Skały okruchowe: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 85 bajtów ,  9 lat temu
drobne redakcyjne
(drobne merytoryczne)
(drobne redakcyjne)
[[Image:Poland_-_moving dune.JPG|150px|thumb|Piaszczyste wydmy w Słowińskim PN]]
[[Image:SiltstoneUSGOV.jpg|150px|thumb|[[Mułowiec]]]]
'''Skały okruchowe''', skały klastyczne – odmiana [[skałySkały osadowe|skał osadowych]]. W ich składzie dominuje materiał allogeniczny.
 
Nagromadzenie materiału okruchowego (okruchów skalnych, ziarn) prowadzi do powstania skały '''okruchowej luźnej'''. Jeśli materiał ten w wyniku działania [[diagenezaDiageneza|diagenezy]] i [[lityfikacjaLityfikacja|lityfikacji]] zostanie scementowany, to powstaje skała '''okruchowa zwięzła'''.
 
== Własności skał okruchowych ==
'''Charakter spoiwa''': Skała okruchowa zwięzła składa się z 2 składników: ziaren i [[Spoiwo (geologia)|spoiwa]] (lepiszcza). Ze względu na charakter spoiwa wyróżnia się:
* spoiwo właściwe – strącone chemicznie w przestrzeniach między ziarnowychmiędzyziarnowych,
* spoiwo detrytyczne – mające charakter masy wypełniającej ([[Spoiwo (geologia)|matrix]]), która jest złożona z drobnoziarnistego materiału,
* spoiwo chemiczno-detrytyczne – w chemicznym spoiwie znajduje się pewna ilość materiału detrytycznego, nazywanego matriks.
 
'''[[Struktura skały|Struktura skał]] okruchowych''' oznacza rozmiary ([[frakcjaFrakcja (budownictwo)|frakcję]]) materiału okruchowego. Wyróżnia się następujące struktury skał okruchowych (klastycznych):
* psefitowa, czyli żwirowa – ziarna powyżej 2 mm,
* psamitowa, czyli piaskowa – ziarna od 2 do 0,05 mm,
* aleurytowa, czyli mułowa – ziarna od 0,05 do 0,002 mm,
* pelitowa, czyli iłowa – ziarna poniżej 0,002 mm.
 
{{seealso|frakcja (geologia)}}
 
Mówi się, że skała jest dobrze wyselekcjonowana pod względem frakcji, gdy składa się z okruchów lub ziaren jednej wielkości. Do skał zbudowanych z kilku frakcji należą m.in. [[glinaGlina lodowcowa|gliny lodowcowe]] i [[tillit]]y.
 
'''Stopień obtoczenia okruchów''' określa się zazwyczaj w skali czterostopniowej przez porównanie badanych ziaren i okruchów do ziaren wzorcowych. Stopnie obtoczenia:
* okruchy kanciaste,
* okruchy słabo obtoczone,
* okruchy obtoczone,
* okruchy dobrze obtoczone.
 
'''Powierzchnia skał''' może być: gładka, chropowata, matowa lub błyszcząca. Większe okruchy mogą być podziurawione przez [[Skałotoczowate|skałotocze]] ([[małże]]).
 
'''Tekstura'''
* w skale okruchowej jest to sposób rozmieszczenia i ułożenia składników
* w skałach zwięzłych jest to wzajemny stosunek ilościowy składników okruchowych i spoiwa oraz stopień wypełnienia przez nie przestrzeni w skale.
 
'''Rozmieszczenie składników''' może być:
* bezładne,
* uporządkowane.
 
== Przegląd skał okruchowych ==
Klasyfikacja skał osadowych opiera się na ich strukturze, w związku z tym wydziela się cztery kategorie tych skał odpowiadające kolejnym frakcjom:
* [[psefity]] (struktura psefitowa, czyli żwirowa) – [[gruz skalny]], [[brekcja]], [[żwir]], [[zlepieniec]] (konglomerat);
* [[psamity]] (struktura psamitowa, czyli piaskowa) – [[Piasek|piaski]], [[Piaskowiec|piaskowce]], [[arkoza]], [[szarogłaz]], [[kwarcyt]]y;
* [[aleuryty]] (struktura aleurytowa, czyli mułowa) – [[mułMuł (geologia)|muł]]y, [[mułowiecMułowiec|mułowce]], [[less]];
* [[pelity]] (struktura pelitowa, czyli iłowa) – [[lateryt]], [[boksyt]], [[terra rossa]], [[glinki ogniotrwałe]], [[bentonit]], [[Ił (skała)|iły]], [[ił pstry]], [[ił warwowy]], [[iłowiecIłowiec (skała osadowa)|iłowiec]], iłołupek ([[łupek ilasty]]), [[glina lodowcowa]].
 
[[Kategoria:Skały osadowe]]
14 338

edycji