Wędrówka kontynentów: Różnice pomiędzy wersjami

drobne redakcyjne, merytoryczne, poprawa linków
(drobne redakcyjne, merytoryczne, poprawa linków)
[[GrafikaPlik:Plyty tektoniczne.svg|thumb|350px|dryftWspółczesna mozaika płyt kontynentalnychtektonicznych]]
'''Wędrówka kontynentów''', '''epejroforeza''' (od {{greka|ἤπειρος}} ''ēpeiros'' - "ląd, kontynent" oraz {{grc|φόρησις}} ''phórēsis'' - "noszenie") – ruch kontynentów, powodujący zmianę ich położenia względem siebie nawzajem oraz względem [[biegun geograficzny|biegunów geograficznych]] i [[ziemskie pole magnetyczne|magnetycznych]] [[Ziemia|Ziemi]].
 
=== Historia powstania teorii= ==
W [[XIX wiek]]u, kiedy mapy stały się dokładniejsze, wielu uczonych zwróciło uwagę na fakt, że [[kontynent]]y "pasują" do siebie jak elementy układanki. Co więcej, na odpowiadających sobie wybrzeżach znaleziono te same formacje [[skała|skalne]], mimo że lądy te były oddalone od siebie o tysiące kilometrów. Do tego takie same [[skamielina|skamieniałości]] znajdowano w miejscach zupełnie odmiennych i oddalonych, np. na Antarktydzie i w Indiach.
 
To skłoniło uczonych do spekulacji na temat "ewolucji" [[litosfera|litosfery]] ziemskiej. Jedną z teorii wysunął w 1912 roku [[Alfred Wegener]] (tzw. [[teoria Wegenera]]), nie zyskała ona jednak więlu zwolenników, być może dlatego, że nie wyjaśniała, w jaki sposób kontynenty mogą się przemieszczać. W latach 30. [[XX wiek]]u hipoteza Wegenera została zarzucona, a na początku lat 60. wykrystalizowała się nowa teoria [[tektonika płyt|tektoniki płyt]], w znacznym stopniu oparta o wywody Wegenera, ale wyjaśniająca mechanizm wędrówki kontynentów.
 
[[ImagePlik:Alfred Wegener Die Entstehung der Kontinente und Ozeane 1929.jpg|thumb|Na tym diagramie Wegener przedstawił swoją teorię wędrówki [[Kontynent|kontynentów]]]]
 
=== Etapy wędrówki= ==
Na podstawie teorii tektoniki płyt można dziś z dużym prawdopodobieństwem zamodelować zmiany, jakim ulegała [[skorupa ziemska]] w ciągu ostatnich 300600 mln lat. Według teorii tektoniki płyt '''wędrówka (dryf) kontynentów''' odbywa się już od co najmniej 2,5 mld lat. Mogą o tym świadczyć najstarsze, pofałdowane skały w Kanadzie, oceniane przez geologów na co najmniej 2 mld lat. Oto zasadnicze etapy wędrówki kontynentów w okresie od 1100 mln lat temu do dziś:
[[GrafikaPlik:Pangea pl gi ubt.png|250px|thumb|left|[[Pangea]]]]
Według teorii tektoniki płyt '''wędrówka (dryf) kontynentów''' odbywa się już od co najmniej 2,5 mld lat. Mogą o tym świadczyć najstarsze, pofałdowane skały w Kanadzie, oceniane przez geologów na co najmniej 2 mld lat. Oto zasadnicze etapy wędrówki kontynentów w okresie od 1100 mln lat temu do dziś:
*3300 1100 mln lat temu - powstajeformuje się [[superkontynent]] [[WalbaraRodinia]].
[[Grafika:Pangea pl gi ubt.png|250px|thumb|left|[[Pangea]]]]
* 750 mln lat temu - Rodinia rozpada się na trzy części - [[Laurencja (kontynent)|Laurencję]], [[Kongo (kontynent)|Kongokraton Konga]] i Proto-[[Gondwana|Gondwanę]].
*3300 mln lat temu - powstaje superkontynent [[Walbara]]
*2700 600 mln lat temu - powstajefragmenty Rodinii na krótko ponownie się stykają, tworząc nowy superkontynent - [[KenorlandPannocja|Pannocję]].
*1100 550 mln lat temu - formujePannocja zaczyna się superkontynentrozpadać, tworzą się kontynenty i oceany [[Rodinia]]Paleozoiku.
* 250 mln lat temu - na Ziemi ponownie istnieje jeden superkontynent - [[Pangea]]. Jest on otoczony olbrzymim oceanem [[Panthalassa]], masy lądowe częściowo odgradzają od niego mniejszy ocean [[Tetyda (ocean)|Tetydy]].
*750 mln lat temu - Rodinia rozpada się na trzy części - [[Laurencja (kontynent)|Laurencję]], [[Kongo (kontynent)|Kongo]] i [[Gondwana|Gondwanę]].
* 180 mln lat temu - superkontynent Pangea zaczyna pękać na dwie części, które oddalają się od siebie tworząc: [[Laurazja|Laurazję]] na półkuli północnej i [[Gondwana|Gondwanę]] na półkuli południowej.
*600 mln lat temu - fragmenty Rodinii na krótko ponownie się stykają, tworząc nowy superkontynent - Pannocję.
*550 135 mln lat temu - [[Pannocja]]początek zaczynarozpadu Laurazji i Gondwany - pojawiają się rozpadać.zarysy dzisiejszych kontynentów:
*250 mln lat temu - na Ziemi występuje jeden wielki kontynent ([[superkontynent]]) [[Pangea]] . Powstał najprawdopodobniej z trzech mniejszych kontynentów. Jest on otoczony olbrzymim oceanem Panthalassa i mniejszym oceanem Tetydy.
*180 mln lat temu - superkontynent Pangea zaczyna pękać na dwie części, które oddalają się od siebie tworząc: [[Laurazja|Laurazję]] na półkuli północnej i [[Gondwana|Gondwanę]] na półkuli południowej.
*135 mln lat temu - początek rozpadu Laurazji i Gondwany - pojawiają się zarysy dzisiejszych kontynentów:
** Laurazja daje początek Ameryce Północnej i [[Eurazja|Eurazji]]
** Gondwana rozpada się na: Amerykę Południową, Afrykę, Antarktydę, Australię i Indie.
* 100 mln lat temu - Indie odrywają się od Afryki i dryfują w stronę Azji.
 
Jest prawdopodobne, że wW liczącej 4.,5 mld lat historii Ziemi, byłoz więcejpewnością superkontynentówmiały miejsce jeszcze inne znaczące wydarzenia tektoniczne. Obecnie naukowcy sądzą, że kontynenty kilkakrotnie łączyły się w większe masy lądowe, jeszcze przed uformowaniem Rodinii - m. in. 3,3 mld lat temu najprawdopodobniej powstał superkontynent [[Walbara]], a 2,7 mld lat temu ponowne zderzenie kontynentów utworzyło superkontynent [[Kenorland]]. Brak jednak wystarczających danych na określenie ich liczby, rozmiarów, położenia, konfiguracji - i czasuilości powstaniaowych superkontynentów.
 
=== Zobacz też= ==
* [[Tabela stratygraficzna]]
* [[Teoria Wegenera]], [[Tektonika płyt|Teoria wędrówki płyt tektonicznych]], [[Teoria ekspandującej Ziemi]]
* [[Płyta tektoniczna]]
 
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://www.youtube.com/watch?v=LVxx0FRX7FsMaw6OROpsao Wędrówka kontynentów - film]
 
[[kategoriaKategoria:Tektonika]]
 
[[ar:نظرية الانجراف القاري]]
30 653

edycje