Daty nowego i starego porządku: Różnice pomiędzy wersjami

poprawa błędów z poprzedniej edycji, usunięcie zbędnego przykładu, dodanie tabelki z w:Old Style and New Style dates, drobne redakcyjne
m (`uściślenia w wykładzie)
(poprawa błędów z poprzedniej edycji, usunięcie zbędnego przykładu, dodanie tabelki z w:Old Style and New Style dates, drobne redakcyjne)
Wymienione kraje wprowadziły kalendarz gregoriański w [[1582]] (cztery pierwsze [[14 października]] tego roku, [[Francja]] [[20 grudnia]] – licząc wg nowego porządku), [[Austria]], [[Czechy]] i [[Śląsk]] w [[1584]] roku, protestancka część [[Niemcy|Niemiec]] w [[1700]] roku, natomiast [[Wielka Brytania]] i jej [[Imperium brytyjskie|imperialne posiadłości]] dopiero [[14 września|14 "nowego" września]] [[1752]], a [[Rosja]] i jej posiadłości jeszcze później – po [[rewolucja październikowa|rewolucji październikowej]] w [[1917]] - dokładnie [[14 lutego]] [[1918]] roku (z ilustracji obok wynika jednak, że w Polsce - w zaborze rosyjskim - w dokumentach urzędowych stosowano datowanie podwójne). Niemal równocześnie zrobiły to prawosławne kraje bałkańskie - [[Rumunia]], [[Serbia]], [[Bułgaria]] oraz [[Grecja]] (ta ostatnia dopiero w [[1923]] roku), a z krajów muzułmańskich - [[Turcja]] oraz [[Egipt]].
 
Wynikające z tego nieporozumienia skutkują na przykład tym, że wspomniana rewolucja nosi nazwę "październikowej", choć rozpoczęła się wg rachuby obowiązującego w większości Europy i w Ameryce nowego porządku [[7 listopada]] [[1917]] (a wg obowiązującego wówczas w Rosji starego porządku juliańskiego – 25 października). Innym przykładem jest data śmierci [[William Szekspir|Szekspira]] i [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]], określana na [[23 kwietnia]] [[1616]], choć w rzeczywistości Szekspir zmarł dziesięć dni po Cervantesie: [[Anglicy]] do zapisu daty śmierci Szekspira używają bowiem stosowanej tam wówczas rachuby starego stylu. Z kolei [[Wilhelm III Orański]] wypłynął w [[1688]] z [[Holandia|Holandii]] [[11 listopada]], a wylądował w [[Brixham]] w Anglii [[5 listopada]], choć przecież oczywiście nie mógł wkroczyć do Anglii PRZEDprzed wyruszeniem na wyprawę, tylko po prostu czas rozpoczęcia podróży liczony jest wg nowej rachuby, a dokonania Wilhelma w Anglii – wg starej. Łódzkie tramwaje (zabór rosyjski) wyjechały po raz pierwszy na miasto w przeddzień Wigilii - 23 grudnia 1897 r., który to dzień dla administracji rosyjskiej był zwykłym dniem pracy - 11 grudnia.
 
=== Początek roku kalendarzowego ===
{| class="wikitable" style="float: right; width: auto; margin-left: 1em;"
Dodatkowe komplikacje biorą się jeszcze stąd, że pomimo iż początkiem kalendarzowego roku był w większości Europy [[1 stycznia]], to w Wielkiej Brytanii liczono go od [[Zwiastowanie|dnia Zwiastowania]], przypadającego [[25 marca]]. Dlatego na przykład dzień śmierci [[Elżbieta I|Elżbiety I Tudor]] [[24 marca]] przypadła w ostatni dzień roku [[1602]] wg rachuby brytyjskiej, choć wg rachuby obowiązującej w pozostałej części Europy był to rok [[1603]]. Pomimo jednak, że wg nowego porządku juliański 24 marca przypadał w zapisie gregoriańskim [[3 kwietnia]], to przyjęło się zapisywać datę śmierci tej królowej bez korekty daty dziennej i miesięcznej, a jedynie ze skorygowanym (na 1603) rokiem. Podobnie datę egzekucji [[Karol I Stuart|Karola I Stuarta]] zapisywaną niegdyś jako [[30 stycznia]] [[1648]] koryguje się obecnie na [[1649]], ale bez doliczania dodatkowych dni do daty dziennej.
|+ '''Różnice pomiędzy datami juliańskimi i gregoriańskimi'''
|-
! width="170"|Zakres lat<br>od 1.03. pierwszego roku<br>do 28.02 ostatniego roku
! width="50"|Korekta (dni)
|-
| align="center"|1500–1700
| align="center"|+10
|-
| align="center"|1700–1800
| align="center"|+11
|-
| align="center"|1800–1900
| align="center"|+12
|-
| align="center"|1900–2100
| align="center"|+13
|-
| align="center"|2100–2200
| align="center"|+14
|}
Dodatkowe komplikacje biorą się jeszcze stąd, że pomimo iż początkiem kalendarzowego roku był w większości Europy [[1 stycznia]], to w Wielkiej Brytanii liczono go od [[Zwiastowanie Pańskie|dnia Zwiastowania]], przypadającego [[25 marca]]. Dlatego na przykład dzień śmierci [[Elżbieta I|Elżbiety I Tudor]] [[24 marca]] przypadła w ostatni dzień roku [[1602]] wg rachuby brytyjskiej, choć wg rachuby obowiązującej w pozostałej części Europy był to rok [[1603]]. Pomimo jednak, że wg nowego porządku juliański 24 marca przypadał w zapisie gregoriańskim [[3 kwietnia]], to przyjęło się zapisywać datę śmierci tej królowej bez korekty daty dziennej i miesięcznej, a jedynie ze skorygowanym (na 1603) rokiem. Podobnie datę egzekucji [[Karol I Stuart|Karola I Stuarta]] zapisywaną niegdyś jako [[30 stycznia]] [[1648]] koryguje się obecnie na [[1649]], ale bez doliczania dodatkowych dni do daty dziennej.
 
=== Podwójne datowanie ===
Różnica pomiędzy oboma kalendarzami wynosi 13 dni. Aby uniknąć nieporozumień, historycy do opisywania dat z okresu, w którym obowiązywały różne kalendarze stosują niekiedy – o ile jest to potrzebne, tzn. zazwyczaj wówczas, gdy opisują temat dotyczący państw posługujących się różnymi kalendarzami – format podwójny, np. '''"24 grudnia 1602/63 stycznia 1603"''' albo '''"25 października/7 listopada&nbsp;1917"'''. Tak samo zresztą, jak pokazano na ilustracji z 1907, postępowali urzędnicy w krajach stosujących kalendarz starego porządku. W tym układzie "naszą"aktualną (gregoriańską) datą jest ta druga.
 
W ten sam sposób datowały wydarzenia źródła polskie z XIX i początku XX wieku zaszłe w zaborze rosyjskim: na [[ziemie zabrane|ziemiach zabranych]] i w [[Królestwo Kongresowe|Królestwie Polskim]]. Kalendarz gregoriański (nowy styl) wyprzedza juliański (stary styl) o 13 dni (od [[1900]] r.). W latach [[1582]]-[[1699]] różnica wynosiła 10 dni, w latach [[1700]]-[[1799]] - 11 dni, a w latach [[1800]]-[[1899]] - 12 dni. W miarę postępów [[rusyfikacja|rusyfikacji]] po upadku powstań [[Powstanie listopadowe|listopadowego]] i [[Powstanie styczniowe|styczniowego]] - {{fakt|stary styl stawał się stopniowo jedynym obowiązującym urzędowo sposobem datowania w tym zaborze.|data=2011-09}} Sytuacja ta trwała do wycofania się Rosjan z Polski w [[1915]] roku.
 
=== Wprowadzenie [[1 stycznia]] jako początku roku i kalendarza gregoriańskiego ===