Język hurycki: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1058 bajtów ,  10 lat temu
m
+
m (cdn.)
m (+)
Najstarszym huryckim zabytkiem pisanym jest datowana na koniec III tysiąclecia p.n.e. inskrypcja [[Tiszatal]]a z [[Urkisz]]. Jest to dokument fundacyjny. Następnymi w kolejności chronologicznej są [[Dialekt babiloński|teksty babilońskie]] prawdopodobnie z [[Larsa|Larsy]]. Mają charakter religijny i magiczny. Na koniec XVIII wieku datowana jest dokumentacja religijna z [[Mari]]. Zachowało się sześć fragmentów tekstu. W egipskim [[Tell el-Amarna]] znaleziono tzw. "list z Mitanni", napisany przez [[Tuszratta|Tuszrattę]]. List należy do jednego z najważniejszych świadków języka huryckiego. Z XIV–XIII wieku p.n.e. pochodzą odkrycia z [[Hattusa]]. Zabytki stanowią najliczniejszy zbiór tekstów huryckich. Na ten sam okres datowane są teksty z [[Ugarit]], pisane między innymi w [[Alfabet ugarycki|alfabecie ugaryckim]]. Z XIII wieku p.n.e. pochodzą teksty z [[Emar]] o charakterze słownikowym, medycznym i magicznym, oraz z [[Cypr (wyspa)|Cypru]], co do których istnieje przypuszczenie, że zostały napisane w języku huryckim [[Pismo cypro-minojskie|pismem cypro-minojskim]]. Wyrazy huryckie w tekstach, pisanym innym językiem, odkryte zostały w źródłach z [[Arrapha]], [[Alalach]], Ugarit i Hattusa<ref>M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 106.</ref>.
 
== Charakterystyka języka ==
Hurycki jest [[Język ergatywno-absolutywny|językiem ergatywnym]]<ref name="Uberti46"/>, [[Aglutynacyjność|aglutynacyjnym]] i [[Języki polisyntetyczne|polisyntetycznym]]. Jego słownictwo miało liczne zapożyczenia z [[Język akadyjski|akadyjskiego]] i [[Język sumeryjski|sumeryjskiego]] (m.in. ''szarii'' – król, ''hikalli'' – pałac, ''tamkari'' – kupiec, ''tabali'' – kowal), co sugeruje, że [[Huryci]], zanim przybyli do Mezopotamii, byli ludem stosunkowo słabo rozwiniętym. W dostępnych tekstach huryckich dostrzegalne jest zróżnicowanie dialektalne. Najlepiej rozwinięte wydawały się dialekty zachodnie, prezentowane przez ''list z Mitanni'', znaleziska z Hattuszy oraz [[Ugarit]]<ref>M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 108.</ref>. W II tysiącleciu p.n.e. język wzbogacił się o element indoirański. Tzw. ''marijannu'', dzięki umiejętności posługiwania się zaprzęgniętymi w konie rydwanami, przeniknęli na [[Wyżyna Armeńska|Wyżynę Armeńską]] i stworzyli podwaliny do powstania państwa [[Mitanni]]<ref name="Uberti47">M. L. Uberti, ''Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu'', Warszawa 2010, s. 47.</ref>.
Język hurycki należy do [[Języki huro-urartyjskie|huro-urartyjskiej]] rodziny językowej. Pokrewieństwo języka huryckiego z urartyjskim, będącym późną formą huryckiego, udowodniono już w dziewiątej i dziesiątej dekadach XIX wieku na skutek badań nad językiem urartyjskim. W 1954 roku badacze języka urartyjskiego – [[Georgij Klimow]] i [[Jan Braun]] – wykazali jego pokrewieństwo z językami wajnachijskimi z grupy językowej [[Języki północno-wschodniokaukaskie|nachijsko-dagestańskiej]].
 
Hurycki jest językiem [[Aglutynacyjność|aglutynacyjnym]], [[Język ergatywno-absolutywny|ergatywnym]] i [[Języki polisyntetyczne|polisyntetycznym]]<ref>M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 107.</ref>.
Język hurycki należał do [[Języki huro-urartyjskie|huro-urartyjskiej]] rodziny językowej, najprawdopobniej spokrewnionej z językami [[Języki północno-wschodniokaukaskie|nach-dagestańskimi]]. Jego kaukaskiego pochodzenia domyślano się już w XIX wieku, ale dopiero od wystąpienia językoznawców – [[Georgij Klimow|Georgija Klimowa]] i [[Jan Braun|Jana Brauna]] – w 1954 roku, hipoteza ta została przedstawiona szerszej publiczności<ref>M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 107.</ref>. Późną formą huryckiego był [[Język urartyjski|urartyjski]]<ref name="Uberti47"/>.
 
HuryckiSłownictwo jest [[Język ergatywno-absolutywny|językiem ergatywnym]]<ref name="Uberti46"/>, [[Aglutynacyjność|aglutynacyjnym]] i [[Języki polisyntetyczne|polisyntetycznym]]. Jego słownictwoHurytów miało liczne zapożyczenia z [[Język akadyjski|akadyjskiego]] i [[Język sumeryjski|sumeryjskiego]] (m.in. ''szarii'' – król, ''hikalli'' – pałac, ''tamkari'' – kupiec, ''tabali'' – kowal), co sugeruje, że [[Huryci]], zanim przybyli do Mezopotamii, byli ludem stosunkowo słabo rozwiniętym. W dostępnych tekstach huryckich dostrzegalne jest zróżnicowanie dialektalne. Najlepiej rozwinięte wydawały się dialekty zachodnie, prezentowane przez ''list z Mitanni'', znaleziska z Hattuszy oraz [[Ugarit]]<ref name="Popko108">M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 108.</ref>. W II tysiącleciu p.n.e. język wzbogacił się o element indoirański. Tzw. ''marijannu'', dzięki umiejętności posługiwania się zaprzęgniętymi w konie rydwanami, przeniknęli na [[Wyżyna Armeńska|Wyżynę Armeńską]] i stworzyli podwaliny do powstania państwa [[Mitanni]]<ref name="Uberti47">M. L. Uberti, ''Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu'', Warszawa 2010, s. 47.</ref>. Z tego okresu pochodzą takie zapożyczenia, jak, na przykład, ''hapalki'' – żelazo. Wyraz ten za pośrednictwem Hurytów przyjął się w języku akadyjskim<ref name="Popko108"/>.
 
== Imiona własne w języku huryckim ==
Za pośrednictwem języka huryckiego przetwały we współczesnej toponimii starożytne nazwy niektórych rzek na obszarze Mezopotamii, na przykład: ''Puranti'' – [[Eufrat]], ''Purana'' – grc. Pyramos (współczesna [[Ceyhan (rzeka)|Ceyhan]])<ref name="Popko108"/>.
 
Łatwe do ustalenia, dzięki dostarczonemu materiałowi źródłowemu, są huryckie imiona osób. Wyróżniają się między nimi imiona teoforyczne, które w większości składają się z dwóch cłonów: atrybutu i imienia bóstwa, na przykład: Szarrikuszuh – [[Kuszuh]] jest królem. Powszechnie używano zdrobnień od imion, opartych na imionach bóstw, na przykład: Kiliteszub – Kilija. Imiona były tworzone także od wyrazów pospolitych, do których dodawano morfem słowotwórczy<ref>M. Popko, ''Huryci'', Warszawa 2005, s. 109.</ref>.
 
{{Przypisy}}