Wikipedysta:Ataleh/Brudnopis2: Różnice pomiędzy wersjami

m
m
m (WP:SK)
 
[[Plik:Einstein1921 by F Schmutzer 2.jpg|right|thumb|120px|Albert Einstein na wykładzie w Wiedniu w 1921]]
[[Szczególna teoria względności]] jest fundamentalną [[teoria|teorią]] fizyczną dotyczącą [[Przestrzeń (fizyka)|przestrzeni]] i [[czas]]u, stworzoną przez [[Albert Einstein|Alberta Einsteina]] w 1905<ref>"On the Electrodynamics of Moving Bodies". (fourmilab.ch web site): [http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/www/ Translation from the German article]: "Zur Elektrodynamik bewegter Körper", ''Annalen der Physik''. '''17''':891-921. (June 30, 1905)</ref> jako modyfikacja klasycznych zasad względności [[Galileusz]]a. (SeeTeoria "[[Historyta ofbyła specialw relativity]]"stanie forwyjaśnić awiele, detailednierozwiązanych accountuwcześnie, andproblemów the contributions offizyki [[HendrikFizyka Lorentzteoretyczna|teoretycznej]] andi [[HenriFizyka Poincarédoświadczalna|doświadczalnej]].) Thedotyczących theory was able to explain some pressingnatury [[theoretical physicsświatło|theoreticalświatła]] andoraz [[experimental physicselektrodynamika|experimentalelektrodynamiki]], issues in the physics ofjak thena timeprzykład involvingniepowodzenie [[light]]Doświadczenie andMichelsona-Morleya|doświadczenia [[electrodynamicsMichelsona-Morleya]], suchz as the failure of theroku 1887 [[Michelson–Morley(miało experiment]],ono whichna aimedcelu tozmierzenie measurewzględnej differencesróżnicy inprędkości theświatła relativespowodowanej speedruchem ofZiemi lightprzez due to thehipotetyczny [[Earth'seter orbitkosmiczny|Earth's motioneter]], throughktóry thebył hypotheticaluważany [[luminiferousza aether]].ośrodek Therozchodzenia aether was then considered to be the medium of propagation ofsię [[electromagneticpromieniowanie waveelektromagnetyczne|fal elektromagnetycznych]]s such as light).
 
EinsteinWedług postulatedteorii that theEinsteina [[speedprędkość of lightświatła]] inw [[free spacepróżnia|próżni]] isjest thetaki samesam fordla allwszystkich [[observer (special relativity)|observers]]obserwatorów, regardlessbez ofwzględu theirna motionich relativeprędkość to thewzględem lightźródła sourceświatła. ThisTen postulatepostulat stemmedwynikał fromz the assumptionzałożenia, thatże [[Maxwell'srównania equations]] of [[electromagnetismMaxwella]] (whichktóre predictprzewidują az well-definedgóry speedzdefiniowaną ofprędkość lightświatła inw vacuumpróżni) hold inspełnione anyw każdym [[inertialukład frameinercjalny|układzie of referenceinercjalnym]]<ref name=Gabriel>{{cite book |title=Introduction to the Theory of Relativity |author=Peter Gabriel Bergmann |url=http://books.google.com/?id=3cE9jXr_QhwC&pg=PA3&dq=reference+frame+%22coordinate+system%22+choose |isbn=0486632822 |edition=Reprint of first edition of 1942 with a forward by A. Einstein |publisher=Courier Dover Publications |pages=''xi'' |year=1976 }}</ref>, rathera thannie, asjak waswcześniej previously believedzakładano, justjedynie inw theodniesieniu frame of thedo aethereteru. To Thiszałożenie predictionsprzeciwiało contradictedsię the laws ofprawom [[classicalmechanika klasyczna|mechaniki mechanicsklasycznej]], whichktóre hadbyły beenuważane acceptedprzez forstulecia centuriesza poprawne. Einstein'sPodejście approachEinsteina wasopierało basedsię onna [[thoughteksperyment experimentmyślowy|eksperymentach myślowych]]s, calculations,obliczeniach and theoraz [[principlezasada ofwzględności|zasadzie relativitywzględności]] (thatprawa is,fizyczne the notion that all physical laws should appear thetakie same todla allwszystkich inertialobserwatorów observersinercjalnych). TodayDzisiaj, scientistsnaukowcy are sotak comfortableprzekonani witho thestałości ideaprędkości thatświatła, the speed of light is always the same that theże [[metremetr]] isjest nowobecnie defineddefiniowany asjako "thedługość lengthdrogi ofprzebytej thew pathpróżni travelledprzez byświatło lightw inczasie vacuum during a time interval of {{nowrap|1/299 792 458}} of a secondsekundy."<ref>{{cite web | url = http://www.bipm.org/fr/CGPM/db/17/1/ | title = {{lang|fr|Définition du mètre}} | accessdate = 2008-10-03 | year = 1983 | work = {{lang|fr|R&eacute;solution 1 de la 17<sup>e</sup> r&eacute;union de la CGPM}} | publisher = [[Bureau International des Poids et Mesures]] | location = Sèvres | language = French | quote = {{lang|fr|Le m&egrave;tre est la longueur du trajet parcouru dans le vide par la lumi&egrave;re pendant une dur&eacute;e de {{nowrap|1/299 792 458}} de seconde.}}}} English translation: {{cite web | url = http://www.bipm.org/en/CGPM/db/17/1/ | title = Definition of the metre | accessdate = 2008-10-03 | work = Resolution 1 of the 17th meeting of the CGPM}}</ref>
ThisZnaczy meansto thattyle, theże speedprędkość of light isświatła ''byz definitiondefinicji'' wynosi 299,792,458&nbsp;m/s (approximatelyokoło 1079 millionmilionów kilometres per hour, or 671 million miles per hourkm/h).
 
The predictions of special relativity are almost identical to those of Galilean relativity for most everyday phenomena, in which speeds are much lower than the speed of light, but it makes different, non-obvious predictions for objects moving at very high speeds. These predictions have been experimentally tested on numerous occasions since the theory's inception and were confirmed by those experiments<ref>{{cite web | url = http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/experiments.html | title = What is the experimental basis of Special Relativity? | accessdate = 2008-09-17 | author = Tom Roberts and Siegmar Schleif | year = 2007 | month = October | work = Usenet Physics FAQ}}</ref>. The first such prediction described by Einstein is the [[relativity of simultaneity]]; observers who are in motion with respect to each other may disagree on whether two events occurred at the same time or one occurred before the other. The other major predictions of special relativity are [[time dilation]] (a moving clock ticks more slowly than when it is at rest with respect to the observer), [[length contraction]] (a moving rod may be found to be shorter than when it is at rest with respect to the observer), and the [[mass–energy equivalence|equivalence]] of [[mass]] and [[energy]] (written as ''E''&nbsp;=&nbsp;''mc''<sup>2</sup>). Special relativity predicts a [[non-linear]] [[velocity addition formula]] which prevents [[faster-than-light|speeds greater than that of light]] from being observed. In 1908, [[Hermann Minkowski]] reformulated the theory based on different postulates of a more geometrical nature<ref>[[Hermann Minkowski]], [http://de.wikisource.org/wiki/Raum_und_Zeit_(Minkowski) "Raum und Zeit"], 80. Versammlung Deutscher Naturforscher (Köln, 1908). Published in Physikalische Zeitschrift '''10''' 104-111 (1909) and Jahresbericht der Deutschen Mathematiker-Vereinigung '''18''' 75-88 (1909). For an English translation, see Lorentz et al. (1952).</ref>.
1988

edycji