Elekcja 1575: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 6 bajtów ,  9 lat temu
m
drobne redakcyjne
m (ort.)
m (drobne redakcyjne)
[[Plik:Pacta Conventa.jpg|thumb|200px|''Pacta conventa'']]
'''Elekcja 1575/1576''' (''druga wolna elekcja'') – po wyjeździe [[Henryk III Walezy|Henryka Walezego]], w nocy z [[18 czerwca|18]] na [[19 czerwca]] do [[Francja|Francji]] po koronę francuską, rozpoczął się okres [[Bezkrólewie|bezkrólewia]] w [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|RzeczpospolitejRzeczypospolitej]]. Okres bezkrólewia skończył się podwójną elekcją na [[Sejm elekcyjny|sejmie elekcyjnym]]. Walkę o koronę polską wygrał [[Stefan Batory]].
 
== Sytuacja państwa po wyjeździe Henryka Walezego ==
[[Plik:Henryk Walezy.jpg|thumb|right|200px|Henryk Walezy]]
Na wieść o śmierci swojego brata, [[Karol IX Walezjusz|Karola IX]], Henryk Walezy udał się, za namową matki [[Katarzyna Medycejska|Katarzyny Medycejskiej]], do Francji by tam powalczyć o koronę tego państwa. Po odjeździeopuszczeniu z RzeczpospolitejRzeczypospolitej Henryk Walezy nadal tytułował się [[król Polski|królem Polski]], podczas pobytu we Francji reprezentował interesy [[Korona Królestwa Polskiego|Korony]]. Sam wyjazd króla był rozważany dużo wcześniej, planowano jego ślub z [[Anna Jagiellonka (1523-1596)|Anna Jagiellonką]], która miała sprawować władze w Polsce. Stworzyłoby to szansę panowania w dwóch państwach.
 
W zaistniałej sytuacji grożącej anarchią państwa, [[prymas Polski]] zwołał pod koniec sierpnia [[1574]] roku zjazd senatorsko-szlachecki, bez udziału przedstawicieli [[Wielkie Księstwo Litewskie|Litwy]], [[Województwo inflanckie|Inflant]] i [[Prusy Królewskie|Prus Królewskich]]. Dyskutowano na nim czy w Polsce jest bezkrólewie, czy też nie. Za uznaniem Henryka królem opowiedziała się partia katolicka lecz większość chciała uznania bezkrólewia. W wyniku kompromisu postanowiono wezwać Henryka do powrotu przed 12 maja 1575 roku. Na ten sam dzień zwołano zjazd do [[Stężyca (województwo lubelskie)|Stężycy]]. Zjazd ten nie podjął żadnych decyzji, doszło jedynie do zaostrzenia rywalizacji między obozem habsburskim i antyhabsburskim. Przedłużającą się patową sytuacje zmienił najazd tatarski, który spustoszył [[Podole]] i [[Ruś Czerwona|Ruś Czerwoną]] biorąc ogromną liczbę ludzi w [[jasyr]]. [[Prymas Polski]] uzyskując poparcie [[Senat (I Rzeczpospolita)|senatu]] ogłosił drugie bezkrólewie.
== Sejm konwokacyjny ==
[[Plik:Maximilian II HRR MATEO.jpg|thumb|right|200px|[[Maksymilian II Habsburg]]]]
Prymas wyznaczył [[sejm konwokacyjny]] na [[3 października]] 1575 roku. Ustalono na nim datę elekcji na [[7 listopada]] 1575 roku. Stronnictwo francuskie i habsburskie (prymas Uchański, większość senatorów) opowiedziało się za kandydaturą [[Maksymilian II Habsburg|Maksymiliana II]]. Prócz tego zyskał on poparcie episkopatu obiecując przywrócenie egzekucji wyroków sądów kościelnych oraz protestantów, sporej części magnatów, miast pruskich i Litwinów. W opozycji do tej kandydatury była szlachta lecz bez poważnego kandydata. "Piasta"„Piasta” na tronie widzieli [[Jan Zamoyski]]. Rozważano również kandydaturę [[Jan III Waza|Jana III Wazy]], jego syna oraz Stefana Batorego. W tej sytuacji, dużą rolę odegrało poselstwo tureckie zachęcające do wyboru "Piasta"„Piasta”, Jana III Wazy, bądź Batorego. W razie wyboru na króla, [[Maksymilian II Habsburg|Maksymilian II]] zagroziłby wojną [[Imperium osmańskie|Turcji]], co było sprzeczne z jej dotychczasową polityką pokojową wobec Rzeczypospolitej.
 
== Elekcja ==
[[Plik:Stefan Batory King.jpg|thumb|right|200px|Stefan Batory]]
Sejm elekcyjny rozpoczął się 8 listopada od wysłuchania przedstawicieli kandydatów. W senacie przeważali stronnicy Maksymiliana II, zaś wśród posłów byli zwolennicy "Piasta"„Piasta” ([[Jan Zamoyski]], [[Mikołaj Sienicki]]) i Stefana Batorego ([[Andrzej Zborowski]]). Spory trwały do [[12 grudnia]] [[1575]] roku, kiedy prymas [[Jakub Uchański]], pod naciskiem [[Nuncjusz apostolski|nuncjusza]] papieskiego Wincentego Laureo, ogłosił wybór [[Maksymilian II Habsburg|Maksymiliana II Habsburga]] na [[król Polski|króla Polski]] i [[Władcy Litwy|wielkiego księcia litewskiego]]. Wyboru króla dokonano bez zgody zgromadzonej na polu elekcyjnym szlachty. Szlachta poczuła się tak urażona, że nawet strzelano do [[prymas]]a. W wyniku tych wydarzeń wśród szlachty doszło do kompromisu w sprawie kandydata. Rosła pozycja Batorego, który pokonał w tym czasie w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] swojego rywala [[Kasper Bekiesz|Kaspra Bekiesza]] i mógł użyć pieniędzy pozyskanych przez jego pokonanie. Szlachta, za namową Zamoyskiego i Tęczyńskiego, postanowiła wybrać na królową [[Anna Jagiellonka (1523-1596)|Annę Jagiellonkę]] i wydać ją za mąż za [[Stefan Batory|Stefana Batorego]]. O zwycięstwie jednego z kandydatów miała zadecydować koronacja na [[Wawel]]u.
 
== Wyścig o koronę ==