Giebułtów (województwo dolnośląskie): Różnice pomiędzy wersjami

m
WP:SK, linki zewnętrzne, infobox
m (WP:SK, linki zewnętrzne, infobox)
{{Wieś infobox
|Wieś=Giebułtów
|dopełniacz_wsi=
|herb_wsi=
|rodzaj_gminy=
|flaga_wsi=
|mapa_wsi=
|województwo=dolnośląskie
|powiat=lwówecki
|powiatshort=lwówecki
|gmina=Mirsk
|gminashort=Mirsk
|miejska=
|powierzchnia=
|stopniN=50
|minutN=8
|sekundN=40
|stopniE=19
|minutE=52
|sekundE=49
|wysokość=
|rok=
|populacja=
|gęstość=
|nr_kier=75
|kod_poczt=
|tablica_rej=DLW
|SIMC=
|sołtys=
|www=
|zdjęcie=
|galeria_commons=Category:Giebułtów (województwo dolnośląskie)
|}}
'''Giebułtów''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Gebhardsdorf'', ''Gebhardtsdorf'', 1570 – ''Göppersdorf'', 1753 – ''Geppersdorf'') – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo dolnośląskie|województwie dolnośląskim]], w [[powiat lwówecki|powiecie lwóweckim]], w [[gmina Mirsk|gminie Mirsk]].
 
 
W skład Giebułtowa wchodzą też dawne wsie:
* Giebułtówek ([[język niemiecki|niem.]] ''Neu Gebhardsdorf'') ciągnie się na lewym brzegu Łużycy wzdłuż drogi łączącej Giebułtów z Wolimierzem (niem. Volkersdorf) na wysokości 360 – 390 m n.p.m.
* Augustów znajduje się ok. 1 km na północ od Giebułtowa na północnych zboczach Wojkowej (502 m). Jego zabudowania usytuowane są na wysokości 405 – 460 m n.p.m. Augustów ([[język niemiecki|niem.]] ''Augustthal'' – na cześć Auguste von Üchtritz) założony został ok. [[1738]] roku. Podawane są też informacje, że został on założony w I połowie XV w. na leśnym karczowisku przez zubożałych w czasie wojen husyckich mieszkańców [[Lubomierz]]a ([[język niemiecki|niem.]] ''Liebenthal'') przy poparciu rycerzy ze [[Świecie (województwo dolnośląskie)|Świecia]] (niem. Schwerta).
* Wola Augustowska (niem. ''Estherwalde'' – na cześć Esther von Üchtritz) to wieś położona u wschodniego podnóża Wojkowej na wysokości 365 – 385 m n.p.m. Pierwsze wzmianki ok. [[1710]] roku.
 
==Historia==
 
== Historia ==
Wioska Giebułtów powstała w [[1328]] roku. Przez blisko 500 lat, do [[1815]] roku, wieś położona była tuż przy granicy ze [[Śląsk]]iem po jej łużyckiej stronie. W [[1431]] roku Giebułtów najechali [[husyci]]. [[Mirsk]], miejscowość leżąca zaledwie 3 km na wschód od wioski, należała już do monarchii [[Habsburgowie|Habsburgów]].
 
W [[1508]] roku zatrzymał się w Giebułtowie słynny [[Johann Tetzel|Tetzel]] (w domu nr 3); jego handel odpustami stał się iskrą do reformacyjnego wystąpienia [[Martin Luther|Marcina Lutra]]. W miarę napływu [[imigrant]]ów czeskich powstały nowe części wsi: Nowy Giebułtów ([[1663]]) i Górny Giebułtów ([[1674]]). Następne fale imigrantów zjawiały się w [[1712]] i [[1730]] roku – stąd kolonia czeska była dość silna i żywotna. Giebułtów znajdował się wówczas pod panowaniem czeskim, następnie austriackim, a później pruskim.
 
 
 
Po wojnie dotychczasowi mieszkańcy zostali przesiedleni na tereny Niemiec, natomiast w wiosce osiedlili się repatrianci ze wschodu i centralnej Polski: z kresów wschodnich przede wszystkim mieszkańcy województwa tarnopolskiego dekanatu Skałat<ref>W [[1939]] roku liczył ten dekanat 18 parafii polskich: [[Grzymałów]] miał 6.607 wiernych, Haluszczyńce 2.569, Kaczanówka 4.421, Koszlaki 1.387, Ostapic 2.404, [[Skałat]] 5.562, Tamoruda 835, Toki 993, Touata 2.571, Chmieliska 1.249, Kołodziejówka 1.805, Krasne 2.284, Medyd 1.998, Nowe Sioło 497, Podwoloczyska 3.135, Połupanówka 2.496, Rasztowce 560, Turówka 655.</ref>. Do Giebułtowa przybyli przede wszystkim mieszkańcy trzech miejscowości: [[Kaczanówka]], [[Iwanówka]] i [[Orzechowiec]]. Jedną z najcenniejszych pamiątek przywiezionych stamtąd jest obraz [[Św. Michał]]a Archanioła pochodzący z kościoła pod wezwaniem tego świętego w Kaczanówce. Obraz w chwili obecnej znajduje się w giebułtowskim kościele. [[Kościół (budynek)|Kościół]] w parafii Kaczanówka istnieje do chwili obecnej i nosi dalej to samo imię.
 
== Zabytki ==
 
W wiosce znajdują się ruiny zabytkowego pałacu barokowego, wzniesionego w latach [[1661]]-[[1665]] (wg daty na portalu ok. [[1760]] r.) na zupełnie nowym, nie zabudowanym miejscu. Fundatorem tej rezydencji był Christopf von Üchtritz, właściciel wsi.
 
[[Architektura]] tej rezydencji, podjęta z włoskich inspiracji i wykonana przez włoskich budowniczych, stanowi jedno z najwcześniejszych dzieł nowego pałacowego stylu na terenie [[Śląsk]]a, przejawiającego się w umiejscowieniu budynku górującego nad ogrodem i [[folwark]]iem, jego zewnętrzną formą i pierwszym na terenie [[Śląsk]]a zastosowaniu włoskich sklepień lustrzanych bezlunetowych oraz wprowadzeniu reprezentacyjnej galerii parteru i piętra. Był on restaurowany w XIX i na początku XX w. Jest to trzykondygnacyjne założenie prostokątne z silnie występującym ryzalitem środkowym, o osiach akcentowanych podziałem pilastrowym. Wnętrze parteru z sienią na osi zakrywają sklepienia kolebkowe. Stylowy taras flankowany jest dwiema basztami. Obok pałacu znajduje się budynek folwarczny z [[1810]] [[rok]]u z zachowanym do dziś portalem, podziałem pasowym elewacji, świetlikami, stolarką drzwi i okien. Obecie Pałac jest ruiną, nie ma możliwości zwiedzania go.
 
== Przemysł ==
W przedwojennym Giebułtowie istniały mechaniczne zakłady tkackie Firma Merfeld i Syn i [[Gustaw]] Winkler. W czasie wojny w zakładzie tym pracowały więźniarki z kobiecego podobozu – filia [[Gross Rosen]] (Rogoźnica). Więźniarki, przeważnie [[Żyd]]ówki, robiły części do [[samolot]]ów, a w fabryce mebli rączki do [[granat (broń)|granatgranatów]]ów i skrzynki na miny. W okresie powojennym była tu również [[fabryka]] zabawek z drewna, które cieszyły się powodzeniem w całej Polsce. Obecnie jest to budynek mieszkalny.
 
W przedwojennym Giebułtowie istniały mechaniczne zakłady tkackie Firma Merfeld i Syn i [[Gustaw]] Winkler. W czasie wojny w zakładzie tym pracowały więźniarki z kobiecego podobozu – filia [[Gross Rosen]] (Rogoźnica). Więźniarki, przeważnie [[Żyd]]ówki, robiły części do [[samolot]]ów, a w fabryce mebli rączki do [[granat (broń)|granat]]ów i skrzynki na miny. W okresie powojennym była tu również [[fabryka]] zabawek z drewna, które cieszyły się powodzeniem w całej Polsce. Obecnie jest to budynek mieszkalny.
 
Po [[1945]] [[rok]]u zakłady upaństwowiono i utworzono Giebułtowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego. W [[1995]] r. zakłady zostały sprywatyzowane, co spowodowało wzrost bezrobocia.
 
== Oświata ==
 
Pierwsza szkoła w Giebułtowie (Alt Gebhardsdorf) powstała w [[1632]] [[rok]]u. Była to czteroklasowa [[szkoła (oświata)|szkoła]] ewangelicka. W roku 1844 powstała jednoklasowa szkoła w Neu Gebhardsdorf, a w 1898 jednoklasowa szkoła w Augustowie (Augustthal). W 1934 roku powstał nowy budynek szkolny, który pełni swoją rolę do czasów obecnych. Po 1945 roku istniała szkoła podstawowa w Giebułtowie i Szkoła Rolnicza w Augustowie. Istniała także Szkoła Zawodowa przy zakładach tkackich. Funkcjonowały również przedszkole i żłobek, a także restauracja. W wiosce znajduje się obecnie 6 klasowa szkoła podstawowa (po reformie szkolnictwa w 1999 roku).
 
{{Przypisy}}
== Materiały źródłowe ==
 
Księga Adresowa Polski wraz z W.M. Gdańskiem z 1929 roku podaje takie informacje o Kaczanówce i Orzechowcu:
<blockquote>
"KACZANÓWKA: Wieś i gmina, powiat Skałat, sąd pow. Podwołoczyska, sąd okr. Tarnopol, 3513 mieszk. Kolej (8 km) poczta telegraf telefon Podwołoczyska, 1 kościół rz.kat., 1 gr.kat. Gorzelnia
* Właściciele ziemscy: Jaruzelski Ksaw. (1056).
* Akuszerki: Cieliczka P. – Wirzman R.
* Cieśle: Kolaszka S.
* Gorzelnie: Jaruzelski S.
* Kołodzieje: Kamiński J.
* Kooperatywy: Kółko Rolnicze – Spółdzielnia Mleczarska.
* Kowale: Budnik M.
* Krawcy: Szawaryn I.
* Młyny: "Spółka Gospodarcza", Sp. z o.o.
* Nasiona: Jaruzelski St.
* Różne towary: Szenkiel S.
* Rzeźnicy: Bobra M.
* Stolarze: Dupla M.
* Szewcy: Geleta P.
* Tytoniowe wyr.: Korman J. – Kozibroda I. – Szenkiel H. – Warzybok M.
* Wyszynk trunków: Jeczes E. – Osowski M. – Perlmutter Sch. – Rosół M."</blockquote>
 
<blockquote>"ORZECHOWIEC: Wieś i gmina, powiat Skałat, sąd pow. Podwołoczyska, sąd okr. Tarnopol, 1397 mieszk. Kolej (9 km) poczta telegraf telefon Podwołoczyska.
* Właściciele ziemscy: Baworowski hr. Michał (518).
* Kasy pożyczk.-oszczędn.: Kasa Stefczyka.
* Kooperatywy: Kółko Rolnicze – Ruska Kooperatywa.
* Młyny: Perec I. (wod).
* Wyszynk trunków: Lorber B."
</blockquote>
 
== Linki zewnętrzne ==
{{Linki do map Polski|
 
| stopniN=|50
 
| minutN=|8
==Linki zewnętrzne==
| sekundN=|40
<!--
| stopniE=|19
 
| minutE=|52
{{Linki do map Polski|
| sekundE=|49
stopniN=|
minutN=|
sekundN=|
stopniE=|
minutE=|
sekundE=|
szerokość_dziesiętna=|
długość_dziesiętna=|
extra1=|
extra2=|
}}
-->
 
*http://www.par-michal.legnica.opoka.org.pl/ - strona parafii
 
* http://www.par-michal.legnica.opoka.org.pl/ - strona parafii
{{Szablon:Gmina Mirsk}}
 
{{Szablon:Gmina Mirsk}}
 
[[Kategoria:Gmina Mirsk]]