Geomorfologia Poznania: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 71 bajtów ,  11 lat temu
WP:SK red. techniczna, prośba o źródła
m
(WP:SK red. techniczna, prośba o źródła)
'''Środowisko naturalne Poznania''' - [[środowisko przyrodnicze]] w rejonie miasta.
 
=== PołożenieRzeźba geograficzneterenu ===
{{Źródła|sekcja|data=2009-06}}
* Rozciągłość w kilometrach:
[[GrafikaPlik:Warta Poznan stan niski.jpg|thumb|240px|[[Warta]] w Poznaniu]]
** pn-płd 22
** wsch-zach 21
* Powierzchnia miasta 26131 [[hektar|ha]]<ref>[http://www.poznan4u.com.pl/turysta/informacje.html Poznan4u]</ref>
 
=== Rzeźba terenu i stosunki hydrograficzne ===
[[Grafika:Warta Poznan stan niski.jpg|thumb|240px|[[Warta]] w Poznaniu]]
 
Miasto leży w makroregionie [[Pojezierze Wielkopolskie|Pojezierza Wielkopolskiego]]. Najstarsza część miasta znajduje się na dnie zorientowanego wzdłuż osi północ-południe [[Poznański Przełom Warty|Poznańskiego Przełomu Warty]]. Dolina ma szerokość w tym miejscu od 1,5 km do 4 km. Od wschodu zamyka ją [[Pojezierze Gnieźnieńskie|Wysoczyzna Gnieźnieńska]], a od zachodu [[Pojezierze Poznańskie|Wysoczyzna Poznańska]]. Obie wznoszą się do wysokości 80 m n.p.m. Dolina na terenie miasta przecina pagórki wału [[morena czołowa|moreny czołowej]] [[stadiał]]u poznańskiego. W dolinie wyróżnia się siedem teras:
* [[Terasy|terasa]] I – (terasa zalewowa) wysokość ok. 53 m n.p.m. (wys. względna do 3 m nad średnim poziomem rzeki). Zajmuje dno doliny o szerokości 800 m, znajduje się zarówno na prawym jak i na lewym brzegu. Jej dno stanowią [[piasek|piaski]], [[żwir]]y i inne osady rzeczne. Obecnie znacznie podwyższona przez nasypy budowane od średniowiecza. Leży na niej [[Ostrów Tumski (Poznań)|Ostrów Tumski]] z Zagórzem oraz [[Śródka (Poznań)|Śródka]] na prawym brzegu i [[Chwaliszewo (Poznań)|Chwaliszewo]], Grobla i Piaski na lewym.
* terasa II – wysokość 55–57 m n.p.m. (wys. względna od 3 m do 7 m nad średnim poziomem rzeki). Zachowana w niewielkim fragmencie, na południe od doliny [[Bogdanka (rzekapotok)|Bogdanki]]. Na leżącej na lewym brzegu [[Przemysł I]] lokował miasto w [[1253]].
* terasa III – wys. względna 8 m do 9 m nad średnim poziomem rzeki. Występuje fragmentarycznie na prawym brzegu Warty, na północ od doliny Głównej.
* terasa IV – wysokość 62,5 – 66,5 m n.p.m. (średnio 10 m do 14 m nad średnim poziomem rzeki), jej dno stanowią gliny zwałowe. Powstały na niej Rataje i Komandoria
Na terenie miasta zaznaczają się również głębokie doliny dopływów Warty. Ogółem przez Poznań przepływa około 100 cieków wodnych o łącznej długości około 200 km z czego 15 km przypada na Wartę. Wszystkie są pozaklasowe
 
Na lewym brzegu biegną one wzdłuż osi NW–SE i są to, idąc od południa: [[Wirenka]], [[Strumień Junikowski]] (8,4 km w mieście), [[Bogdanka (rzekapotok)|Bogdanka]] (9 km w mieście, jest to największy lewobrzeżny dopływ na terenie Poznania, w jej przedłużeniu znajduje się rynnowe [[Jezioro Kierskie]], a w samej dolinie zaporowe jezioro [[Rusałka (Poznań)|jezioro Rusałka]]) i Różany Potok. Na stokach doliny Bogdanki rozlokowały się dzielnice [[Sołacz (Poznań)|Sołacz]] i leżące poniżej Jeżyce, samo zaś dno doliny zajmują parki im. [[Adam Wodziczko|Adama Wodziczki]], Sołacki i kompleks leśny Woli.
 
Na brzegu prawym przebieg dolin wytycza oś NE–SW, są one stosunkowo szerokie i silnie zabagnione lub zajęte przez jeziora (np. [[Cybina]] przepływa przez jez. Swarzędzkie) lecz w pobliżu ujścia silnie się zwężają i pogłębiają (Cybina wrzyna się w IV terasę na 12 m, a spadek wynosi do 10‰. Dopływami (od południa) są: Kopel, Cybina (9 km w mieście, największa z nich, w jej dolnym odcinku powstało zaporowe jezioro Maltańskie, powyżej którego dolinę zajmuje klin zieleni o charakterze parkowym i leśnym obejmujący między innymi [[Nowe Zoo w Poznaniu|Nowe ZOO]]), [[Główna (rzeka)|Główna]] (6 km w mieście), [[Głuszynka]] (7 km w mieście) oraz Struga Koźlanka.
Liczne dopływy i podział głównego nurtu Warty na wiele odnóg (do dziś zachowały się dwie obejmujące wyspę Ostrów Tumski, lecz kiedyś takie dzielnice jak: Piaski, Czartoria, Chwaliszewo czy Rybaki stanowiły osobne wyspy. Te zmiany zachodziły zarówno ze względu na naturalne procesy meandrowania rzeki, ale również, a nawet przede wszystkim wskutek prowadzonych prac hydrologicznych) tworzyły izolowane fragmenty wyższych teras tworząc tzw. "góry". Do dziś zachowała się góra Przemysła i wzgórze św. Wojciecha, a zniwelowano Muszą Górę (teren obecnego pl. Wolności) i górę św. Marcina (pozostałością po niej jest silne opadanie ulicy św. Marcin na wschód za kościołem i dużo słabsze na zachód).
 
=== Użytkowanie gruntów ===
* Tereny zabudowane zajmują 106,69 km² co stanowi 41% powierzchni miasta.
* Tereny zielone zajmują 72 km² co stanowi 27% powierzchni miasta. Z tej liczby 52% to lasy. Formują one cztery, wspomniane już wyżej, kliny zieleni: golęciński (w dolinie Bogdanki), cybiński (w dolinie Cybiny), naramowicki (w północnej części lewobrzeżnego Poznania, w dolinie Warty i Różanego Potoku) oraz dębiński (w południowej części miasta, na lewym brzegu Warty). W obrębie miasta znajdują się dwa rezerwaty oraz 20 obszarów przyrodniczo cennych.
* Grunty wykorzystywane rolniczo zajmują 57,6 km² co stanowi 21,6% powierzchni miasta. Są to grunty o IV – VI klasie.
 
== Stosunki wodne ==
{{Źródła|sekcja|data=2009-06}}
Położenie Poznania miało swoje uzasadnienie w powyższych warunkach geograficznych, doliny Bogdanki oraz Cybiny i Głównej stanowiły najdogodniejszą drogę ze wschodu na zachód pozwalając łagodnie zejść na dno Warty, która w tym miejscu dzieląc się na wiele odnóg tworzyła bród. Wraz z rozwojem miasta niwelowano różnice wysokości względnych zasypując obniżenia terenu materiałem z wzniesień. Silnie zmieniono również sieć hydrograficzną miasta. Nie tylko zredukowano liczbę odnóg Warty, ale również zasypywano małe cieki, a niektóre jak dolny bieg Bogdanki, Segankę czy Wierzbak wprowadzono do miejskiej kanalizacji. Mimo to dna dolin tych dopływów nadal stanowią tak ważne kliny zieleni.
 
 
Na lewym brzegu Warty:
[[GrafikaPlik:Malta wodotrysk RB1.JPG|thumb|250px|[[Jezioro Maltańskie]]]]
[[GrafikaPlik:Jezioro Rusalka Poznan.jpg|thumb|250px|Jezioro [[Rusałka (Poznań)|Jezioro Rusałka]]]]
 
W dolinie Bogdanki znajdują się dwa największe zbiorniki naturalne:
W tej samej dolinie znajdują się również zbiorniki sztuczne:
* Stawy Strzeszyńskie – 37 ha
* jezioro [[Rusałka (Poznań)|jezioro Rusałka]] – 36,7 ha
* Stawy Sołackie – ok. 3,6 ha
W dolinie Strumienia Junikowskiego znajduje się 15 glinianek, z których największe są:
* Staw Świerczewo – 6,7 ha
W północnej części lewobrzeżnego Poznania znajduje się naturalne Jezioro Umultowskie – 3 ha
 
Na prawym brzegu Warty:
<br />W dolinie Cybiny:
* stawy retencyjne na Cybinie
 
=== Wody podziemne: ===
<br />Na terenie Poznania znajdują się bogate zasoby wód podziemnych w warstwach [[trzeciorzęd|trzecio-]] i [[czwartorzęd]]owych oraz [[wody termalne|termalnych]] [[wody artezyjskie|wód artezyjskich]] o temperaturze 45°C – 51°C znajdujące się na głębokościach 1100 – 1300 m oraz termalnych wód bogatych w substancje mineralne o temperaturze 150°C na głębokości 4000 m{{Fakt|data=2009-06}}.
 
Bardzo ciekawą strukturą w granicach miasta są położone na lewym brzegu Warty, na Morasku, [[krater uderzeniowy|kratery]] będące pozostałością po uderzeniu [[Meteoryt]]u Moraskiego. Pierwszą bryłę znaleziono [[12 listopada]] [[1914]]. Miała ona długość 45 cm i wagę 77,5 kg. Obecnie szacuje się, że uderzenie miało miejsce w [[IV tysiąclecie p.n.e.|IV tysiącleciu p.n.e.]], a żelazny [[bolid]], zanim rozpadł się podczas lotu przez [[atmosfera|atmosferę]] miał masę około 80 ton. Do dziś widoczne jest siedem kraterów, z czego sześć jest zalanych wodą. Znajdują się one w utworzonym [[24 maja]] [[1976]] [[Rezerwat przyrody Meteoryt Morasko|rezerwacie "Meteoryt Morasko"]] obejmującym 55 ha. Rezerwat utworzono w celu ochrony kraterów oraz fragmentu lasu grądowego z rzadkimi gatunkami roślin i zwierząt. Na terenie rezerwatu znajduje się również najwyższe wzniesienie miasta – [[Góra Moraska]] (154 m n.p.m.){{Fakt|data=2009-06}}.
 
Ogólnie ponad 58% miasta znajduje się na [[wysoczyzna|wysoczyźnie]] (powyżej 80 m n.p.m.), dalsze 35% na wyższych terasach doliny Warty oraz w rynnach glacjalnych, a niecałe 7% na terasach zalewowych Warty (najniższy punkt – 60 m n.p.m.){{Fakt|data=2009-06}}.
 
=== Klimat ===
{{Źródła|sekcja|data=2009-06}}
Największy wpływ na klimat panujący w Poznaniu wywierają masy [[powietrze polarno-morskie|powietrza polarno-morskiego]] znad [[Ocean Atlantycki|Atlantyku]]. Znacznie słabiej zaznacza się wpływy mas powietrza [[powietrze polarno-kontynentalne|polarno-kontynentalnego]] i [[powietrze zwrotnikowe|zwrotnikowego]].
* temperatura:
** średnia roczna: 8,5 °C
** najcieplejszy miesiąc – lipiec – średnia 18,2 °C
** najzimniejszy miesiąc – luty – średnia -0,3 °C<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.poznan.pios.gov.pl/publikacje/raport2000/63.html | tytuł = Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (dane wieloletnie z okresu 1971-2000) | data dostępu = 4 listopada 2008| autor = | język = pl }}</ref>
* wiatry: przewaga wiatrów zachodnich o prędkościach pomiędzy 2 a 10 m/s
* opady:
}}
 
{{Przypisy|stopień= ===}}
=== Użytkowanie gruntów ===
* Tereny zabudowane zajmują 106,69 km² co stanowi 41% powierzchni miasta.
* Tereny zielone zajmują 72 km² co stanowi 27% powierzchni miasta. Z tej liczby 52% to lasy. Formują one cztery, wspomniane już wyżej, kliny zieleni: golęciński (w dolinie Bogdanki), cybiński (w dolinie Cybiny), naramowicki (w północnej części lewobrzeżnego Poznania, w dolinie Warty i Różanego Potoku) oraz dębiński (w południowej części miasta, na lewym brzegu Warty). W obrębie miasta znajdują się dwa rezerwaty oraz 20 obszarów przyrodniczo cennych.
* Grunty wykorzystywane rolniczo zajmują 57,6 km² co stanowi 21,6% powierzchni miasta. Są to grunty o IV – VI klasie.
 
{{Przypisy|stopień= ===}}
 
[[Kategoria:Biogeografia]]
41 869

edycji