Tyrol Południowy: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 47 bajtów ,  11 lat temu
m
drobne redakcyjne
m (Południowy Tyrol przeniesiono do Tyrol Południowy: poprawny egzonim wg KSNG)
m (drobne redakcyjne)
[[Grafika:Suedtirol CoA.svg|120px|left]]
[[Grafika:Map of South Tyrol (de).png|right|thumb|300px|Mapa Południowego Tyrolu Południowego]]
 
 
'''Południowy Tyrol''' albo '''Górna Adyga''' (niem. ''Südtirol'', wł. ''Alto Adige'') - historyczna część [[Tyrol (region)|Tyrolu]] położona na południe od głównej grani Alp.
 
Południowy Tyrol jest zamieszkany przez ludność [[Tyrolczycy|tyrolską]], [[Włosi|włoską]] i [[Retoromanie|ladyńską]]. Najważniejszym miastem, a zarazem stolica prowincji jest [[Bolzano]] (niem. ''Bozen'').
 
Do [[1919]] Południowy Tyrol Południowy stanowił część [[Austria|austriackiego]] kraju koronnego Tyrol w [[Austro-Węgry|monarchii habsburskiej]]. Z mocy [[Traktat pokojowy z Austrią 1919|traktatu pokojowego]] w [[Saint-Germain-en-Laye|Saint-Germain]] został wcielony do [[Włochy|Włoch]] wraz z Trydentem jako region ''Trentino[[Trydent-AltoGórna Adige''Adyga]].
 
Po dojściu [[Benito Mussolini|Mussoliniego]] do władzy we Włoszech nastąpiła przymusowa italianizacja niemieckojęzycznej części Południowego Tyrolu Południowego, powodując głęboki konflikt polityczny i narodowościowy. Zabroniono używania języka niemieckiego, zmieniano oryginalne nazwy miejscowości i obiektów topograficznych na włoskie, rozwiązano administracyjnie niemieckojęzyczne organizacje kulturalne i zagarnięto ich majątek. Dochodziło nawet do ustalanych drogą administracyjną zmian oryginalnych nazwisk rodowitych mieszkańców na włoskie. Czynny opór rdzennej ludności spowodował surowe represje władz.
 
Problem statusu niemieckojęzycznej ludności Południowego Tyrolu Południowego stał się przyczyną długotrwałego konfliktu austriacko-włoskiego. Zatwierdzony w [[1972]] "Statut Autonomiczny Prowincji Bozen", zwany [[Pakiet (statut autonomiczny)|Pakietem]], gwarantujący równouprawnienie języków niemieckiego i włoskiego w całej prowincji, dwujęzyczność napisów w miejscach publicznych, nauczanie w szkołach w języku niemieckim, tworzenie niemieckojęzycznych organizacji kuturalnych, rozwiązał w znacznym stopniu narodowościowe i polityczne problemy Południowego Tyrolu.
 
Obecnie ze względu na duży ruch turystyczny Południowy Tyrol Południowy jest jedną z najbogatszych części Włoch. Wraz z z [[prowincja Trydent|prowincją Trydent]](ze stolicą w mieście [[Trydent]]) tworzy region [[Trydent-Górna Adyga]] (niem. ''Trentino-Südtirol'', wł. ''Trentino-Alto Adige'').
wł. ''Trentino-Alto Adige'').
 
== Zobacz też ==
 
== Linki zewnętrzne ==
[http://www.suedtirol.info O południowym Tyrolu Południowych]
 
{{commons|South Tyrol}}