Tyrol Południowy: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 26 bajtów ,  10 lat temu
WP:SK, drobne redakcyjne
m (drobne redakcyjne)
(WP:SK, drobne redakcyjne)
[[GrafikaPlik:Suedtirol CoA.svg|120px|left]]
[[GrafikaPlik:Map of South Tyrol (de).png|right|thumb|300px|Mapa Tyrolu Południowego]]
 
 
'''Tyrol Południowy''' albo '''Górna Adyga''' (niem. ''Südtirol'', wł. ''Alto Adige'') - historyczna część [[Tyrol (region)|Tyrolu]] położona na południe od głównej grani Alp.
Tyrol Południowy jest zamieszkany przez ludność [[Tyrolczycy|tyrolską]], [[Włosi|włoską]] i [[Retoromanie|ladyńską]]. Najważniejszym miastem, a zarazem stolica prowincji jest [[Bolzano]] (niem. ''Bozen'').
 
Do [[1919]] Tyrol Południowy stanowił część [[Austria|austriackiegoaustria]]ckiego kraju koronnego Tyrol w [[Austro-Węgry|monarchii habsburskiej]]. Z mocy [[Traktat pokojowy z Austrią 1919|traktatu pokojowego]] w [[Saint-Germain-en-Laye|Saint-Germain]] został wcielony do [[Włochy|Włoch]] wraz z Trydentem jako region [[Trydent-Górna Adyga]].
 
Po dojściu [[Benito Mussolini|Mussoliniego]] do władzy we Włoszech nastąpiła przymusowa italianizacja niemieckojęzycznej części Tyrolu Południowego, powodując głęboki konflikt polityczny i narodowościowy. Zabroniono używania języka niemieckiego, zmieniano oryginalne nazwy miejscowości i obiektów topograficznych na włoskie, rozwiązano administracyjnie niemieckojęzyczne organizacje kulturalne i zagarnięto ich majątek. Dochodziło nawet do ustalanych drogą administracyjną zmian oryginalnych nazwisk rodowitych mieszkańców na włoskie. Czynny opór rdzennej ludności spowodował surowe represje władz.
Problem statusu niemieckojęzycznej ludności Tyrolu Południowego stał się przyczyną długotrwałego konfliktu austriacko-włoskiego. Zatwierdzony w [[1972]] "Statut Autonomiczny Prowincji Bozen", zwany [[Pakiet (statut autonomiczny)|Pakietem]], gwarantujący równouprawnienie języków niemieckiego i włoskiego w całej prowincji, dwujęzyczność napisów w miejscach publicznych, nauczanie w szkołach w języku niemieckim, tworzenie niemieckojęzycznych organizacji kuturalnych, rozwiązał w znacznym stopniu narodowościowe i polityczne problemy Południowego Tyrolu.
 
Obecnie ze względu na duży ruch turystyczny Tyrol Południowy jest jedną z najbogatszych części Włoch. Wraz z z [[prowincja Trydent|prowincją Trydent]] (ze stolicą w mieście [[Trydent]]) tworzy region [[Trydent-Górna Adyga]] (niem. ''Trentino-Südtirol'', wł. ''Trentino-Alto Adige'').
 
== Zobacz też ==
 
{{commons|South Tyrol}}
{{Geografia stub}}
 
{{Geografia stub}}
[[Kategoria:Regiony i krainy historyczne Europy]]
 
[[Kategoria:Geografia Austrii]]
[[Kategoria:GeografiaRegiony Włochi krainy historyczne Europy]]
[[Kategoria:Geografia Austrii]]
[[Kategoria:Geografia Włoch]]
 
[[als:Südtirol]]
83 447

edycji