Kosaciec bródkowy: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 30 bajtów ,  12 lat temu
WP:SK, drobne techniczne
m (robot dodaje: ca:Lliri blau)
(WP:SK, drobne techniczne)
{{Roślina infobox
|nazwa=Kosaciec niemiecki
|obrazek=Illustration Iris germanica0.jpg
|opis obrazka=
|system=Reveala
|podkrólestwo=[[Rośliny naczyniowe|naczyniowe]]
|nadgromada=[[Rośliny nasienne|nasienne]]
|gromada=[[okrytonasienne]]
|klasa=[[jednoliścienne]]
|rząd=[[kosaćcowce]]
|rodzina=[[kosaćcowate]]
|rodzaj=[[kosaciec]]
|gatunek=kosaciec niemiecki
|łacina=''Iris germanica'' L.
|commons=Iris germanica
}}
'''Kosaciec bródkowy''', k. niemiecki (''Iris germanica'' L.) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[bylina (botanika)|byliny]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[kosaćcowate|kosaćcowatych]] (''Iridaceae''). Pochodzi ze strefy [[Morze Czarne|Morza Czarnego]] i [[Morze Śródziemne|Śródziemnego]], [[uprawa|uprawiany]] obecnie w Polsce i wielu innych krajach. Wyhodowano dotąd wiele odmian i mieszańców z innymi gatunkami, wyróżniających się pięknymi, grzbiecistymi [[kwiat]]ami.
 
=== Charakterystyka ===
Kosaciec wytwarza pełzające, spłaszczone [[kłącze]], widlasto rozgałęzione z przewężeniami w miejscach rozgałęzień. Na stronie górnej kłącza widoczne są poprzeczne wgłębione blizny po obumarłych [[liście|liściach]], a na dolnej liczne [[korzeń|korzenie]]. Liście szablaste, całobrzegie. [[Kwiat]]y zebrane po kilka w [[kwiatostan]]ach.
 
=== Zastosowanie ===
* Najszersze zastosowanie kłącze kosaćca ma w perfumerii jako utrwalacz [[zapach]]ów. W [[kosmetyka|kosmetyce]] sproszkowane [[kłącze]] kosaćca stanowiło dawniej dodatek do proszków do czyszczenia [[zęby|zębów]] oraz zasypek [[pot|przeciwpotowych]].
* '''[[Roślina lecznicza]]''' - [[kłącze]] kosaćca stosuje się w lecznictwie wyłącznie jako składnik wykrztuśnych lub [[mocz|moczopędnych]]opędnych mieszkanek [[ziele|ziołowych]].
** [[Surowiec zielarski]]: kłącze kosaćca (syn. [[korzeń fiołkowy]] - od słabego zapachu [[fiołek|fiołkowego]]) - ''[[Rhizoma iridis]]''. Zawiera 0,2-0,3% [[olejki eteryczne|olejku eterycznego]], a w nim m.in. [[iron]] i [[kwas mirystynowy]], 6-8% [[garbniki|garbników]], około 8% [[olej tłusty|oleju tłustego]], około 6% [[związki cukrowe|związków cukrowych]], około 50% [[skrobia|skrobi]], do 10% [[śluz]]u. Są ponadto [[flawonoidy]], [[glikozyd]] [[irydyna]] i [[sole mineralne]]. <br />Równorzędnego surowca dostarczają pokrewne gatunki: [[kosaciec blady]] - ''[[Iris pallida]]'' Lam. i [[kosaciec florencki]] - ''[[Iris florentina]]'' L.
** Zbiór i suszenie: [[jesień|jesienią]] do celów leczniczych wykopuje się [[kłącze|kłącza]], odcina fragmenty cieńsze z [[pąk]]ami liściowymi na rozsadę, a grubsze okorowuje i suszy na słońcu lub w suszarni ogrzewanej w [[temperatura|temp.]] nieprzekraczającej 35 °C.
** Działanie: z uwagi na zawarty [[śluz]] surowiec działa powlekająco, powoduje pęcznienie wydzieliny zalegającej górne [[drogi oddechowe]], wyzwala łagodny odruch wykrztuśny i przywraca naturalny ruch [[nabłonek rzęskowy|nabłonka rzęskowego]], co umożliwia stopniowe oczyszczenie [[gardło|gardła]] i [[oskrzela|oskrzeli]] z zalegającej wydzieliny.<br /> [[Wyciąg_Wyciąg (farmacja)|Wyciągi]] wodne z kłącza kosaćca zwiększają nieznacznie wydalanie [[mocz]]u, co przypisuje się flawonoidom. Ponadto zawarte w surowcu [[garbniki]] działają łagodnie ściągająco i [[bakteria|przeciwbakteryjnie]] na [[błona śluzowa|błony śluzowe]] [[przewód pokarmowy|przewodu pokarmowego]].
** Działania niepożądane: napary i odwary z samego kłącza kosaćca mogą spowodować [[wymioty]] i [[biegunka|biegunki]]. Dawniej podawano obtoczone i polerowane kłącza kosaćca dzieciom w okresie ząbkowania, co ułatwiało wyrzynanie się zębów, zaniechano jednak tego z uwagi na częste zakażenia [[jama ustna|jamy ustnej]].
 
=== Bibliografia ===
{{bibliografia start}}
<div style="font-size:85%">
# {{cytuj książkę|tytuł=Rośliny lecznicze |imię=A. |nazwisko=Ożarowski |imię2=W. |nazwisko2=Jaroniewski| isbn= 83-202-0472-0}}
{{bibliografia stop}}
<div/>
 
 
[[Kategoria:Rośliny lecznicze]]
[[Kategoria:Kosaćcowate]]