Takson: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 4629 bajtów ,  12 lat temu
nazewnictwo przeniesione z Klasyfikacja biologiczna, red.
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
(drobne merytoryczne)
(nazewnictwo przeniesione z Klasyfikacja biologiczna, red.)
'''Takson''' – jednostka taksonomiczna zdefiniowana przez [[taksonomia|taksonomów]] w [[systematykaSystematyka organizmów(biologia)|systematyce organizmów]] jako grupa [[organizm]]ów ([[populacja (biologia)|populacja]] lub grupa populacji) zwykle uznawanych za [[filogeneza|filogenetycznie]] spokrewnione, wyróżniających się konkretną [[Cecha taksonomiczna|cechą]] różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu<ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.iczn.org/iczn/includes/page.jsp?booksection=glossary&nfv=&mF=true|tytuł=Glossary|praca=International Code of Zoological Nomenclature|język=en|data dostępu=21 lutego 2010}}</ref>. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach [[filogenetyka|filogenetycznych]], mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/klasyfikacja.html|tytuł=Klasyfikacja biologiczna|nazwisko=Spalik|imię=Krzysztof|praca=Krótki kurs systematyki|opublikowany=Zielnik Wydziału Biologii UW|język=pl|data dostępu=2010-02-23}}</ref>.
 
Każdemu taksonowi przypisywana jest unikalna nazwa naukowa. W klasycznej systematyce ewolucyjnej każdemu taksonowi przypisywanaokreślana jest też ranga konkretnej [[kategoria systematyczna|kategorii systematycznej]] danego taksonu. W [[kladystyka|kladystyce]] wyróżniane są jednostki taksonomiczne nazywane [[klad]]ami, które często nie mieszczą się w stosunkowo wąskim zakresie kategorii systematycznych.
 
== Podział taksonów ==
* [[takson monotypowy]] – obejmuje tylko jeden takson niższej rangi,
* [[takson politypowy]] – obejmuje co najmniej 2 taksony niższej rangi.
 
== Nazewnictwo systematyczne ==
[[Plik:Blueberries.jpg|200px|thumb|[[Borówka czarna|Borówka czernica]]<br />''Vaccinium myrtillus'']]
Organizmom klasyfikowanym w obrębie poszczególnych jednostek taksonomicznych nadawane są '''nazwy naukowe''':
* uninominalne (jednoczłonowe) dla taksonów o randze wyższej od gatunku, np. Ericaceae (rodzina [[wrzosowate]]);
* binominalne (dwuczłonowe) dla gatunku, złożone z '''nazwy rodzaju''', do którego gatunek należy, i '''epitetu gatunkowego''', określającego ściśle dany gatunek;
* trynominalne (trójczłonowe) dla podgatunku.
Nazwy naukowe są powszechnie nazywane nazwami łacińskimi, ponieważ wywodzą się z [[łacina|łaciny]] lub są zlatynizowanymi nazwami pochodzącymi z innych języków.
 
Zwyczaj nadawania nazw łacińskich narodził się w czasach, gdy [[łacina]] była językiem powszechnie stosowanym przez ludzi nauki. Zasady [[Nazewnictwo|nazewnictwa]] biologicznego są określane przez odpowiednie '''kodeksy nazewnictwa botanicznego i zoologicznego'''. Kodeksy te regulują zasady naukowego nazewnictwa roślin i zwierząt, nie omawiając nazewnictwa w innych językach. Mimo tego, że dla dużej części organizmów istnieją rodzime odpowiedniki nazwy naukowej, wiele roślin i zwierząt określa się mianem tradycyjnym, często bardzo odmiennym od nazwy naukowej. Przykładem może być ''Vaccinium myrtillus'', czyli [[Borówka czarna|borówka czernica]] (polska nazwa zwyczajowa), zwana powszechnie borówką lub czarną jagodą.
 
{{main|Nomenklatura botaniczna|Nomenklatura zoologiczna}}
 
Pełna nazwa naukowa obejmuje również cytat, czyli nazwisko (lub jego standardowy skrót) autora diagnozy taksonomicznej oraz datę i źródło opublikowania diagnozy danego taksonu, np.:
: ''Rubus henrici-egonis'' Holub, <small>Folia Geobot. Phytotax. 26: 334. 1991.</small>
Często spotykana w nazwach naukowych duża litera [[L.]] oznacza, że autorem danej nazwy jest [[Karol Linneusz]], [[Szwecja|szwedzki]] systematyk, który spopularyzował [[binominalne nazewnictwo gatunków]].
 
{{main|Autor nazwy (botanika)|Autor nazwy (zoologia)}}
 
=== Przyrostki nazw ===
Dla taksonów powyżej rodzaju nazwy systematyczne tworzy się zazwyczaj z użyciem nazwy typowego rodzaju, dodając do niego standardowy [[przyrostek]] (sufiks), np. rodzaj ''Rosa'' ([[róża]]), rodzina ''Ros'''aceae''''' ([[różowate]]), rząd ''Ros'''ales''''' ([[różowce]]). Przyrostki te zależą od królestwa i zebrane są w poniższej tabeli.
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
|-
!style="background:#f3f3f3;"|Takson / Ranga
!style="background:#f3f3f3;"|[[Rośliny]]
!style="background:#f3f3f3;"|[[Glony]]
!style="background:#f3f3f3;"|[[Grzyby]]
!style="background:#f3f3f3;"|[[Zwierzęta]]
!style="background:#f3f3f3;"|[[Bakterie]]<ref>[http://www.bacterio.cict.fr/classificationgenera.html Bacteriologocal Code (1990 Revision)]</ref>
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Gromada
| align="center" colspan="2" | -phyta
| -mycota
|
|
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Podgromada
| align="center" colspan="2" | -phytina
| -mycotina
|
|
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Klasa
| -opsida
| -phyceae
| -mycetes
|
| -ia
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Podklasa
| -idae
| -phycidae
| -mycetidae
|
| -idae
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Nadrząd
|align="center" colspan="3"| -anae
|
|
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Rząd
|align="center" colspan="3"| -ales
|
| -ales
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Podrząd
|align="center" colspan="3"| -ineae
|
| -ineae
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Infrarząd
|align="center" colspan="3"| -aria
|
|
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Nadrodzina
|align="center" colspan="3"| -acea
| -oidea
|
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Rodzina
|align="center" colspan="3"| -aceae
| -idae
| -aceae
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Podrodzina
|align="center" colspan="3"| -oideae
| -inae
| -oideae
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Plemię
|align="center" colspan="3"| -eae
| -ini
| -eae
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Podplemię
|align="center" colspan="3"| -inae
| -ina
| -inae
|}
Uwagi:
* Dla zwierząt standardowe przyrostki ustalone są tylko dla taksonów nadrodziny i niższych ([http://www.iczn.org/iczn/index.jsp?article=29&nfv=#2 artykuł 29.2 ICZN]).
* Nazwy taksonów wyższych od rodziny mogą być tworzone na podstawie typowego rodzaju lub też być opisowe, np. ''[[Okrytonasienne|Magnoliophyta]]'', ''[[Okrytonasienne|Angiospermae]]'', ''[[Dwuliścienne|Dicotyledones]]''.
 
== Zobacz też ==
54 696

edycji