Oryktodrom: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 4185 bajtów ,  10 lat temu
rozbudowa
(→‎Linki zewnętrzne: usunięcie stuba)
(rozbudowa)
{{Zwierzę infobox
|Nazwa nazwa zwyczajowa = Oryktodrom
|Łacińska łacińska = ''Oryctodromeus cubicularis''
|Zoolog zoolog = [[David J. Varricchio|Varricchio]], Martin &i Katsura, 2007
|Typ typ = [[strunowce]]
|Podtyp podtyp = [[kręgowce]]
|Gromada gromada = [[zauropsydy]]
|Podgromada podgromada = [[diapsydy]]
|Nadrząd nadrząd = [[dinozaury]]
|Rząd rząd = [[dinozaury ptasiomiedniczne]]
|Podrząd podrząd = [[cerapody]]
|Infrarząd infrarząd = [[ornitopody]]
{{Wstaw takson|[[euornitopody]]}}
|Rodzina=[[hipsylofodony]]
|Rodzaj rodzaj = '''oryktodrom'''
| ranga podtaksonu = [[Gatunek (biologia)|Gatunki]]
|Gatunek=''Oryctodromeus cubicularis''
| podtaksony = * ''O. cubicularis'' <small>Varricchio ''et al.'', 2007</small>
|Obrazek grafika = Oryctodromeus.jpg
|Opis_obrazka=
|Wikispecies opis =
| wikispecies =
| commons = Category:Oryctodromeus
}}
'''Oryktodrom''' (''Oryctodromeus'') – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[ornitopody|ornitopoda]] żyjącego na początku [[kreda późna|późnej kredzie]] w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]]. Został opisany w 2007 roku przez [[David J. Varricchio|Davida Varricchio]] i współpracowników w [[holotyp|oparciu]] o niekompletny szkielet ([[Museum of the Rockies|MOR]] 1636a) obejmujący złączone [[kość przedszczękowa|kości przedszczękowe]] i tylną część puszki mózgowej, trzy [[kręg]]i szyjne, sześć tułowiowych, [[kość krzyżowa|kość krzyżową]] i dwadzieścia trzy kręgi ogonowe, [[łopatka|łopatkę]], [[kość krucza|kość kruczą]], [[kość łopatkowo-krucza|kość łopatkowo-kruczą]], [[kość ramienna|ramienną]], [[kość łokciowa|łokciową]], [[kość promieniowa|promieniową]], [[kość piszczelowa|piszczele]], dystalną część [[kość strzałkowa|kości strzałkowej]] i IV kość [[śródstopie|śródstopia]]. [[Paratyp]] MOR 1636b obejmuje szczątki czaszki i szkieletu pozaczaszkowego dwóch juwenilnych osobników, znalezione w pobliżu holotypu. Szczątki te odkryto w górnych warstwach formacji Blackleaf w południowej [[Montana|Montanie]]{{r|VMK07}}. W 2010 roku Krumenacker opisał skamieniałości kilkunastu oryktodromów z formacji Wayan – będącej prawdopodobnie tego samego wieku, co Blackleaf, czyli około 95&nbsp;mln lat – w południowo-wschodnim [[Idaho]]{{r|Krumenacker}}.
'''Oryktodrom''' (''Oryctodromeus cubicularis'') – roślinożerny [[dinozaur]] z rodziny [[Hipsylofodony|hipsylofodonów]] (Hypsilophodontidae).
 
''Oryctodromeus'' miał stosunkowo szeroką czaszkę. W skład kości krzyżowej wchodziło siedem kręgów, w tym dwa tylne kręgi tułowiowe wraz z ich żebrami. [[Kość biodrowa]] cechowała się bardzo krótką częścią [[panewka stawu biodrowego|przedpanewkową]], a długą zapanewkową. Oryktodrom osiągał średnie rozmiary jak na przedstawiciela [[hipsylofodonty|hipsylofodontów]]{{r|VMK07}} – mierzył prawdopodobnie około 2&nbsp;m długości i ważył 10–20&nbsp;kg{{r|Martin09}}. Miał stosunkowo długi ogon, stanowiący ponad połowę długości całego zwierzęcia{{r|Krumenacker}}. Oryktodrom prawdopodobnie kopał nory i prowadził przynajmniej częściowo podziemny tryb życia, na co wskazuje odnalezienie holotypu i paratypu w pozostałościach wydrążonego tunelu, odpowiadającego rozmiarami dinozaurom. Cechy pyska, [[obręcz kończyny górnej|obręczy barkowej]], [[kość miedniczna|miednicy]] wspierają cechy o kopaniu nor przez oryktodromy, podczas gdy kończyny miały proporcje typowe dla zwierząt kursorialnych (biegających){{r|VMK07}}. ''Oryctodromeus'' jest pierwszym znanym dinozaurem kopiącym nory{{r|VMK07}}, później nory przypisywane dinozaurom odkryto również w [[Australia|Australii]]{{r|Martin09}}, kopac je mógł również blisko spokrewniony z oryktodromem ''[[Koreanosaurus]]''{{r|Koreanosaurus}}. Juwenilne oryktodromy odnalezione przy dorosłym holotypie były stosunkowo duże (ok. 1,3&nbsp;m długości), co sugeruje, że opieka rodzicielska trwała co najmniej kilka miesięcy{{r|VMK07}}.
Żył w okresie [[kreda górna|późnej kredy]] (ok. 100-94 mln lat temu) na terenach [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]. Długość ciała ok. 2 m, wysokość ok. 70 cm, ciężar ok. 20 kg. Jego szczątki znaleziono w [[Stany Zjednoczone|USA]] (w stanie [[Montana]], w formacji Blackleaf). Jest jedynym znanym dinozaurem kopiącym nory.
 
Analizy [[filogeneza|filogenetyczne]] sugerują, że ''Oryctodromeus'' jest [[klad bazalny|bazalnym]] przedstawicielem [[euornitopody|euornitopodów]], prawdopodobnie tworzącym [[klad]] z rodzajami ''[[Orodrom]]eus'', ''[[zefirozaur|Zephyrosaurus]]''{{r|VMK07}} i ''Koreanosaurus''{{r|Koreanosaurus}}, który definiuje obecność kilku [[synapomorfia|synapomorfii]]{{r|VMK07}}.
== Bibliografia ==
{{Bibliografia start}}
# {{Cytuj pismo |nazwisko= Gwin|imię=Peter|tytuł= Ryjące dinozaury|czasopismo=National Geographic Polska |rok=2008|oznaczenie= |wolumin=107 (8)|strony = | język=}}
{{Bibliografia stop}}
 
Nazwa ''Oryctodromeus'' w [[język grecki klasyczny|języku greckim]] oznacza „kopiący biegacz”, natomiast nazwa gatunkowa [[gatunek typowy|gatunku typowego]], ''cubicularis'' – „z legowiska”, co odnosi się do zasiedlania nor w ziemi przez oryktodromy{{r|VMK07}}.
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.dinozaury.com/index.php?option=com_content&task=view&id=726&Itemid=1 oryktodrom na dinozaury.com] {{lang|pl}}
* [http://www.dinosaurier-web.de/galery/pages_o/oryctodromeus.html oryktodrom na dinosaurier-web.de] {{lang|de}}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6472579.stmoryktodrom oryktodrom na stronie BBC] {{lang|en}}
 
{{Przypisy|przypisy=
{{dinozaury}}{{ornitopody}}
<ref name=VMK07>{{Cytuj pismo |autor=David J. Varricchio, Anthony J. Martin, Yoshihiro Katsura |tytuł=First trace and body fossil evidence of a burrowing, denning dinosaur |czasopismo=Proceedings of the Royal Society B |wolumin=274 |wydanie=1616 |strony=1361–1368 |rok=2007 |doi=10.1098/rspb.2006.0443 |język=en}}</ref>
<ref name=Martin09>{{Cytuj pismo |autor=Anthony J. Martin |tytuł=Dinosaur burrows in the Otway Group (Albian) of Victoria, Australia, and their relation to Cretaceous polar environments |czasopismo=Cretaceous Research |wolumin=30 |wydanie=5 |strony=1223–1237 |rok=2009 |doi=10.1016/j.cretres.2009.06.003 |język=en}}</ref>
<ref name=Koreanosaurus>{{Cytuj pismo |autor=Min Huh, Dae-Gil Lee, Jung-Kyun Kim, Jong-Deock Lim, Pascal Godefroit |tytuł=A new basal ornithopod dinosaur from the Upper Cretaceous of South Korea |czasopismo=Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie – Abhandlungen |wolumin=259 |wydanie=1 |strony=1–24 |rok=2011 |doi=10.1127/0077-7749/2010/0102 |język=en}}</ref>
<ref name=Krumenacker>{{Cytuj książkę |autor=L. J. Krumenacker |tytuł=Chronostratigraphy and paleontology of the mid-Cretaceous Wayan Formation of eastern Idaho, with a description of the first ''Oryctodromeus'' specimens from Idaho |url=http://contentdm.lib.byu.edu/ETD/image/etd3905.pdf |wydawca=Dysertacja magisterska. Brigham Young University |rok=2010 |strony=51–88}}</ref>
}}
 
{{Ornitopody}}
{{Dinozaury}}
 
[[Kategoria:HipsylofodonyOrnitopody]]
[[Kategoria:Dinozaury Ameryki Północnej]]
[[Kategoria:Dinozaury kredy]]
[[Kategoria:Dinozaury Ameryki Północnej]]
 
[[ca:Oryctodromeus cubicularis]]
23 925

edycji