Kompania Katalońska: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 6 bajtów ,  12 lat temu
m
drobne techniczne - patrz WP:CHECK, WP:SK
m (kilka korekt nazw własnych)
m (drobne techniczne - patrz WP:CHECK, WP:SK)
'''Kompania Katalońska''' – armia zaciężna utworzona przez [[Roger z Flor|Rogera de Flor]] po zakończeniu [[nieszpory sycylijskie|wojny nieszporowej]] o [[Sycylia|Sycylię]] w [[1302]] r., od [[1303]] roku na służbie cesarza bizantyńskiego [[Andronik II Paleolog|Andronika II Paleologa]]. Po zdradzieckim zamordowaniu wodza przez Alanów i [[Turkopole|Turkopulów]] na dworze młodszego [[basileus]]a [[Michał IX Paleolog|Michała IX]] dokonała odwetowego spustoszenia [[Tracja|Tracji]], [[Macedonia|Macedonii]] i [[Tesalia|Tesalii]] (tzw. wendetta katalońska, 1305-1309). Wynajęta przez księcia [[Ateny|Aten]] Waltera z Brienne, przejęła kontrolę nad księstwem w wyniku bitwy pod Halmirem i położyła fundamenty pod katalońskie państewko w Grecji centralnej, obejmujące także Neopatrię z [[Teby|Tebami]] (1311–1388).
 
== Epopeja wojenna ==
=== Początki ===
 
===Początki===
Kompania Katalońska została utworzona przez Rogera de Flor, templariusza-renegata, który dzięki fortunie zbitej na ewakuacji zamożnych mieszkańców Akki w 1291 roku i bogactwom zgromadzonym podczas pirackich rejsów po Morzu Śródziemnym mógł pozwolić sobie na przyjęcie bezrobotnych najemników króla Sycylii na własny żołd. Większość wojowników Kompanii stanowili słynni [[almugawarzy]], półdzicy lekkozbrojni piechurzy wywodzący się z iberyjskiego pogranicza z islamem, którzy zyskali międzynarodowy rozgłos walcząc u boku króla Sycylii [[Fryderyk II Sycylijski|Fryderyka II]] przeciw usiłującym odzyskać utraconą wyspę Andegawenom i przyczyniając się do przechylenia szali powodzenia wojennego na jego korzyść. Po zawarciu pokoju w [Caltabellotta|Caltabellotcie]] Roger z Flor zaofiarował swe usługi cesarzowi bizantyńskiemu [[Andronik II Paleolog|Andronikowi II]], znając krytyczne położenie bizantyńskiej [[Azja Mniejsza|Azji Mniejszej]].
 
=== W służbie cesarza Andronika II ===
 
We wrześniu 1303 roku Roger wylądował na czele 6500 żołnierzy w [[Konstantynopol]]u. Zgodnie z zobowiązaniami potwierdzonymi w [[złota bulla|chryzobulli]] wydanej posłom Rogera, cesarz dokonał jego uroczystej inwestytury na godność megaduksa i oddał mu rękę swej siostrzenicy Marii Asen (córki Iwana Asena III i Ireny Paleologiny). Po krwawej utarczce z Genueńczykami na ulicach Konstantynopola Katalończycy przeprawili się przez [[Morze Marmara]] na półwysep Artaki (dziś [[Kapıdağ Yarımadası]]), gdzie z marszu uderzyli z druzgocącym skutkiem na Turków z emiratu [[Karasi]] oblegających położone na przesmyku warowne miasto [[Artaki]] (obecny [[Erdek]]). Nadejście zimy skłoniło Rogera do rozłożenia się obozem na półwyspie, gdzie mimo wprowadzenia obligatoryjnych rozliczeń żołnierzy Kompanii z gospodarzami kwater nie obyło się bez nadużyć i brutalnych ekscesów. Po konsultacji z cesarzem Roger rozpoczął w kwietniu marsz na południe, ku oblężonej przez tureckie zagony Filadelfii (dzis. [[Alaşehir]]). Tuż przed wyruszeniem z Artaki doszło do morderczych porachunków między Katalończykami a towarzyszącymi im najemnikami [[Alanowie|alańskimi]]. Znacznie lepiej układała się współpraca Rogera z kontyngentem greckim pod komendą megas archona Marulisa.
 
Nowy status uzyskany przez wodza Kompanii w ramach Imperium skłonił go, by szukać porozumienia z niechętnym sobie Michałem IX. Starannie przygotowana i przeprowadzona zgodnie z protokołem dyplomatycznym wizyta, mimo pomyślnego początkowo obrotu spraw, przyniosła zgubne dla Imperium skutki. Służący pod komendą Michała Alanowie wdarli się do pałacu w asyście Turkopulów i pomścili śmierć syna swego wodza pod Artaki, mordując Rogera i jego eskortę. Nie jest możliwe ustalenie ewentualnej odpowiedzialności, jaką ponosił za tę zbrodnię sam współcesarz; zaniepokojenie o życie własnej małżonki, w której progach dosięgli Rogera zabójcy, może świadczyć o niekłamanym szoku, jakim były dla Michała wydarzenia 30 kwietnia 1305 r. Pewne jest jedynie, że Alanowie i inni żołnierze Michała, o czym niejednokrotnie zaświadcza bizantyński kronikarz Pachymerys, nie potrzebowali dodatkowej zachęty, by zgładzić Rogera zgodnie z dawniej wypowiedzianymi groźbami.
 
=== W walce z cesarzem Andronikiem II ===
 
W obliczu śmierci ugodowego wodza Kompanii Michał IX nie zwlekał z uderzeniem na osierocone przez niego oddziały; błyskawiczna ofensywa nie przyniosła jednak spodziewanych rezultatów, mimo wysokich strat w szeregach Kompanii. Oburzeni Katalończycy mszcząc śmierć wodza rozpoczęli bezwzględną wojnę z Imperium, nie zaniedbując zarazem wypowiedzieć cesarzowi posłuszeństwo. Armia Michała IX poniosła dotkliwą porażkę pod Branchialion (5 czerwca) i pod Apros (koniec czerwca 1305). Ranny w bitwie basileus salwował się ucieczką; odtąd był zmuszony poprzestać na obronie kilku głównych twierdz. Przez dwa lata Katalończycy, korzystając z wzywanych z Azji posiłków tureckich, grabili i pustoszyli Trację, mordując ludność i wyczerpując naturalne zasoby regionu. Postępując jak szarańcza, jej wzorem musieli przesuwać się dalej, porzucając dogodną kwaterę w Kallipolis i obierając kierunek zachodni. Wcześniej jednak zdążyli przeprowadzić brawurowy pościg za Alanami i wyciąć w pień morderców Rogera de Flor; w tym czasie Muntaner odpierał w Kallipolis szturm genueńskiej floty. Od 1307 roku ich nową bazą stała się Kassandria, skąd prowadzili łupieżcze rajdy m.in. na monastery świętej góry [[Athos]]. Jesienią zaatakowali [[Saloniki|Tesalonikę]], gdzie ich ataki odpierał z powodzeniem bizantyński strateg Chandrenos. W [[1308]] roku przygotowujący wyprawę na Konstantynopol Karol Walezjusz zhołdował Kompanię i ustanowił przy niej swego pełnomocnika w osobie [[Thibaut de Chepoy|Thibauta de Chepoy]]. Jak się jednak okazało, Katalończycy nie byli podatni na sterowanie z zewnątrz; Rocafort, inicjator współpracy z Francuzami, został na mocy orzeczenia rady generalnej Kompanii aresztowany i przekazany Chepoyowi, który jesienią 1309 r. powrócił na Zachód. Francuski rycerz wydał awanturnika królowi Neapolu [[Robert I Mądry|Robertowi Andegaweńskiemu]], który mając w pamięci swe dawne kłopoty z Rocafortem skazał go na śmierć głodową w lochu zamkowym w [[Aversa|Aversie]].
 
=== Podbój Księstwa Aten ===
 
Na początku 1309 roku Kompania wyruszyła dalej na południe. Jej ofiarą padła z kolei Tesalia, gdzie na grabieży najemnicy spędzili cały rok. Na wiosnę 1310 roku, zaopatrzeni w spore sumy ściągniętych ze złupionego kraju pieniędzy, wyruszyli dalej na południe i zaciągnęli się na służbę do Waltera z Brienne, księcia Aten. W krótkim czasie poróżnili się ze swym nowym mocodawcą, który chciał rozpuścić Kompanię pozostawiając sobie na służbie jedynie rycerstwo. Szlachetnie urodzeni i plebejusze solidarnie wystąpili przeciw Walterowi i 15 marca 1311 rozbili jego armię w bitwie pod Halmirem (Halmyros) w [[Beocja|Beocji]]. Na polu bitwy śmierć znalazł książę Walter i większość jego rycerzy. Katalończycy zajęli księstwo, jedynie na południu w [[Argos]] i [[Nauplia|Nauplii]] utrzymały się załogi Waltera z Brienne. Niedługo potem poszerzyli terytorialne zdobycze o księstwo Neopatrii.
 
== Katalońskie Księstwo Aten ==
=== Lata walk z sąsiadami ===
 
===Lata walk z sąsiadami===
 
Po krótkotrwałych rządach [[Roger Deslaur|Rogera Deslaura]], namiestnika wybranego z braku odpowiednich kandydatów spośród wziętych do niewoli rycerzy Waltera, Katalończycy zwrócili się o protekcję do Fryderyka II Aragońskiego, króla Sycylii. Ich zwycięstwo nad Walterem z Brienne zaniepokoiło sąsiadów, a Katalończycy nie mieli w swoim gronie ludzi cieszących się wystarczającym prestiżem, by zadbać o ułożenie stosunków dyplomatycznych. W tym samym roku syn Fryderyka Manfred został zaprzysiężony jako pan Księstwa Aten. Pod przywództwem namiestnika przysłanego z Sycylii, [[Berenguer Estanyol|Berenguera Estanyola]], Katalończycy musieli w pierwszym okresie swego władania Księstwem stawić opór agresywnym władcom Tesalii i Epiru, Wenecjanom z Eubei oraz młodemu księciu de Brienne. Jeszcze lepiej wykorzystał waleczność i złowrogą sławę Kompanii kolejny namiestnik, [[Alfons Fryderyk]] (1316 – 1330), bastard Fryderyka II. Po śmierci Jana I Angelosa przyłączył do Aten południową część Tesalii z Neopatrią. Wysunął również pretensje do spadku po swym teściu, Bonifacym z Werony, jednym z trzech feudałów władających za zgodą Wenecjan Eubeą. Ostatecznie między księciem Aten a Serenissimą stanął traktat pokojowy gwarantujący wenecki stan posiadania. W 1332 roku po raz ostatni próbę odzyskania księstwa podjął Walter de Brienne, syn zabitego pod Halmirem księcia i wasal rządzących w Neapolu i Achai Andegawenów. Mając za sobą lata osiadłego życia, Katalończycy utracili już wówczas swą dawną wojowniczość. Nie stawili Walterowi czoła w polu, lecz schronili się w twierdzach. Walter spustoszył wprawdzie kraj, ale nie zdołał zyskać poparcia miejscowej ludności i wycofał się z braku funduszy do prowadzenia dalszej wojny.
 
=== Konflikty wewnętrzne ===
 
W 1355 roku kolejnym Księciem Aten został [[Fryderyk III sycylijski]]. Mianowany przez niego na namiestnika rok później [[Jakub Fryderyk]], syn Alfonsa, został w 1359 roku zastąpiony przez [[Piotr z Pou|Piotra z Pou]] – człowieka ambitnego i apodyktycznego. Skłócił się on niemal natychmiast z Jakubem Fryderykiem. Jego kolejne posunięcia wywołały niezadowolenie możnych katalońskich i doprowadziły do buntu, na którego czele stanął [[Roger z Lorii]]. W 1362 roku w Tebach zamordowano Piotra z Pou i jego zwolenników. Władza nad Księstwem przeszła w ręce Jakuba Fryderyka, aczkolwiek do wielkiego znaczenia doszedł też w owym czasie Jakub z Lorii. W trakcie dramatycznych wydarzeń 1362 roku zagrabiono część weneckich majątków, co doprowadziło do wojny z Wenecją zakończonej w 1365 roku. Ostatecznie Fryderykowi III udało się odzyskać wpływy w Księstwie w 1367 roku. Jego rządy okazały się jednak nieefektywne, a sytuacja Księstwa pogarszała się w związku z narastającym naciskiem ze strony Turków osmańskich. W tej sytuacji feudałowie katalońscy, na których czele stał od 1369 roku kolejny przedstawiciel rodu – Ludwik – rozpoczęli rozmowy z Eleonorą, królową Aragonii, mające na celu zmianę protektora.
 
=== Schyłek i upadek ===
 
W 1380 [[Jan z Urtubii]] na czele części wojsk [[Kompania Nawarska|Kompanii Nawarskiej]] zajął wskutek zdrady i całkowitego nieprzygotowania Katalończyków do walki Ateny i Teby. Z Aten został wyparty, Teb Katalończykom nie udało się już odzyskać. Jednocześnie na południu wyrósł kolejny konkurent do władzy, [[Nerio I Acciaiuoli]], który jeszcze w 1371 roku oderwał od Księstwa Korynt, a wykorzystując destabilizację wywołaną najazdem Nawarczyków w ciągu następnych ośmiu lat wyparł i jednych i drugich, by samodzielnie objąć władzę jako książę Aten.
 
== Bibliografia ==
 
==Bibliografia==
* GEORGES PACHYMÉRÈS, ''Relations historiques'', ed. Albert Failler, tłum. Vitalien Laurent, t. I–II, Paris 1984 (księgi I–VI), t. III–IV, Paris 1999 (księgi VII–XIII).
* RAMON MUNTANER, ''Crònica'' [in:] ''Les quatre grans cròniques (Jaume I, Bernat Desclot, Ramon Muntaner, Pere III)'', ed. Ferran Soldevila Zubiburu, Barcelona 1971.
 
* Ernest Marcos Hierro, ''Almogàvers. La història'', Barcelona (L’esfera dels llibres) 2005, ss. 365. ISBN 84-9734-317-4
* Angeliki E. Laiou, ''Constantinople and the Latins: the Foreign Policy of Andronicus II, 1282–1328'', Cambridge, [[Massachusetts|MA]] (Harvard University Press) [[1972]], rozdziały V-VII. ISBN 13:978-0-674-16535-9.
* Albert Failler, ''Chronologie et composition dans l’histoire de Georges Pachymérès (livres VII–XIII)'', Revue des Études Byzantines 48 (1990), s. 5–87 [zaktualizowana i poprawiona chronologia dziejów Kompanii Katalońskiej w Bizancjum].
* [[Jacek Bonarek|J. Bonarek]], ''Grecja po IV krucjacie...'', w: [[Jacek Bonarek|J. Bonarek (red.)]] ''Historia Grecji'', Wydawnictwo Literackie, Kraków [[2005]], s. 354-355, 374-376. ISBN 83-08-03819-0.
* [[Georg Ostrogorski|Georgije Ostrogorski]], ''Dzieje Bizancjum'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa [[1967]], ss. 387-.
 
[[Kategoria:Księstwo Aten]]
[[Kategoria:Bizancjum]]
[[Kategoria:Średniowieczna Grecja]]
 
[[ca:Companyia Catalana d'Orient]]
[[fr:Compagnie catalane]]
[[it:Compagnia Catalana]]
 
 
 
[[Kategoria:Księstwo Aten]]
[[Kategoria:Bizancjum]]
[[Kategoria:Średniowieczna Grecja]]