Kompania Katalońska: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 7783 bajty ,  12 lat temu
rozbudowa artykułu, korekta merytoryczna i stylistyczna, w części dotyczącej katal. księstwa Aten jedynie drobne poprawki
m
(rozbudowa artykułu, korekta merytoryczna i stylistyczna, w części dotyczącej katal. księstwa Aten jedynie drobne poprawki)
'''Kompania Katalońska''' – armia zaciężna utworzona przez Rogera[[Roger z Flor|Rogera dode walkFlor]] napo Sycylii,zakończeniu wojny nieszporowej o najętaSycylię w [[1302]] r., od [[1303]] roku przezna służbie cesarza bizantyńskiego [[Andronik II Paleolog|Andronika II Paleologa]]. Po zdradzieckim zamordowaniu dowódcywodza przez BizantyńczykówAlanów i Turkopulów na dworze młodszego [[basileus]]a [[Michał IX Paleolog|Michała IX]] w odwecie spustoszyła w latach 1305 - 1309 Trację, Macedonię i Tesalię (tzw. wendetta katalońska). Wynajęta przez księcia Aten Waltera z Brienne opanowała Księstwo w wyniku bitwy pod Halmirem i rządziła nim w latach 1311 – 13881311–1388.
 
==Epopeja wojenna==
 
===Początki===
Kompania Katalońska została utworzona przez [[Roger z Flor|Rogera zde Flor]], byłego templariusztemplariusza-renegata, który zbiłdzięki fortunie fortunęzbitej na ewakuacji zamożnych mieszkańców Akki w 1291 roku i bogactwom zgromadzonym podczas pirackich rejsów po Morzu Śródziemnym mógł pozwolić sobie na przyjęcie bezrobotnych najemników króla Sycylii na własny żołd. ArmiaWiększość wojowników Kompanii stanowili słynni almugawarzy, półdzicy lekkozbrojni piechurzy wsławiławywodzący się z iberyjskiego pogranicza z islamem, którzy zyskali międzynarodowy rozgłos walcząc wu służbieboku króla Sycylii [[Fryderyk II Sycylijski|Fryderyka II]] przeciw starającym sięusiłującym odzyskać utraconą wyspę Andegawenom i przyczyniając się do przechylenia szali powodzenia wojennego na jego korzyść. Po zawarciu pokoju w Cattabelotta[Caltabellotta|Caltabellotcie]] Roger z Flor zaofiarował swe usługi cesarzowi bizantyńskiemu [[Andronik II Paleolog|Andronikowi II]], znając krytyczne położenie bizantyńskiej Azji Mniejszej.
 
===W służbie cesarza Andronika II===
 
We wrześniu 1303 roku Roger wylądował na czele 6500 żołnierzy w [[Konstantynopol]]u. Zgodnie z zobowiązaniami potwierdzonymi w [[złota bulla|chryzobulli]] wydanej posłom Rogera, cesarz dokonał jego uroczystej inwestytury na godność megaduksa i oddał mu rękę swej siostrzenicy Marii Asen (córki Iwana Asena III i Ireny Paleologiny). Po krwawej utarczce z Genueńczykami na ulicach Konstantynopola Katalończycy przeprawili się przez Morze Marmara na półwysep Artaki (dziś [[Erdek]]), gdzie z marszu uderzyli z druzgocącym skutkiem na Turków z emiratu [[Karasi]] oblegających położone na przesmyku warowne miasto [[Kyzyk]]. Nadejście zimy skłoniło Rogera do rozłożenia się obozem na półwyspie, gdzie mimo wprowadzenia obligatoryjnych rozliczeń żołnierzy Kompanii z gospodarzami kwater nie obyło się bez nadużyć i brutalnych ekscesów. Po konsultacji z cesarzem Roger rozpoczął w kwietniu marsz na południe, ku oblężonej przez tureckie zagony Filadelfii. Tuż przed wyruszeniem z Kyzyku doszło do morderczych porachunków między Katalończykami a towarzyszącymi im najemnikami [[Alanowie|alańskimi]]. Znacznie lepiej układała się współpraca Rogera z kontyngentem greckim pod komendą megas archona Marulisa.
W końcu 1303 roku przybył na czele 6500 żołnierzy do [[Konstantynopol]]a. Cesarz mianował Rogera megaduksem i dał mu za żonę swą siostrzenicę Marię Asen (córkę Iwana Asena III i Ireny Paleologiny, siostry Andronika). Na początku 1304 roku Katalończycy przeprawili się do Azji, po czym zaatakowali i rozbili oblegających Filadelfię Turków. Po zwycięstwie zabrali się do rabunku nie oszczędzając ani Turków ani Bizantyńczyków, w końcu zaatakowali nawet bizantyńskie miasto Magnezję.Na zimowe leża rozlokowali się w Galipolis, skąd wiosną znowu mieli przeprawić się na brzeg azjatycki. Stosunki z dworem w Konstantynopolu stawały się coraz bardziej napięte. W dodatku poczynania wodza niedwuznacznie wskazywały na zamiar uzyskania statusu niezależnego władcy. W kwietniu 1305 roku w pałacu cesarskim Roger z Flor został zamordowany.
 
Pod koniec maja Katalończycy rozbili pod Aulax siły emira Germiyan Alişıra i przerwali blokadę Filadelfii, wypełniając pierwszoplanowy cel swej misji. W trakcie kampanii anatolijskiej Roger odwiedził także Magnezję nad Hermosem, gdzie poparł Attaliotę, lokalnego lidera cieszącego się zaufaniem społecznym w jego sporze z mianowanym przez cesarza gubernatorem prowincji, Nostongosem Dukasem. Innym przejawem polityki prowadzonej przez Rogera jako bizantyńskiego dygnitarza w Azji Mniejszej było karanie na gardle greckich dowódców, którzy wcześniej wydali twierdze Turkom lub w obliczu zagrożenia nie zwlekali z kapitulacją. Megaduks nie wahał się również ściągać wysokich kontrybucji na cele wojenne, godząc w interesy uprzywilejowanej przez [[Michał VIII Paleolog|Michała VIII Paleologa]] arystokracji małoazjatyckiej. Działania militarne Kompanii koncentrowały się w dolinach Hermosu i Meandru, na najżyźniejszym i najcenniejszym dla Imperium obszarze, gdzie silnymi wpływami w strefie przybrzeżnej dysponowali Genueńczycy eksploatujący kopalnie ałunu. Południową granicę zasięgu bojowego Katalończyków wyznacza port Anea (dzis. [[Kuşadası]]). Zdobycie przez Turków z Germiyan twierdzy Tripolis u wylotu dolin Meandru i Hermosu prawdopodobnie zablokowało Kompanii możliwość poprowadzenia ofensywy na wschód od Filadelfii, choć kataloński kronikarz [[Ramon Muntaner]] utrzymuje, że Kompania dotarła w swym zwycięskim pochodzie aż po Żelazne Wrota gór Taurus na granicy cylicyjskiego królestwa Małej Armenii. Niepomyślny zwrot w kampanii azjatyckiej wywołała rebelia antykatalońska w Magnezji, gdzie rządził zaaprobowany przez Rogera Attaliota. Wódz Kompanii obległ miasto, dążąc do wymierzenia przykładnej kary za tę niesubordynację, ale działania militarne nie układały się po jego myśli. Andronik zareagował na wieść o bratobójczych walkach (w szeregach armii Rogera byli Grecy Marulisa) wezwaniem Rogera do Europy pod pretekstem przyjścia z odsieczą Michałowi IX powstrzymującemu inwazję bułgarską. Megaduks niechętnie zastosował się do poleceń i sprowadził Kompanię na półwysep Kallipolis, skąd jednak nie wyruszył przeciw Bułgarom.
Okres zimowy upłynął na ocierających się o szantaż negocjacjach Rogera z cesarzem w sprawie zaległego żołdu i zwiększenia uprawnień dotychczasowego megaduksa. Rolę "złego gliny" odgrywał przy boku Rogera jego świeżo przybyły druh z czasów walk na Sycylii, Berenguer d'Entença, uwikłany równolegle w rozbieżne projekty polityczne dwóch monarchów z katalońskiej dynastii: [[Jakub II Sprawiedliwy|Jakuba II Sprawiedliwego]] i Fryderyka II. Mimo otwartych prowokacji wobec cesarza ze strony Kompanii duch porozumienia na szczycie, pomiędzy Rogerem de Flor a jego cesarskim mocodawcą, został zachowany. 10 kwietnia 1305 r. Roger został wyniesiony do godności cezara i otrzymał specjalny mandat wojskowy wyrażony tytułem stratega autokratora - miał odtąd sprawować nadzwyczajną, najwyższą władzę wojskową na terenie Anatolii z wyłączeniem jej wielkich miast. Prerogatywy przyznane Rogerowi zaspokajały jego ambicje, niosąc w sobie pewien pierwiastek suwerenności. Nie na darmo Roger myślał o "Królestwie Anatolii", jak sugeruje relacja Muntanera.
Nowy status uzyskany przez wodza Kompanii w ramach Imperium skłonił go, by szukać porozumienia z niechętnym sobie Michałem IX. Starannie przygotowana i przeprowadzona zgodnie z protokołem dyplomatycznym wizyta, mimo pomyślnego początkowo obrotu spraw, przyniosła zgubne dla Imperium skutki. Służący pod komendą Michała Alanowie wdarli się do pałacu w asyście Turkopulów i pomścili śmierć syna swego wodza pod Kyzykiem, mordując Rogera i jego eskortę. Nie jest możliwe ustalenie ewentualnej odpowiedzialności, jaką ponosił za tę zbrodnię sam współcesarz; zaniepokojenie o życie własnej małżonki, w której progach dosięgli Rogera zabójcy, może świadczyć o niekłamanym szoku, jakim były dla Michała wydarzenia 30 kwietnia 1305 r. Pewne jest jedynie, że Alanowie i inni żołnierze Michała, o czym niejednokrotnie zaświadcza bizantyński kronikarz Pachymerys, nie potrzebowali dodatkowej zachęty, by zgładzić Rogera zgodnie z dawniej wypowiedzianymi groźbami.
 
===W walce z cesarzem Andronikiem II===
 
RachubyW naobliczu to,śmierci że pozbawieniugodowego wodza żołnierzeKompanii dadząMichał sięIX łatwiejnie opanowaćzwlekał okazałyz sięuderzeniem na osierocone przez niego oddziały; błyskawiczna ofensywa nie przyniosła jednak zupełniespodziewanych rezultatów, mimo wysokich strat w szeregach chybioneKompanii. Oburzeni Katalończycy mszcząc śmierć wodza rozpoczęli wyprawębezwzględną karną.wojnę Armiaz [[MichałImperium, IXnie Paleolog|Michałazaniedbując IX]],zarazem wzmocnionawypowiedzieć oddziałamicesarzowi Alanówposłuszeństwo. iArmia TurkówMichała IX poniosła dotkliwą porażkę pod Branchialion (5 czerwca) i pod Apros. Cesarz(koniec rannyczerwca 1305). Ranny w bitwie ocaliłbasileus życiesalwował się ucieczką.; Odtądodtąd ograniczyłbył sięzmuszony tylkopoprzestać na doobronie obronykilku głównych twierdz. Przez dwa lata Katalończycy, którychkorzystając armiaz wyrównywaławzywanych stratyz przyjmując w sweAzji szeregiposiłków Turkówtureckich, grabili i pustoszyli Trację, mordując ludność i wyczerpując naturalne zasoby regionu. WPostępując jak szarańcza, jej wzorem musieli przesuwać się dalej, porzucając dogodną kwaterę w Kallipolis i obierając kierunek zachodni. Wcześniej jednak zdążyli przeprowadzić brawurowy pościg za Alanami i wyciąć w pień morderców Rogera de Flor; w tym czasie Muntaner odpierał w Kallipolis szturm genueńskiej floty. Od 1307 roku zajęliich Kasandrejęnową bazą stała się Kassandria, skąd prowadzili łupieżcze rajdy m.in. na monastery świętej góry [[Athos]]. Jesienią zaatakowali Tesalonikę, gdzie ich ataki odpierał z powodzeniem bizantyński strateg Chandrenos. W 1308 roku przygotowujący wyprawę na Konstantynopol Karol Walezjusz, prowadziłzhołdował przezKompanię swojegoi pełnomocnikaustanowił iprzy przyjąłniej hołdswego lennypełnomocnika w Kasandreiosobie [[Thibaut de Chepoy|Thibauta de Chepoy]]. KatalończycyJak niewielesię jednak robiliokazało, sobieKatalończycy nie byli podatni na sterowanie z przysiągzewnątrz; lennychRocafort, inicjator współpracy z Francuzami, został na mocy orzeczenia rady generalnej Kompanii aresztowany i przekazany Chepoyowi, który jesienią 1309 r. powrócił na Zachód. Francuski rycerz wydał awanturnika królowi Neapolu [[Robert I Mądry|Robertowi Andegaweńskiemu]], który mając w pamięci swe dawne kłopoty z Rocafortem skazał go na śmierć głodową w lochu zamkowym w [[Aversa|Aversie]].
 
===Podbój Księstwa Aten===
 
Na początku 1309 roku wyruszyliKompania wyruszyła dalej na południe. iJej zaatakowaliofiarą Tesaliępadła z kolei Tesalia, spędzającgdzie na jej grabieży najemnicy spędzili cały rok. Na wiosnę 1310 roku, zaopatrzeni w spore sumy ściągniętych ze złupionego kraju pieniędzy, wyruszyli dalej na południe i zaciągnęli się na służbę do Waltera z Brienne, księcia Aten. W krótkim czasie poróżnili się ze swym n owymnowym mocodawcą, który chciał rozpuścić Kompanię pozostawiając sobie na służbie jedynie rycerstwo. Szlachetnie urodzeni i plebejusze solidarnie wystąpili przeciw Walterowi i 15 marca 1311 rozbili jego armię w bitwie nadpod rzekąHalmirem Kefisos(Halmyros) w Beocji. Na polu bitwy śmierć znaleźli:znalazł książę Walter i przeważająca częśćwiększość jego rycerzy. Katalończycy zajęli Księstwoksięstwo, jedynie na południu w Argos i Nauplii utrzymały się załogi Waltera z Brienne. Niedługo potem poszerzyli terytorialne zdobycze o księstwo Neopatrii.
 
==Katalońskie Księstwo Aten==
===Lata walk z sąsiadami===
 
Po krótkotrwałymkrótkotrwałych panowaniurządach [[Roger Deslaur|Rogera Deslaura]], namiestnika wybranego z braku odpowiednich kandydatów spośród wziętych do niewoli rycerzy Waltera, Katalończycy zwrócili się o protekcję do Fryderyka II Aragońskiego, króla Sycylii. Ich zwycięstwo nad Walterem z Brienne zaniepokoiło sąsiadów, a Katalończycy nie mieli w swoim gronie ludzi, którzycieszących moglibysię nawiązywaćwystarczającym kontaktyprestiżem, zby innymizadbać państwamio jakoułożenie samodzielnistosunków władcydyplomatycznych. W tym samym roku syn Fryderyka Manfred został zaprzysiężony jako pan Księstwa Aten. Pod przywództwem namiestnika przysłanego z Sycylii, [[Berenguer Estanyol|don Berenguera Estanyola]], Katalończycy musieli w pierwszym okresie swego władania Księstwem musieli stawić opór atakującym ichagresywnym władcom Tesalii i Epiru, Wenecjanom z Eubei oraz młodemu księciu de Brienne. Jeszcze lepiej wykorzystał walory Kompanii: waleczność i złowrogą sławę, Kompanii kolejny namiestnik, [[AlfonsoAlfons FadriqueFryderyk]] (1316 – 1330), naturalny synbastard Fryderyka II. Po śmierci Jana I Angelosa przyłączył do Aten południową część Tesalii z NeopatrasNeopatrią. Wysunął również pretensje do spadku po swym teściu, Bonifacym z Werony, jednym z trzech feudałów władających za zgodą Wenecjan Eubeą. Ostatecznie między księciem Aten a WenecjąSerenissimą został zawartystanął traktat pokojowy gwarantujący wenecki stan posiadania. Kolejne lata przyniosły względny spokój. Cesarstwo Bizantyńskie pochłonięte było kolejną wojną domową. W 1332 roku po raz ostatni próbę odzyskania księstwa podjął Walter de Brienne, syn, zabitego pod Halmirem księcia i wasal rządzących w Neapolu i Achai Andegawenów. Mając za sobą lata osiadłego życia, Katalończycy utracili już wwówczas tym czasie swojąswą dawną wojowniczość. Nie stawili Walterowi czoła w otwartym polu, lecz schronili się w twierdzach. Walter spustoszył wprawdzie kraj, ale nie zdołał zyskać poparcia miejscowej ludności i wycofał się z braku funduszy do prowadzenia dalszej wojny.
 
===Konflikty wewnętrzne===
 
W 1355 roku kolejnym Księciem Aten został [[Fryderyk III sycylijski]]. Mianowany przez niego na namiestnika rok później [[Jakub FadriqueFryderyk]], syn Alfonsa, został w 1359 roku zastąpiony przez [[Piotr z Pou|Piotra z Pou]] – człowieka ambitnego i apodyktycznego. Skłócił się on niemal natychmiast z Jakubem FadriqueFryderykiem. Jego kolejne posunięcia wywołały niezadowolenie możnych katalońskich i doprowadziły do buntu, na którego czele stanął [[Roger z LluriaLorii]]. W 1362 roku w Tebach zamordowano Piotra z Pou i jego zwolenników. Władza nad Księstwem przeszła w ręce Jakuba FadriqueFryderyka, aczkolwiek do wielkiego znaczenia doszedł też w owym czasie Jakub z LluriaLorii. W trakcie dramatycznych wydarzeń 1362 rokuzagrabionoroku zagrabiono część weneckich majątków, co doprowadziło do wojny z Wenecją zakończonej w 1365 roku. Ostatecznie FryderykowFryderykowi III udało się odzyskać wpływy w Księstwie w 1367 roku. Jego rządy okazały się jednak nieefektywne, a sytuacja Księstwa pogarszała się w związku z narastającym naciskiem ze strony Turków Osmańskichosmańskich. W tej sytuacji feudałowie katalońscy, na których czele stał od 1369 roku kolejny przedstawiciel rodu Fadrique – Ludwik – rozpoczęli rozmowy z Eleonorą, królową Aragonii, mające na celu zmianę protektora.
 
===Schyłek i upadek===
 
W 1380 [[Jan z UturbiaUturbii]] na czele części wojsk [[Kompania NawaryjskaNawarska|Kompanii NawaryjskiejNawarskiej]] zajął na skutekwskutek zdrady i całkowitego nieprzygotowania Katalończyków do walki Ateny i Teby. Z Aten został wyparty, Teb Katalończykom nie udało się już odzyskać. Jednocześnie na południu wyrósł im kolejny konkurent do władzy, [[Nerio I Acciaiuoli]], który jeszcze w 1371 roku oderwał od Księstwa Korynt, a wykorzystując destabilizację wywołaną najazdem NawaryjczykówNawarczyków w ciągu następnych ośmiu lat wyparł i jednych i drugich, iby samsamodzielnie objąłobjąć władzę jako książę Aten.
 
 
==Bibliografia==
* GEORGES PACHYMÉRÈS, ''Relations historiques'', ed. Albert Failler, tłum. Vitalien Laurent, t. I–II, Paris 1984 (księgi I–VI), t. III–IV, Paris 1999 (księgi VII–XIII).
* [[Jacek Bonarek|J. Bonarek]], ''Grecja po IV krucjacie...'', w: [[Jacek Bonarek|J. Bonarek (red.)]] ''Historia Grecji'', Wydawnictwo Literackie, Kraków [[2005]], s. 354 - 355, 374 - 376. ISBN 83-08-03819-0.
* RAMON MUNTANER, ''Crònica'' [in:] ''Les quatre grans cròniques (Jaume I, Bernat Desclot, Ramon Muntaner, Pere III)'', ed. Ferran Soldevila Zubiburu, Barcelona 1971.
* [[Georg Ostrogorski|G. Ostrogorski]], ''Dzieje Bizancjum'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa [[1967]], ss. 387 - .
 
* [[Steven Runciman|S. Runciman]], ''Dzieje wypraw krzyżowych'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa [[1988]], t. 3 s. 398, ISBN 83-06-01457-X.
* Ernest Marcos Hierro, ''Almogàvers. La història'', Barcelona (L’esfera dels llibres) 2005, ss. 365. ISBN 84-9734-317-4
* Angeliki E. Laiou, ''Constantinople and the Latins: the Foreign Policy of Andronicus II, 1282–1328'', Cambridge, [[Massachusetts|MA]] (Harvard University Press) [[1972]], rozdziały V-VII. ISBN 13:978-0-674-16535-9.
* Albert Failler, ''Chronologie et composition dans l’histoire de Georges Pachymérès (livres VII–XIII)'', Revue des Études Byzantines 48 (1990), s. 5–87 [zaktualizowana i poprawiona chronologia dziejów Kompanii Katalońskiej w Bizancjum].
* [[Jacek Bonarek|J. Bonarek]], ''Grecja po IV krucjacie...'', w: [[Jacek Bonarek|J. Bonarek (red.)]] ''Historia Grecji'', Wydawnictwo Literackie, Kraków [[2005]], s. 354 - 355, 374 - 376. ISBN 83-08-03819-0.
* [[Georg Ostrogorski|G.Georgije Ostrogorski]], ''Dzieje Bizancjum'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa [[1967]], ss. 387 - .
 
 
268

edycji