Rozrusznik silnika spalinowego: Różnice pomiędzy wersjami

popr
(zamiana "stojana" na "wirnika")
(popr)
{{Dopracować|źródła}}
[[Plik:Automobile starter.JPG|thumb|300px|Rozrusznik silnika samochodowego]]
[[plik:Automobile starter 2.JPG|thumb|350px|Elementy typowego rozrusznika:<br />
1. Część obudowy,<br />
2. Sprzęgło (Bendiks), <br />
3. Wirnik, <br />
4. Cewki stojana ,<br />
5. Szczotkotrzymacz ,<br />
6. Elektromagnes załączający wraz z cięgłem widełek.]]
'''Rozrusznik''' – urządzenie do uruchamiania [[silnik spalinowy|silnika spalinowego]]. Najczęściej stosowanymi są rozruszniki elektryczne, choć spotyka się też [[Rozrusznik pneumatyczny|pneumatyczne]], jak i małe silniki spalinowe.
Rozrusznik elektryczny to [[silnik prądu stałego]], który służy do obracania [[wał korbowy|wału korbowego]] silnika i nadawania mu odpowiedniej [[prędkość obrotowa|prędkości obrotowej]], przy której silnik może samodzielnie rozpocząć pracę.
 
Rozrusznik silnika spalinowego jest odbiornikiem pobierającym najwięcej [[energia elektryczna|energii elektrycznej]] z [[Akumulator kwasowo-ołowiowy|akumulatora]], lecz tylko w krótkich okresach podczas uruchamiania silnika. Pobór prądu w chwili uruchamiania silnika w samochodach osobowych wynosi 200-600 &nbsp;[[amper|A]]. W zależności od rodzaju pojazdu [[moc]] rozrusznika wynosi 0,4-10 &nbsp;[[wat|kW]].
 
Aby rozrusznik spełniał swe zadania, musi pokonać opory, na które składają się:
* tarcie w [[łożysko (mechanika)|łożyskach]] wału silnika,
* opory związane z pracą mechanizmów pomocniczych.
Na czas rozruchu [[wirnik]] rozrusznika zostaje sprzęgnięty z kołem zamachowym silnika za pomocą [[przekładnia zębata|przekładni zębatej]]. Rozrusznik powinien zapewnić minimalną prędkość obrotową silnika, przy której może on rozpocząć samodzielną pracę. Prędkość rozruchowa silnika wynosi 40-100 &nbsp;obr/min w przypadku [[silnik czterosuwowy|czterosuwowych silników]] z zapłonem iskrowym, a 100-200 &nbsp;obr/min w silnikach z zapłonem samoczynnym.
 
== Budowa zasada działania ==
Rozrusznik to szeregowy lub szeregowo-bocznikowy [[silnik elektryczny]], wyposażony w mechanizm sprzęgający zwany [[bendiks]]em. Podstawowe części składowe rozrusznika elektrycznego to: uzwojenie wzbudzenia, wirnik z uzwojeniami i [[komutator (elektrotechnika)|komutatorem]], szczotki komutatora, urządzenie załączające i sprzęgające. Uzwojenie wzbudzenia jest [[połączenie szeregowe|połączone szeregowo]] z uzwojeniem wirnika stąd nazwa silnik szeregowy. Obecnie spotyka się rozruszniki tylko z uzwojeniami w wirniku, a bez uzwojeń wzbudzenia w stojanie - pole magnetyczne wytwarzają silne magnesy trwałe (produkowane przez Bosch). Ponieważ rozrusznik pobiera duży [[prąd elektryczny|prąd]] (do 600 &nbsp;A), uzwojenia wirnika wykonuje się z grubego drutu lub płaskownika miedzianego. Końce uzwojeń są przylutowane do segmentów komutatora.
 
Urządzenie sprzęgające służy do sprzęgania rozrusznika z kołem zamachowym silnika w celu wprawienia w [[ruch obrotowy]] wału korbowego. Elementem sprzęgającym jest [[koło zębate|zębnik]] osadzony na wałku wirnika, zazębiany z wieńcem zębatym koła zamachowego silnika. Mechanizm sprzęgający osadzony jest na wirniku poprzez gwint o bardzo dużym skoku (Bendiks), gwint ten sprawia, że przenoszenie momentu obrotowego z rozrusznika na sprzęg, przesuwa sprzęg w stronę zębatki, a przenoszenie w drugą stronę wycofuje sprzęg. Zębatka łącznika jest osadzona na sprzęgniku poprzez sprzęgło wałkowe jednokierunkowe (identyczne jak wolnobieg w rowerze) zabezpieczające rozrusznik przed napędzaniem go przez silnik gdy uzyska obroty większe niż obroty rozrusznika. W celu ułatwienia zazębiania mechanizm sprzęgający jest przesuwany w stronę zębatki poprzez widełki przez elektromagnes, co sprawia, że rozrusznik jest zazębiany zanim rozrusznik zacznie się obracać.
Szczególnym rodzajem rozrusznika stosowanym w pojazdach jest dynamostarter umieszczany bezpośrednio na wale silnika spalinowego. Dynamostarter jest wielobiegunowym silnikiem szeregowo-bocznikowym łączącym funkcje [[prądnica|prądnicy]] i rozrusznika. W trybie pracy prądnicowej jako wzbudzenie wykorzystywane jest uzwojenie bocznikowe, przy czym nabiegunniki nieczynnego w tym trybie uzwojenia szeregowego pełnią rolę biegunów biernych, w trybie pracy rozrusznika czynne są oba uzwojenia stojana.
 
Dynamostarter bywa nazywany też prądnicorozrusznikiem, prądorozrusznikiem i dynastarterem. Takie rozwiązanie jest stosowane w lokomotywach spalinowych z przekładnią elektryczną, gdzie z wałem korbowym jest bezpośrednio połączona prądnica główna, która spełnia funkcję rozrusznika, co ma miejsce w większości lokomotyw spalinowych z przekładnią elektryczną prądu stałego. Gdy silnik spalinowy lokomotywy napędza trójfazową prądnicę prądu przemiennego do rozruchu stosuje się osobny rozrusznik, który w czasie pracy silnika spalinowego spełniapełni rolę prądnicy pomocniczej. Takie rozwiązanie zastosowano w lokomotywie serii [[SP47]]. Zastosowano prądnicę - rozrusznik na napięcie akumulatorów 110V110&nbsp;V o mocy 80kW80&nbsp;kW do rozruchu silnika o mocy 3000KM3000&nbsp;KM.
 
{{Budowa lotniczego silnika tłokowego}}
 
[[Kategoria:Instalacja elektryczna pojazdów]]