Jarzeniówka stabilizacyjna: Różnice pomiędzy wersjami

Rozbudowa
(drobne techniczne)
(Rozbudowa)
[[Image:Sg3s 1962.jpg|thumb|100px|Stabilitron SG3S produkcji ZSRR]]
'''Jarzeniówka stabilizacyjna''' (''stabiliwolt, stabilitron'') to [[lampa gazowana]] z [[zimna katoda|zimną katodą]]. Wykorzystuje stałe napięcie na elektrodach [[Lampa neonowa|neonówki]] niezależnie od płynącego prądu.
'''Jarzeniówka stabilizacyjna''' (także: ''jarzeniowy stabilizator napięcia, stabiliwolt, stabilitron'') to [[lampa gazowana]] z [[zimna katoda|zimną katodą]] służąca do stabilizacji napięcia. Spełniała podobną rolę w układach lampowych jak [[dioda Zenera]] w półprzewodnikowych. Obecnie ma znaczenie wyłącznie historyczne.
 
== Budowa i zasada działania ==
Spełnia podobną rolę w układach lampowych jak [[dioda Zenera]] w tranzystorowych.
[[Image:Doutnavka.svg|thumb|200px|Przykład charakterystyki prądowo-napięciowej jarzeniowego stabilizatora napięcia]]
Jarzeniówka stabilizacyjna wykorzystuje fakt małej zależności napięcia [[wyładowanie jarzeniowe|wyładowania jarzeniowego]] od płynącego prądu (na rysunku odcinek BC na charakterystyce). Zbudowana jest z pręta [[anoda|anody]] otoczonego możliwie dużym cylindrem [[katoda|katody]]. Katoda wykonana jest z molibdenu, niklu albo glinu i pokryta warstewką metali silnie alkalicznych jak sód, potas czy cez. Całość otoczona jest bańką szklaną wypełnioną mieszanką [[gaz szlachetny|gazów szlachetnych]] pod odpowiednim ciśnieniem. Od jej składu i ciśnienia zależy robocze napięcie pracy. Zwykle stabilitrony zaopatrzone są w cokoły typowe dla [[lampa elektronowa|lamp elektronowych]], rzadziej zdarzają się niestandardowe wyprowadzenia elektrod.
 
== Podstawowe parametry ==
Zasilana jest przez opornik, a obciążenie dołącza się równolegle do niej. Prąd musi być utrzymany w granicach katalogowych. Przy zbyt małym jarzenie staje się niestabilne i napięcie wzrasta. Przy zbyt dużym prądzie wzrasta napięcie, przekroczona zostaje wydajność katody.
* Znamionowe napięcie pracy. Stabilitrony były budowane na zakres napięć od 70 V do paru kV.
* Napięcie zapłonu. Zawsze jest większe od napięcia stabilizacji, zwykle o kilkadziesiąt V.
* Minimalny prąd roboczy. Przy zbyt małym prądzie wyładowanie jarzeniowe staje się niestabilne i napięcie stabilitronu wzrasta. Dla typowych lamp wynosił on od kilkudziesięciu μA do kilku mA.
* Maksymalny prąd roboczy - typowo 0,1 - 80 mA, wyjątkowo większy. Przy zbyt dużym prądzie dochodzi do przekroczenia dopuszczalnej mocy strat i wydajności katody.
 
== Zastosowanie ==
Zbudowana jest z pręta [[anoda|anody]] otoczonego możliwie dużym cylindrem [[katoda|katody]]. Katoda wykonana jest z molibdenu, niklu czy glinu i pokryta warstewką metali silnie alkalicznych jak sód, potas czy cez. Całość otoczona jest bańką szklaną wypełnioną gazem szlachetnym np. argonem, neonem. Całość zaopatrzona jest w typowy cokół [[lampa elektronowa|lampy elektronowej]].
* Równoległe parametryczne stabilizatory napięcia w układach niewielkiej mocy. Zasilanie stabilitronu odbywało się przez opornik szeregowy, a obciążenie było do niego przyłączone równolegle.
* Źródła napięcia odniesienia w układach pomiarowych i stabilizatorach zasilania.
* Przesuwniki poziomu we wzmacniaczach prądu stałego.
* Generatory relaksacyjne w instrumentach muzycznych i urządzeniach pomiarowych (na przykład jako generator piłokształtnej podstawy czasu).
 
== Cechy charakterystyczne ==
Po wyjęciu stabiliwolta z podstawki nastąpiłby podskok napięcia wyjściowego, dlatego każda lampa posiada dwa dodatkowe kołki połączone zworą. Zworę tę włącza się w obwód zasilający – wyjęcie lampy wyłącza zasilanie.
* Niektóre stabilitrony posiadają połączone nieużywane styki na cokole połączone zworą. Można je wykorzystać do zabezpieczenia układu przed awarią w razie wyciągnięcia lampy z podstawki.
 
* Produkowane były także lampystabilizatory wieloelektrodowe dostarczające kilku napięć. Posiadały one kilka cylindrycznych katod umieszczonych jedna w drugiej.
Buduje się je na zakres od 70 do 150 V i prąd 0,1 - 40 mA, wyjątkowo na większy.
* Stabilitrony charakteryzują się stosunkowo dużym poziomem szumów.
 
* Przy konstrukcji zasilaczy ze stabilitronami należy pamiętać, że włączenie równolegle do lampy zbyt dużej pojemności może spowodować oscylacje relaksacyjne, a nawet jej zniszczenie.
Produkowane były także lampy wieloelektrodowe dostarczające kilku napięć. Posiadały one kilka katod umieszczonych jedna w drugiej.
* Dla otrzymania wyższego napięcia stabilizacji można stabilitrony łączyć szeregowo. Nie należy ich łączyć równolegle.
 
 
W Polsce stabiliwolty (np. SG3S) produkowała [[LAMINA]].
 
== Oznaczenia typów ==
Oznaczenia stabilitronów nie były jednorodne, wiele firm produkowało je pod unikalnymi nazwami.
* W USA symbole typów często rozpoczynały się od cyfry "0", na przykład "0B3", "0A2".
* W ZSRR symbole typów rozpoczynały się od liter SG (СГ) i kończyły literą oznaczającą rodzaj cokołu.
* W Europie dosyć często zdarzały się litery StR lub STV, po których następowały dwie liczby: napięcie(V)/prąd(mA), na przykład STV108/30.
* W Polsce stabilitrony typów SG2S (75V, 5-40mA), SG3S (105V, 5-40mA) i SG4S (150V, 5-30mA) produkowały zakłady [[Lamina]] w Piasecznie. Ich parametry odpowiadały lampom produkcji ZSRR o tych samych oznaczeniach, były one również identyczne konstrukcyjnie.
[[Kategoria:Lampy elektronowe]]
3641

edycji