Małgorzata Tudor: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1307 bajtów ,  9 lat temu
infobox, drobne merytoryczne, Potrzebne źródło, WP:SK
(poprawa linków, WP:SK)
(infobox, drobne merytoryczne, Potrzebne źródło, WP:SK)
{{Władczyni infobox
[[Plik:Margaret Tudor.jpg|thumb|140px|Małgorzata Tudor]]
| królowa = Małgorzata Tudor
'''Małgorzata Tudor''' (ur. [[28 listopada|28]]/[[29 listopada|29]]/[[30 listopada]] [[1489]] w [[Londyn]]ie, zm. [[15 października]] [[1541]] w [[Perth]]shire), [[Królowe Szkocji|królowa Szkocji]] w latach 1503–1513, później [[regent]]ka w imieniu swego małoletniego syna. Małgorzata była drugim dzieckiem i najstarszą córką [[Władcy brytyjscy|króla Anglii]] [[Henryk VII Tudor|Henryka VII Tudora]] i [[Elżbieta York|Elżbiety York]], córki [[król]]a [[Edward IV York|Edwarda IV]]; młodszą siostrą [[Artur Tudor|Artura]], [[Książę Walii|księcia Walii]] i starszą króla [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]] i [[Maria Tudor (księżniczka)|Marii Tudor]], [[Francuskie królowe i cesarzowe|królowej Francji]].
| tytulatura =
| grafika = [[Plik:Margaret Tudor.jpg|200px]]
| herb grafika = [[Plik:Margaret Tudor Arms.svg|150px]]
| sygnatura grafika =
| tytuł = [[Królowe Szkocji|królowa Szkocji]]
| od = [[8 sierpnia]] [[1503]]
| do = [[9 września]] [[1513]]
| żona władcy = [[Jakub IV|Jakuba IV]]
| poprzedniczka = [[Małgorzata Duńska]]
| następczyni = [[Magdalena de Valois]]
| 2 tytuł = regentka Szkocji
| 2 od = [[9 września]] [[1513]]
| 2 do = [[6 sierpnia]] [[1514]]
| 2 żona władcy =
| 2 poprzedniczka = [[Maria z Geldrii]]
| 2 następczyni = [[Maria de Guise]]
| dynastia = [[Tudorowie]]
| koronowana =
| urodzona = [[28 listopada|28]] lub [[29 listopada]] [[1489]]
| zmarła = [[18 października]] [[1541]]
| pochowana = Carthusian Abbey of Saint John w [[Perth (Szkocja)|Perth]]
| ojciec = [[Henryk VII Tudor]]
| matka = [[Elżbieta York]]
| mąż =
| 1 mąż = [[Jakub IV]]
| 2 mąż = [[Archibald Douglas, 6. hrabia Angus|Archibald Douglas]]
| 3 mąż = [[Henry Stewart, 1. lord Methven|Henry Stewart]]
| dzieci = Jakub Stewart,<br />nieznana córka,<br />Artur Stewart,<br />[[Jakub V]],<br />nieznana córka,<br />Aleksander Stewart,<br />[[Małgorzata Douglas]],<br />Dorota Stewart
| odznaczenia =
| commons = Category:Margaret Tudor
| source =
| quote =
}}
'''Małgorzata Tudor''' (ur. [[28 listopada|28]]/[[29 listopada|29]]/[[30 listopada]] [[1489]] w [[Londyn]]ie, zm. [[1518 października]] [[1541]] w [[PerthPerthshire]]shire), [[Królowe Szkocji|królowa Szkocji]] w latach 1503–1513, później [[regent]]ka w imieniu swego małoletniego syna. Małgorzata była drugim dzieckiem i najstarszą córką [[Władcy brytyjscy|króla Anglii]] [[Henryk VII Tudor|Henryka VII Tudora]] i [[Elżbieta York|Elżbiety York]], córki [[król]]a [[Edward IV York|Edwarda IV]]; młodszą siostrą [[Artur Tudor|Artura]], [[Książę Walii|księcia Walii]] i starszą króla [[Henryk VIII Tudor|Henryka VIII]] i [[Maria Tudor (księżniczka)|Marii Tudor]], [[Francuskie królowe i cesarzowe|królowej Francji]].
 
== Królowa Szkocji ==
 
== Regentka Królestwa Szkocji ==
Pokój angielsko-szkocki przetrwał bez większych zawirowań do śmierci Henryka VII w [[1509]] r. Nowy król Anglii, Henryk VIII, w [[1511]] r. przystąpił do Ligi Świętej wymierzonej przeciwko [[Francja|Francji]]. Francję ze Szkocją łączyło przymierze zwane "Starym Sojuszem" (''The Auld Alliance''). Teraz Francuzi powołali się na warunki Starego Sojuszu i zażądali wypowiedzenia przez Szkocję wojny Anglii. Jakub IV spełnił te żądania. Zakończyło się to dla niego tragicznie. [[9 września]] [[1513]] r. pod [[Bitwa pod Flodden|Flodden]] armia szkocka została zniszczona przez siły angielskie, zaś sam król Jakub zginął na polu bitwy. Następca tronu, teraz Jakub V, miał niewiele ponad rok. Szkocja ponownie stanęła w obliczu rządów regencyjnych.
 
Mimo iż królowa Małgorzata była przeciwna wojnie, Jakub IV w swojej ostatniej woli mianował ją regentką, ale tylko w czasie gdy będzie wdową. Po ewentualnym drugim małżeństwie Małgorzata miała stracić tytuł regentki. [[Parlament]] szkocki, który zebrał się w [[Stirling]] niedługo po bitwie, zatwierdził Małgorzatę na stanowisku regentki. Wokół niej zgrupowała się partia proangielska. Jednocześnie zwolennicy Starego Sojuszu wysunęli własnego kandydata do regencji - [[Jan Stewart, 2. książę Albany|Jana Stewarta, 2. księcia Albany]], stryjecznego brata Jakuba IV.
 
W [[1514]] r. Małgorzata doprowadziła do podpisania pokoju z Anglią. Jej pozycja w Szkocji była jednak bardzo niepewna. Aby ją wzmocnić poślubiła w 1514 r. [[Archibald Douglas, 6. hrabia Angus|Archibalda Douglasa, 6. hrabiego Angus]], młodzieńca urodziwego, ale o miernej inteligencji ("młody, tępy głupek", jak nazywał Angusa jego wuj, [[Gavin Douglas]]){{fakt|data=2012-02}}. Małżeństwo to zaktywizowało partię profrancuską. Na mocy testamentu Jakuba IV, Małgorzata w wypadku kolejnego ślubu miała stracić tytuł regenta. We wrześniu 1514 r. Rada Królewska wezwała księcia Albany, który przebywał we Francji, aby wrócił i przejął regencję. Tymczasem Małgorzata udała się do Stirling biorąc ze sobą króla Jakuba i jego młodszego brata [[Aleksander Stewart, książę Ross|Aleksandra]].
 
Albany przybył do Szkocji w maju [[1515]] r. W lipcu został uznany za regenta Królestwa. Niedługo później ruszył na Stirling. Królowa-wdowa po krótkim oporze poddała się w sierpniu. Młodzi książęta znaleźli się pod kuratelą Albany'ego. Małgorzata (będą w ciąży z Angusem) udała się do [[Edynburg]]a. Niedługo później jej brat zaproponował jej powrót do Anglii, ale Małgorzata odmówiła obawiając się, że jej wyjazd ściągnie groźbę utraty życia na jej dzieci i objęcie tronu przez Albany'ego.
W [[1517]] r. Małgorzata zdecydowała się na ucieczkę ze Szkocji. Uciekła do Harbottle Castle, skąd później udała się do [[Londyn]]u. W drodze dotarła do niej wieść o śmierci młodszego syna, księcia Ross. Angus bezskutecznie usiłował przekonać żonę do powrotu do Szkocji i pogodzenia się z regentem. Małgorzata przybyła do Londynu i zamieszkała w pałacu [[Scotland Yard]].
 
Po upływie roku wróciła na północ, korzystając z tego, że Albany przebywał we Francji, pracując nad odnowieniem Starego Sojuszu. Tymczasem podpisano pokój między Anglią i Francją, co skończyło się aresztowaniem Albany'ego. Tymczasem Małgorzata zorientowała się, że jej mąż ją zdradza ze służącą lady Jane Stewart. Zdenerwowało ją to tym bardziej, że Angus żył wyłącznie za pieniądze żony. W październiku [[1518]] r. Małgorzata napisała do Henryka żądając rozwodu. Henryk się opierał, gdyż był przeciwny rozwodom (co wygląda na ironię{{według kogo}} patrząc na jego późniejsze życie).
 
Do rozwodu chwilowo nie doszło, gdyż Małgorzatę pochłonęły intrygi polityczne w Szkocji. W [[1520]] r. doszło do potyczki na ulicach Edynburga między klanem Douglasów i Hamiltonów. Albany, który po fiasku negocjacji między Henrykiem VIII a [[Władcy Francji|królem Francji]] [[Franciszek I Walezjusz|Franciszkiem I]] na Polu Złotogłowia odzyskał zaufanie dworu francuskiego i niedawno wrócił do Szkocji, próbował utrzymać spokój w kraju. W [[1522]] r. ponownie udał się do Francji. Korzystając z tego [[Thomas Howard, 3. książę Norfolk|książę Norfolk]] na rozkaz Henryka VIII uderzył na pogranicze. Szybki powrót Albany'ego z francuskimi posiłkami zmusił Norfolka do wycofania się, ale Szkoci wciąż pamiętający Flodden nie odważyli się na kontynuację natarcia.
 
== Ostatnie lata ==
Małgorzata postarała się o potwierdzenie rozwodu w [[Rzym]]ie i poślubiła znacznie młodszego od siebie [[Henryk Stewart, 1. lord Methven|Henryka Stewarta]]. W [[1528]] r. jej syn uciekł z Falklandu i objął rządy samodzielne, ale matka i [[Przybrana rodzina|ojczym]] pozostali w jego łaskach. Henryk uzyskał nawet tytuł lorda Methven. W [[1534]] r. przyczyniła się do podpisania pokoju z Anglią, żyła również w dobrych relacjach z żonami syna - [[Magdalena de Valois|Magdaleną de Valois]] i [[Maria de Guise|Marią de Guise]].
 
Małgorzata zmarła [[1518 października]] [[1541]] r. w Perthshire po ciężkiej chorobie i została pochowana w Carthusian Abbey of Saint John w [[Perth (Szkocja)|Perth]]. Jej syn przeżył ją tylko o rok. Dzięki Małgorzacie Stuartowie posiedli prawa do tronu angielskiego. W roku [[1603]], po bezdzietnej śmierci ostatniej z Tudorów, [[Elżbieta I Tudor|Elżbiety I]], bratanicy Małgorzaty, prawnuk królowej Szkocji, [[Jakub I Stuart|Jakub VI]] wstąpił na tron Anglii jako Jakub I, doprowadzając do unii personalnej Anglii i Szkocji i zjednoczenia wyspy.
 
== Rodzina ==
[[8 sierpnia]] [[1503]] r. w Holyrood Abbey w [[Edynburg]]u Małgorzata poślubiła [[Jakub IV|Jakuba IV Stuarta]] ([[17 marca]] [[1473]] – [[9 września]] [[1513]]), [[Władcy Szkocji|króla Szkocji]], syna króla [[Jakub III|Jakuba III]] i [[Małgorzata Duńska|Małgorzaty]], córki [[Władcy Danii|króla Danii]] [[Chrystian I Oldenburg|Chrystiana I]]. Mieli razem czterech synów:
* Jakub ([[21 lutego]] [[1507]] w Holyrood Palace – [[27 lutego]] [[1508]] w Stirling), książę Rothesay
* nieznana z imienia córka (ur. i zm. [[15 lipca]] [[1508]] w Stirling)
* Artur ([[20 października]] [[1509]] w Holyrood Palace - [[14 lipca]] [[1510]] w Edynburgu), książę Rothesay
* [[Jakub V]] ([[10 kwietnia]] [[1512]] – [[14 grudnia]] [[1542]]), [[Władcy Szkocji|król Szkocji]]
* córka (ur. i zm. w listopadzie [[1512]] w Holyrood Palace)
* Aleksander ([[30 kwietnia]] [[1514]] w Stirling – [[18 grudnia]] [[1515]] tamże), książę Ross
 
[[6 sierpnia]] [[1514]] r. poślubiła [[Archibald Douglas, 6. hrabia Angus|Archibalda Douglasa, 6. hrabiego Angus]] ([[1490]] – styczeń [[1557]]), syna [[George Douglas, lord Douglas|George'a Douglasa, pana Angus]] i lady Elisabeth Drummond. Małżeństwo zakończyło się rozwodem [[1526]] r. Małgorzata i Archibald mieli razem jedną córkę:
* [[Małgorzata Douglas]] ([[8 października]] [[1515]] – [[7 marca]] [[1578]]), żona [[Mateusz Stewart, 4. hrabia Lennox|Mateusza Stewarta, 4. hrabiego Lennox]]. Ich syn [[Henryk Stuart, lord Darnley]] poślubił [[Maria I Stuart|Marię I Stuart]], córkę Jakuba V i był ojcem [[Jakub I Stuart|Jakuba I, króla Anglii i Szkocji]].