Takson: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 85 bajtów ,  11 lat temu
drobne redakcyjne, - kat. "tablice"
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
(poprawa linków)
(drobne redakcyjne, - kat. "tablice")
'''Takson''' – jednostka taksonomiczna zdefiniowana przez [[taksonomia|taksonomów]] w [[Systematyka organizmów|systematyce organizmów]] jako grupa [[organizm]]ów ([[populacja (biologia)|populacja]] lub grupa populacji) zwykle uznawanych za [[filogeneza|filogenetycznie]] spokrewnione, wyróżniających się konkretną [[Cecha taksonomiczna|cechą]] różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu<ref>{{Cytuj stronęksiążkę |urlautor=Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej |rozdział=Glossary |adres rozdziału=http://http://www.nhm.ac.uk/hosted-sites/iczn/code/includes/page.jsp?booksection=glossary&nfv=&mF=true |tytuł=Glossary|praca=International Code of Zoological Nomenclature |językmiejsce=enLondyn |datawydanie=czwarte dostępu|rok=211999 lutego|isbn=0-85301-006-4 2010|język=en}}</ref>. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach [[filogenetyka|filogenetycznych]], mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/klasyfikacja.html|tytuł=Klasyfikacja biologiczna|nazwisko=Spalik|imię=Krzysztof|praca=Krótki kurs systematyki|opublikowany=Zielnik Wydziału Biologii UW|język=pl|data dostępu=2010-02-23}}</ref>.
 
Każdemu taksonowi przypisywana jest unikalna nazwa naukowa. W klasycznej systematyce ewolucyjnej określana jest też ranga konkretnej [[kategoria systematyczna|kategorii systematycznej]] danego taksonu. W [[kladystyka|kladystyce]] wyróżniane są jednostki taksonomiczne nazywane [[klad]]ami, które często nie mieszczą się w stosunkowo wąskim zakresie kategorii systematycznych.
Ze względu na złożoność wyróżnia się:
* [[takson monotypowy]] – obejmuje tylko jeden takson niższej rangi,
* [[takson politypowy]] – obejmuje co najmniej 2dwa taksony niższej rangi.
 
== Nazewnictwo systematyczne ==
[[Plik:Čučoriedky.jpg|thumb|200px|[[Borówka czarna]]<br />''Vaccinium myrtillus'']]
Organizmom klasyfikowanym w obrębie poszczególnych jednostek taksonomicznych nadawane są '''nazwy naukowe''':
* '''uninominalne''' (jednoczłonowe) dla taksonów o randze wyższej od gatunku, np. ''Ericaceae'' (rodzina [[wrzosowate]]);
* '''binominalne''' (dwuczłonowe, [[Binominalne nazewnictwo gatunków|binomy]]) dla gatunku, złożone z '''nazwy rodzaju''', do którego gatunek należy, i '''epitetu gatunkowego''', określającego ściśle dany gatunek;
* '''trynominalne''' (trójczłonowe, trynomy) dla podgatunku, złożone z nazwy gatunku, w którym wyróżniono ten podgatunek oraz specyficznej dla niego nazwy podgatunkowej.
Nazwy naukowe są powszechnie nazywane nazwami łacińskimi, ponieważ często wywodzą się z [[łacina|łaciny]] lub są zlatynizowanymi nazwami pochodzącymi z innych języków.
 
Zwyczaj nadawania nazw łacińskich narodził się w czasach, gdy [[łacina]] była językiem powszechnie stosowanym przez ludzi nauki. Zasady [[Nazewnictwo|nazewnictwa]] biologicznego są określane przez odpowiednie '''kodeksy nazewnictwa botanicznego i zoologicznego'''. Kodeksy te regulują zasady naukowego nazewnictwa roślin i zwierząt, nie omawiając nazewnictwa w innych językach. Mimo tego, że dla dużej części organizmów istnieją rodzime odpowiedniki nazwy naukowej, wiele roślin i zwierząt określa się mianem tradycyjnym, często bardzo odmiennym od nazwy naukowej. Przykładem może być ''Vaccinium myrtillus'', czyli [[Borówka czarna|borówka czernica]] (polska nazwa zwyczajowa), zwana powszechnie borówką lub czarną jagodą.
 
{{main|Nomenklatura botaniczna|Nomenklaturanomenklatura zoologiczna}}
 
Pełna nazwa naukowa obejmuje również cytat, czyli nazwisko (lub jego standardowy skrót) autora diagnozy taksonomicznej oraz datę i źródło opublikowania diagnozy danego taksonu, np.:
Często spotykana w nazwach naukowych duża litera [[L.]] oznacza, że autorem danej nazwy jest [[Karol Linneusz]], [[Szwecja|szwedzki]] systematyk, który spopularyzował [[binominalne nazewnictwo gatunków]].
 
{{main|Autor nazwy (botanika)|Autorautor nazwy (zoologia)}}
 
=== Przyrostki nazw ===
* [[klasyfikacja biologiczna]]
* [[Wikipedia:Skarbnica Wikipedii/Przegląd zagadnień z zakresu biologii|przegląd zagadnień z zakresu biologii]]
 
{{Przypisy|stopień= ===}}
=== Bibliografia ===
 
=== Bibliografia ===
{{Bibliografia start}}
# {{Cytuj książkę | tytuł= Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0| data=2008 | wydawca=Warszawa : [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] | miejsce=Wrocław | isbn=978-83-61492-24-5}}
 
[[Kategoria:Taksonomia]]
[[Kategoria:Tablice]]
 
{{link FA|de}}
23 926

edycji