Rewolta ikonoklastów: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 36 bajtów ,  11 lat temu
dr
m (+ de, fy)
(dr)
[[ImagePlik:Beeldenstorm.jpg|rightthumb|250pxDziałania ikonoklastów na XIX-wiecznej grafice]]
[[GrafikaPlik:Beeldenstorm1.jpg|thumb|250px|right|Przykład zniszczeń dokonanych przez ikonoklastów]]
'''Rewolta ikonoklastów w 1566 roku''' -, inaczej rewolta/szał obrazoburców - trwające kilka tygodni powstanie w [[Niderlandy (region historyczny)|Niderlandach]] w [[1566]] roku, w czasie którego zwolennicy [[reformacja|reformacji]] niszczyli w [[katolicyzm|kościołach katolickich]] [[ołtarz]]e, obrazy i posągi [[święty|świętych]]ch, [[stalle]], naczynia liturgiczne, [[monstrancja|monstrancje]], [[organy]], palili księgi i, dokumenty, itp.
 
'''Rewolta ikonoklastów w 1566 roku''' - inaczej rewolta/szał obrazoburców - trwające kilka tygodni powstanie w [[Niderlandy (region historyczny)|Niderlandach]] w [[1566]] roku, w czasie którego zwolennicy [[reformacja|reformacji]] niszczyli w [[katolicyzm|kościołach katolickich]] [[ołtarz]]e, obrazy i posągi [[święty|świętych]], [[stalle]], naczynia liturgiczne, [[monstrancja|monstrancje]], [[organy]], palili księgi i dokumenty, itp.
 
== Geneza ==
 
Historycy nie są jednomyślni, jeśli chodzi o bezpośrednie źródła wybuchu rewolty. Oczywistą przyczyną jest rozpowszechnianie się w Niderlandach [[kalwinizm]]u, który przeciwstawia się tworzeniu i czczeniu wizerunków [[święty]]ch. Innych przyczyn można szukać zarówno w sytuacji politycznej, społeczno-ekonomicznej jak i religijnej [[Zjednoczone Prowincje Niderlandów|Siedemnastu Prowincji]]. [[Filip II Habsburg|Filip II]], rządzący w Niderlandach przez namiestniczkę Niderlandów, swoją siostrę - [[Małgorzata Parmeńska|Małgorzatę Parmeńską]], ograniczył wpływy [[Rada Państwa|Rady Państwa]], zreorganizował [[biskupstwo|biskupstwa]], przeznaczając część klasztorów na uposażenie nowych [[diecezja|diecezji]], wydał nakaz przestrzegania edyktów antykacerskich, co w praktyce oznaczało przymus pomocy sądom [[inkwizycja|inkwizycyjnym]] i wykonanie wyroków na uwięzionych zwolennikach reformacji. Oprócz tego Niderlandy miały problemy finansowe spowodowane przestarzałym systemem podatkowym, a słabe plony i głód wśród klas niższych, potęgował niechęć do bogatego kościoła katolickiego. Wszystkie te czynniki doprowadziły do wzrostu niezadowolenia, które podzielali zarówno możni, jak i klasy niższe. Ponieważ największą siłą napędową rewolty była konfederacja zawiązana przeciwko inkwizycji, toteż działania skierowane były głównie przeciwko kościołom. Bezpośrednią przyczyną rozpoczęcia akcji obrazoburczych było kazanie kalwińskiego kaznodziei [[Sebastian Matte|Sebastiana Matte'a]]. Drugim głównym przywódcą w początkowej fazie rewolty był Jacob de Buyzere.
 
== Przebieg rewolty ==
 
10 sierpnia 1566 roku w [[Steenvoorde]], po wspomnianym kazaniu, splądrowana została przez kalwinistów kaplica św. Wawrzyńca. Jeszcze tego samego dnia w innych kościołach w mieście uzbrojony w siekiery, młoty i łomy tłum niszczył wszelkie przedmioty kultu i naczynia liturgiczne. W kolejnych dniach fala niszczycielska ogarnęła kolejne miasta Niderlandów. Niewiele kościołów czy klasztorów nie padło ofiarą obrazoburców. [[ikonoklasta|Ikonoklaści]] splądrowali kościoły m.in. w [[Antwerpia|Antwerpii]], [[Gandawa|Gandawie]], [[Tournai]], [[Valenciennes]], [[Oudenaarde]], [[Mechelen]], [[Turnhout]]. Od 23 sierpnia rozruchy objęły także północną część Niderlandów - [[Amsterdam]], [[Utrecht]], [[Leiden]], [[Delft]]. Jednak w tej części zniszczenia były nieco mniejsze. Jednym z miast, które ucierpiało najbardziej była Gandawa, gdzie wciągu 24 godzin ikonoklaści dokonali poważnych zniszczeń w siedmiu kościołach parafialnych, jednym kościele kolegialnym, 25 klasztorach, dziesięciu klasztornych domach dla gości i siedmiu kaplicach<ref>{{lang|nl}} http://www.geschiedenis.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=237&Itemid=149&limit=1&limitstart=1 , s.2</ref>. Rewolta ikonoklastów trwała aż do początków października.
 
== Kim byli obrazoburcy? ==
 
Powszechnie uważa się, że rewolta była dziełem gminu. Jednak najnowsze badania dowodzą, że obrazoburcy działali prawie zawsze pod przywództwem kaznodziejów czy szlachty. Hasłem działań nie było samo niszczenie, a raczej oczyszczenie, co wyrażało sympatię, jaką ikonoklaści darzyli [[kalwinizm]], który potępiał [[kult]] świętych.
 
== Skutki ==
 
Początkowo kalwiniści cieszyli się dość powszechnym poparciem, jednak coraz większe sukcesy ikonoklastów zaczęły wzbudzać niepokój u katolickiej większości społeczeństwa. Dzięki temu doszło do podpisania przez Małgorzatę Parmeńską porozumienia, które uśpiło nieco czujność przeciwników Filipa II. Po stłumieniu powstania, władca planował pozbawić Niderlandy dawnych przywilejów i zaprowadzić władzę absolutną. Filip II mianował nowym namiestnikiem Niderlandów księcia [[Fernando Alvarez de Toledo|Albę Fernando Álvareza de Toledo]], zwanego ''Żelaznym Księciem''. Rozpoczęto karanie uczestników rewolty. Szybko nastąpił rozłam wśród niderlandzkich przywódców - wielu w nich, wliczając hrabiów [[Lamoral Egmont|Egmonta]] i [[Filip van Montmorency|Hoorne'a]], złożyła przysięgę na wierność królowi, natomiast [[Wilhelm Orański]] udał się do [[Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego|Cesarstwa Niemieckiego]] w poszukiwaniu poparcia dla swoich planów niepodległościowych. Zorganizował on powstanie, które było początkiem [[wojna osiemdziesięcioletnia|wojny osiemdziesięcioletniej]].
 
== {{Przypisy ==}}
<references/>
 
== Źródła ==
 
* {{lang|nl}} [http://www.oudekerk.nl/beeldenstorm.htm Artykuł o rewolcie ikonoklastów w Niderlandach na stronie Oudekerk w Amsterdamie]
* {{lang|nl}} [http://www.geschiedenis.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=237&Itemid=16 Paul Karsmakers - Rewolta ikonoklastów w Niderlandach]
* [[Józef Łaptos|J. Łaptos]], ''Historia Belgii'', Wrocław, -Warszawa, -Kraków, wyd.: Bellona, ss. 71-73 [[1995]], ISBN 83-04-04262-2, ISBNs. 8371-11-08566-873.
 
[[Kategoria:Historia Holandii]]