Kanonierka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 28 bajtów ,  10 lat temu
porządki, WP:SK
(uzupełnienia)
(porządki, WP:SK)
[[FilePlik:Protector (AWM A04936).jpg|300px|thumb|Kanonierka HMAS "Protector" z 1884, charakterystycznego dla tego okresu typu Rendela.]]
[[Plik:SMS Panther (1901).jpg|300px|thumb|Niemiecka kanonierka "Panther" z 1901.]]
[[FilePlik:HrMs Flores SLV AllanGreen3c.jpg|300px|thumb|Holenderska kanonierka "Flores" z II w.św.]]
'''Kanonierka''' - historyczna klasa [[okręt artyleryjski|okrętów artyleryjskich]] średniej lub małej wielkości. Kanonierki przeznaczone były przede wszystkim do ostrzeliwania celów lądowych, przybrzeżnej służby patrolowej i dozorowej, obrony wybrzeża, stawiania [[mina morska|min]] i innych zadań pomocniczych.
 
== Historia ==
Klasa kanonierek powstała w II połowie [[XIX wiek]]u, po pojawieniu się [[maszyna parowa|napędu parowego]]. Rodzaje kanonierek różniły się w zależności od przeznaczenia. Oprócz kanonierek stanowiących uniwersalne niewielkie okręty artyleryjskie, istniały w XIX wieku kanonierki obrony wybrzeża, uzbrojone z reguły w jedno działo dużego kalibru (ponad 200 mm) i kilka mniejszych (z klasy tej następnie powstały [[pancernik obrony wybrzeża|pancerniki przybrzeżne]]). Największą popularność zyskały jednak kanonierki kolonialne, przeznaczone do służby zamorskiej. Aż do [[II wojna światowa|II wojny światowej]] okręty tej klasy często używane były do reprezentowania interesów mocarstw w ich [[Kolonia (geografia polityczna)|koloniach]] oraz strefach wpływów politycznych, głównie w Afryce i wschodniej [[Azja|Azji]], w tym także do ekspedycji karnych epoki [[kolonializm]]u (na przykład podczas [[II wojna opiumowa|drugiej wojny opiumowej]] w [[Chiny|Chinach]]). Szczególne nasilenie działań tego typu miało miejsce na przełomie XIX i [[XX wiek|XX]] wieku - stąd powstało określenie: "polityka kanonierek".
W latach 80. i 90. XIX wieku budowano też osobną podklasę [[kanonierka torpedowa|kanonierek torpedowych]], które były szybsze i oprócz dział, uzbrojone w kilka [[wyrzutnia torpedowa|wyrzutni torped]].
 
W latach 80. i 90. XIX wieku budowano też osobną podklasę [[kanonierka torpedowa|kanonierek torpedowych]], które były szybsze i oprócz dział, uzbrojone w kilka [[wyrzutnia torpedowa|wyrzutni torped]].
[[Wyporność]] standardowa kanonierek wynosiła od 300 do 2000 ton - zwykle w granicach 1000 t. Uzbrojenie stanowiły z reguły 2-4 [[działo|działa]] [[Kaliber broni|kalibru]] od 75 mm do 130 mm oraz działa mniejszego kalibru, a od I wojny światowej także działka przeciwlotnicze. Część kanonierek (zwłaszcza wczesnych - XIX-wiecznych) miała artylerię główną złożoną z dział o kalibrze 152 - 203 mm, a nawet do 280 mm. Rozpowszechnione w II połowie XIX w. kanonierki konstrukcji Rendela i wzorowane na nich, miały jedno działo dużego kalibru umieszczone na dziobie i strzelające do przodu. Część okrętów tej klasy mogła stawiać do kilkudziesięciu [[mina morska|min]], niektóre były nawet później przebudowywane na [[stawiacz min|stawiacze min]]. Nieliczne typy kanonierek były lekko [[opancerzenie|opancerzone]] (kanonierki pancerne), większość nie posiadała jednak opancerzenia. Wszystkie kanonierki charakteryzowały się niewielką prędkością 11-16 węzłów, rzadziej rzędu 20 węzłów (oprócz kanonierek torpedowych). Część okrętów tej klasy, zwłaszcza przeznaczonych do służby kolonialnej, charakteryzowała się dużym zasięgiem pływania, w przeciwieństwie do kanonierek obrony wybrzeża. Kanonierki budowane do początku XX wieku posiadały ponadto pomocniczy napęd żaglowy.
 
Po I wojnie światowej, kanonierki straciły na znaczeniu, wypierane przez okręty bardziej uniwersalnych klas, jak [[niszczyciel]] oraz bardziej potrzebne [[okręt eskortowy|okręty eskortowe]]. Podczas II wojny światowej istniejące jednostki były jeszcze używane do ostrzeliwania wybrzeży. Ostatecznie klasa ta zanikła po II wojnie światowej.
 
Rozbrojeniowy [[Traktat londyński (1930)|traktat londyński]] z [[1930]] (obowiązujący Wielką Brytanię, USA i Japonię) pośrednio ograniczył charakterystyki kanonierek, które można było budować bez limitu ilości. Nie mogły one przekraczać wyporności standardowej 2032 ton (2000 ts), kalibru dział 155 mm, ani prędkości 20 węzłów; nie mogły mieć także wyrzutni torpedowych, ani więcej, niż 4 działa kalibru ponad 76 mm<ref>Art. 8 litera b traktatu - [http://www.microworks.net/pacific/road_to_war/london_treaty.htm Tekst traktatu] {{lang|en}}</ref>.
 
== Konstrukcja ==
[[Wyporność]] standardowa kanonierek wynosiła od 300 do 2000 ton - zwykle w granicach 1000 t. Uzbrojenie stanowiły z reguły 2-4 [[działo|działa]] [[Kaliber broni|kalibru]] od 75 mm do 130 mm oraz działa mniejszego kalibru, a od I wojny światowej także działka przeciwlotnicze. Część kanonierek (zwłaszcza wczesnych - XIX-wiecznych) miała artylerię główną złożoną z dział o kalibrze 152 - 203 mm, a nawet do 280 mm. Rozpowszechnione w II połowie XIX w. kanonierki konstrukcji Rendela i wzorowane na nich, miały jedno działo dużego kalibru umieszczone na dziobie i strzelające do przodu. Część okrętów tej klasy mogła stawiać do kilkudziesięciu [[mina morska|min]], niektóre były nawet później przebudowywane na [[stawiacz min|stawiacze min]]. Nieliczne typy kanonierek były lekko [[opancerzenie|opancerzone]] (kanonierki pancerne), większość nie posiadała jednak opancerzenia. Wszystkie kanonierki charakteryzowały się niewielką prędkością 11-16 węzłów, rzadziej rzędu 20 węzłów (oprócz kanonierek torpedowych). Część okrętów tej klasy, zwłaszcza przeznaczonych do służby kolonialnej, charakteryzowała się dużym zasięgiem pływania, w przeciwieństwie do kanonierek obrony wybrzeża. Kanonierki budowane do początku XX wieku posiadały ponadto pomocniczy napęd żaglowy.
 
Nieliczne typy kanonierek były lekko [[opancerzenie|opancerzone]] (kanonierki pancerne), większość nie posiadała jednak opancerzenia. Wszystkie kanonierki charakteryzowały się niewielką prędkością 11-16 węzłów, rzadziej rzędu 20 węzłów (oprócz kanonierek torpedowych). Część okrętów tej klasy, zwłaszcza przeznaczonych do służby kolonialnej, charakteryzowała się dużym zasięgiem pływania, w przeciwieństwie do kanonierek obrony wybrzeża. Kanonierki budowane do początku XX wieku posiadały ponadto pomocniczy napęd żaglowy.
 
Zbliżona do kanonierek była brytyjska klasa [[slup wojenny|slupów]] (''sloop'') i francuska [[awizo (klasa okrętów)|awizo]].
Polska posiadała do [[1939]] roku 2 małe kanonierki: [[ORP Komendant Piłsudski|ORP "Komendant Piłsudski"]] i [[ORP Generał Haller|ORP "Generał Haller"]] o wyporności 340 ton, uzbrojone w dwa działa 75 mm.
 
=== Zobacz też ===
{{commonscommonscat|Category:Gunboats}}
=== Zobacz też ===
* [[kanonierka rzeczna]]
* [[kanonierka torpedowa]]
 
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* PWN Leksykon: ''Wojsko, wojna, broń'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13503-9
* Roger Chesneau, Eugène Kolesnik (red.): ''Conway's All the World's Fighting Ships, 1860-1905'', Conway Maritime Press, Londyn, 1979, ISBN 0-85177-133-5
 
[[Kategoria:Klasy okrętów]]
18 742

edycje