Kościół Opatrzności Bożej w Kole: Różnice pomiędzy wersjami

grafika, redakcyjne
(podmiana grafiki, WP:SK)
(grafika, redakcyjne)
|rodzaj = kościół filialny
|wezwanie = Opatrzności Bożej
|architekt = Bronisław Schuppe
|budulec = [[cegła]]
|obecnie = istnieje
|commons =
}}
[[Plik:Obiekt zabytkowy znak.svg|24px|zabytek|left|]]
 
[[Plik:Koło - bibliotekaołtarz ewangelicki.jpg|240px180px|thumb|right|DawnaOłtarz w pastorówkakościele]]
[[Plik:Obiekt zabytkowy znak.svg|24px|zabytek|left|]]
[[Plik:Koło - biblioteka.jpg|250px|thumb|right|Dawna pastorówka, obecnie Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna]]
'''Kościół Opatrzności Bożej w [[Koło (województwo wielkopolskie)|Kole]]''' – wybudowany w [[1883]] r. w stylu neogotyckim, kościół filialny parafii w [[Konin]]ie, należącej do [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP|ewangelicko-augsburskiej]] [[Diecezja pomorsko-wielkopolska (Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP)|diecezji pomorsko-wielkopolskiej]].
'''Kościół Opatrzności Bożej w [[Koło (województwo wielkopolskie)|Kole]]''' – jedyna kolska świątynia wyznania [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP|ewangelicko-augsburskiego]]. Wybudowany został w latach 80. [[XIX wiek]]u z inicjatywy ks. Ludwika Teichmanna. Ulokowany jest na [[Osiedle Warszawskie (Koło)|osiedlu Przedmieście Warszawskie]], w pobliżu Mostu Warszawskiego.
 
=== Historia ===
W drugiej połowie [[XVI wiek]]u [[reformacja]] dotarła na Ziemię Kolską. Wówczas starostą w Kole był Andrzej, a później Stanisław Górka – obaj byli gorliwymi zwolennikami reformy [[Kościół katolicki|Kościoła]] – czyli odnowy nauki i życia. Nabożeństwa odbywały się w kaplicy urządzonej w ich rezydencji. W czasie [[kontrreformacja|kontrreformacji]] wszelki ruch odnowy w okolicach Koła został wyrugowany.
Budowę neogotyckiej świątyni pod wezwaniem Opatrzności Bożej zakończono w [[1883]] r. Wówczas także kościół został konsekrowany. Doszczętnie zniszczona przez okupanta niemieckiego w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]]. Wysiłkiem niewielkiego grona wyznawców przeprowadzono remonty zabezpieczające kościół. Dopiero od [[1998]] r. rozpoczęto gruntowne prace renowacyjne. W [[2001]] r. miała miejsce rekonsekracja świątyni.
 
Na nowo ewangelicyzm pojawił się w czasie tzw. osadnictwa olęderskiego, kiedy to wśród przybyłych osadników ze [[Śląsk|Śląska]], [[Prusy|Prus]] i [[Saksonia|Saksonii]] większość stanowili luteranie. Powstały wówczas kolonie: [[Majdany (powiat kolski)|Majdany]] (w [[1779]] r.), [[Police Średnie|Police]] ([[1785]] r.), [[Nowe Budki|Budki]] ([[1786]] r.) i [[Szarłatów|Szarłatowo]] ([[1855]] r.).
=== Stan obecny ===
[[Plik:Koło - biblioteka.jpg|240px|thumb|right|Dawna pastorówka]]
Świątynia obecnie jest kościołem filialnym parafii w [[Konin]]ie. Nabożeństwa odbywają się tutaj dwa razy w miesiącu - w drugą i czwartą niedzielę o godzinie 14:00.
 
Pierwsze nabożeństwa dla ewangelików zamieszkujących Koło odbywały się najpierw w [[Ratusz w Kole|ratuszu]], a później we wspólnej szkole elementarnej.
Kościół posiada także czynny do dziś cmentarz, znajdujący się przy ul.Poniatowskiego.
 
W [[1835]] r. utworzono w Kole filiał podległy parafii ewangelicko-reformowanej (kalwińskiej) w [[Żychlin (województwo wielkopolskie)|Żychlinie]], a w latach [[1845]] – [[1903]] podległy parafii ewangelicko-augsburskiej (luterańskiej) w [[Turek|Turku]]. W połowie [[XIX wiek]]u istniał już [[Cmentarz ewangelicki w Kole|cmentarz ewangelicki]]. Luteranie kolscy zakupili w [[1857]] r. budynek, w którym urządzono kaplicę. Ponieważ była ona zbyt mała postanowiono wybudować kościół. [[7 czerwca]] [[1882]] r. wmurowano kamień węgielny pod budowę, którą zakończoną poświęceniem kościoła – [[15 listopada]] [[1883]] r. W budowę czynnie włączał się hrabia Aleksander Kreutz z [[Kościelec (powiat kolski)|Kościelca]] oraz lokalni ewangelicy. W latach [[1902]] – [[1904]] zbudowano plebanię (obecnie użytkowaną przez Miejską i Powiatową Bibliotekę Publiczną). Kolską parafię ewangelicką erygowano w [[1923]] r.
Obok świątyni znajduje się dawna pastorówka, obecnie pełniąca funkcję Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej.
 
W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] świątynia poniosła wielkie straty. Zniszczeniu uległa wieża z kopułą, zniszczono drzwi, skradziono lub zniszczono sprzęt liturgiczny. Władze kościelne sprzedały dzwony parafiom katolickim w [[Osiek Wielki (województwo wielkopolskie)|Osieku Wielkim]] i [[Białków Kościelny|Białkowie Kościelnym]], a ambonę – parafii w [[Dęby Szlacheckie|Dębach Szlacheckich]]. Była to profanacja obiektu sakralnego.
 
Po wyzwoleniu Koła w [[1945]] r. wielu ewangelików musiało opuścić miasto, w którym się urodzili i wychowali. Ks. mjr Ryszard Paszko, który kilka lat był administratorem kolskiej parafii, został zamordowany w [[Katyń|Katyniu]]. Luteranie musieli walczyć z ówczesną władzą ludową o odzyskanie kościoła. W planach miała powstać na miejscu bożnicy m.in. poczta.
 
[[1 listopada]] [[1952]] r. odprawiono pierwsze nabożeństwo, w zrujnowanym kościele, bez organ, dzwonów i żyrandoli. Niewielka grupa ewangelików kolskich przystąpiła do remontu zabezpieczającego, bowiem do odbudowy wieży i uporządkowania wnętrza brakowało funduszy.
 
Z dniem [[1 stycznia]] [[1968]] r. parafia w Kole stała się filiałem parafii ewangelicko-augsburskiej w [[Konin]]ie.
 
Do gruntownego remontu kościoła przystąpiono dopiero w latach 90. [[XX wiek]]u. Świątynie wyposażono w ograny i dzwony oraz odrestaurowano wieżę. Do dziś bożnica nie posiada żyrandoli i częściowo posadzki.
 
Do rejestru zabytków budynek został wpisany [[17 października]] [[1990]] roku wraz z pastorówką.
 
===Wygląd kościoła===
Kościół budowany był w latach [[1882]] – [[1883]] wg projektu Bronisława Schuppe. Usytuowany jest w kształcie prostokąta na osi wschód-zachód z głównym wyjściem od wschody. Jest to budowla jednonawowa z małym prostokątnym prezbiterium, do którego przylega węższa zakrystia. Również przedsionek jest nieco węższy od nawy. Budynek posiada następujące wymiary: długość 31 m, szerokość 12,5 m, wysokość 9 lub 10 m po środku świątyni. Wewnątrz, po trzech stronach, przebiega chór.
 
Całość wykonana jest z czerwonej cegły w stylu neogotyckim. Od wschodu, nad przedsionkiem, usytuowana jest wieża wysoka na niecałe 20 metrów, będąca również dzwonnicą. Kościół nakryty jest dachem dwuspadowym, krytym dachówką. Po stronie północnej i południowej znajduje się po pięć bocznych wnęk okiennych.
 
===Duszpasterstwo===
 
Obecnie kościół Opatrzności Bożej w Kole jest filiałem parafii ewangelicko-augsburskiej w [[Konin]]ie należącej do [[Diecezja pomorsko-wielkopolska (Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP)|diecezji pomorsko-wielkopolskiej]]. Nabożeństwa odbywają się w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca o godzinie 12.00.
 
Proboszczem parafii jest od [[1976]] r. – ks. Andrzej Mendrok z Konina.
 
=== Bibliografia ===
{{Bibliografia start}}
* Józef Burszta, ''600 lat miasta Koła'', Poznań 1963
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Mujta | imię=Józef Stanisław | tytuł= 635 lat miasta Koła | data=1997 | wydawca=Muzeum Technik Ceramicznych : Kolskie Towarzystwo Kulturalne | miejsce=Koło | isbn=83-86139-34-X}}
* E. Jaśkowski. ''Koło w XX wieku. Przegląd wydarzeń.'' Koło 2003
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Kasperkiewicz | imię=Kazimierz | autor= | tytuł=
Miejsca i obiekty walki i pamięci z lat wojny i okupacji 1939-1945 w Kole i powiecie kolskim | data=2004 | wydawca=Towarzystwo Przyjaciół Miasta Koła | miejsce=Koło | isbn=8390903091 }}
* ''Głos Kolski – kilka wydań''
* ''Gazeta Kolska – kilka wydań''
{{Bibliografia stop}}
 
=== Zobacz też ===
{{Portal|Protestantyzm}}
 
* [[Ośrodek religijny w Kole]]