759]]
[[Kategoria:Zmarli w 1830]]
[[Kategoria:Niemieccy wojskowi]]
 
[[en:Hans David Ludwig Yorck von Wartenburg]]
[[de:Ludwig Yorck von Wartenburg]]
[[en:Hans David Ludwig Yorck von Wartenburg]]
[[fr:Hans David Ludwig Yorck von Wartenburg]]
[[ru:Йорк, Иоганн Давид Людвиг]]