Władcy Nortumbrii: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 5785 bajtów ,  9 lat temu
od nowa...
m (r2.7.1) (Robot dodał sh:Popis monarha Northumbrije)
(od nowa...)
[[Nortumbria|Królestwo Nortumbrii]] powstało na skutek scalenia w jedno dwóch [[Anglosasi|anglosaskich]] królestw: [[Bernicja|Bernicji]] i [[Deira|Deiry]], oraz przez wchłonięcie kilku małych państw [[Celtowie|celtyckich]]. Najcenniejszym źródłem informacji o Nortumbrii i starciach rywalizujących dynastii na jej tronie jest dzieło [[Beda Czcigodny|Bedy Czcigodnego]] ''[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]''.
 
Pierwszym władcą, który zasiadał na tronach obu królestw był [[Etelfryd z Nortumbrii|Etelfryd z Bernicji]], który w 604 roku najechał na Deirę, zabił jej władcę, [[Etelryk z Deiry|Etelryka]] i połączył oba królestwa unią. Jednak jego następcy nie zdołali dokonać trwałego zjednoczenia: zdarzały się okresy całkowitej odrębności, a w późniejszym okresie potężniejsi władcy Bernicji sprowadzili Deirę do roli królestwa zależnego. Szczególną determinację w dążeniu do połączenia wykazywał [[Oswiu z Nortumbrii|Oswiu]], jednak nigdy nie został zaakceptowany przez mieszkańców Deiry, pamiętających mu zamordowanie ich władcy [[Oswine z Deiry|Oswine]].
 
Za rzeczywisty początek Nortumbrii należałoby uznać okres panowania syna Oswiu, [[Egfryt z Nortumbrii|Egfryta]], gdyż nigdy później królestwa Bernicji i Deiry nie miały osobnych władców.
 
Bogata historia Nortumbrii zakończyła się dramatycznie w dniu Wszystkich Świętych 866 roku, kiedy to w wielkiej bitwie w mieście York, podczas kolejnego najazdu Wikingów, zginęło dwóch rywalizujących ze sobą w owym czasie władców nortumbryjskich: [[Ella z Nortumbrii|Ella]] i [[Osbert z Nortumbrii|Osbert]]. Po tej bitwie tereny dawnej Deiry przeszły w ręce najeźdźców, a w dawnej Bernicji, zwanej Królestwem Yorku, pozostawiono lokalnych władców, którzy aż do Aldreda, posiadali tytuł królów. Byli jednak formalnie zależni, a w późniejszym okresie "zdegradowani" do tytułu earldormanów z Bamburgh.
 
Wykazy władców Nortumbrii, w zależności od źródła, zawierają niewielkie różnice. Również podane daty panowania, szczególnie w okresie początkowym, należy traktować jako przybliżone.
 
=== Królowie Bernicji ===
{| class="wikitable"
|+WŁADCY BERNICJI
|- style="background-color: #efefef;"
!Przybliżone Okresdaty panowania !! Władca!! Uwagi
!Władca
|-
!Oryginalne pisownia imienia
|| ok. 500||[[Esa z Bernicji|Esa]]||
!Uwagi
|-
||ok. 520||[[Eoppa z Bernicji|Eoppa]]||
|-
||547–559||[[Ida z Bernicji|Ida]] ||
|-
||559–560||[[Glappa z Bernicji|Glappa]]||
|-
||560–568||[[Adda z Bernicji|Adda]]||
|-
||568–572||[[Etelryk z Bernicji|Ethelryk]] ||
|-
||572–579||[[Teodoryk z Bernicji|Teodoryk]]||
|-
||579–585[[500]]-[[520]]||[[FrithuwaldEsa z Bernicji|FrithuwaldEsa]]||Esa||
|-
||585–593[[520]]-[[547]]||[[HussaEoppa z Bernicji|HussaEoppa]]||Eoppa||
|-
|[[547]]–[[559]]||[[Ida z Bernicji|Ida]]||Ida||
||604—616||[[Ethelfrith z Nortumbrii|Ethelfrith]] (Etelfryd)||
|- style="background-color: #d3d3d3;"
|align="center" colspan=3| '''Dynastia z Deiry'''
|-
||[[559]]–[[560-588]]||[[EllaGlappa z DeiryBernicji|EllaGlappa]]||ojciec Etelryka i EdwinaGlappa||
|-
|[[560]]–[[568]]||[[Adda z Bernicji|Adda]]||Adda||
||589–604||[[Etelryk z Deiry|Aethelric]]||starszy brat Edwina
|-
|[[568]]–[[572]]||[[Etelryk z Bernicji|Ethelryk]]||Æthelric, Æðelric, Æþelric||
||616–632||[[Edwin (król Nortumbrii)|Edwin]]||
|- style="background-color: #d3d3d3;"
|align="center" colspan=3| '''Dynastia z Bernicji'''
|-
|[[572]]–[[579]]||[[Teodoryk z Bernicji|Teodoryk]]||Theodric||
||604—616||[[Ethelfrith z Nortumbrii|Ethelfrith]]||ojciec Oswalda
|-
|[[579]]–[[585]]||[[Frithuwald z Bernicji|Frithuwald]]||Frithuwald||
||632–633||[[Eanfrith z Nortumbrii|Eanfrith]]||
|-
||634–641[[585]]–[[593]]||[[OswaldHussa z NorthumbriiBernicji|OswaldHussa]]||Hussa||
|-
|[[604]]—[[616]]||[[Ethelfrith z Northumbrii|Etelfryd]]||Æthelfrith, Aedilfrid, Æðelfrið||jako pierwszy połączył Bernicję i Deirę pod jednymi rządami
||641–654||[[Oswiu z Nortumbrii|Oswiu]]||
|-
|[[616]]–[[632]]||[[Edwin (król Nortumbrii)|Edwin]]||Edwine, Eadwine, Eduini, Eadwine||z dynastii deirskiej
|-
|[[632]]–[[633]]||[[Eanfrith z Nortumbrii|Eanfrith]]||||wymazany z kronik za apostazję
|-
|[[634]]–[[641]]||[[Oswald z Northumbrii|Oswald]]||Oswald||początek jego panowania uważany jest za początek istnienia Nortumbrii, choć potem kilkakrotnie Bernicja i Deira miały osobnych władców
|}
 
 
=== Królowie Deiry ===
{| class="wikitable"
|+WŁADCY DEIRY
|- style="background-color: #efefef;"
!Przybliżone Okresdaty panowania !! Władca
!Władca
|-
!Oryginalne pisownia imienia
|| 560–588||[[Ella z Deiry|Ella]]
!Uwagi
|-
||589–604||[[Aethelric]]
|- style="background-color: #d3d3d3;"
|align="center" colspan=3| '''Dynastia z Bernicji'''
|-
||604–616||[[Ethelfrith]]
|- style="background-color: #d3d3d3;"
|align="center" colspan=3| '''Dynastia z Deiry'''
|-
||616–632||[[Edwin (król Nortumbrii)|Edwin]]
|-
||633–634||[[Osric]]
|-
||634–641||[[Oswald]]
|-
|[[560]]–[[588]]||[[Ella z Deiry|Ella]]||Ælla, Aella, Ille||
||641–644||[[Oswiu]]
|-
|[[589]]–[[604]]||[[Etelryk z Deiry|Etelryk]]||Æthelric, Aetelric||
||644–651||[[Oswine]]
|-
|[[604]]–[[616]]||[[Etelfryd z Nortumbrii|Etelfryd]]|| Æthelfrith, Aedilfrid, Æðelfrið||z bernickiej dynastii; jako pierwszy połączył Bernicję i Deirę pod jednymi rządami
||651–654/655||[[Aethelwald]]
|-
|[[616]]–[[632]]||[[Edwin (król Nortumbrii)|Edwin]]||Edwine, Eadwine, Eduini, Eadwine||
||654–670||[[Oswiu]]
|-
|[[633]]–[[634]]||[[Osric z Deiry|Osric]]||Osric||
||656–664||[[Alchfrith]]
|-
|[[634]]–[[641]]||[[Oswald z Nortumbrii|Oswald]]||Oswald||początek jego panowania uważany jest za narodziny nowego królestwa - Nortumbrii
||670–679||[[Aelfwine]]
|-
|[[641]]–[[644]]||[[Oswiu z Nortumbrii|Oswiu]]||Oswy, Osuio, Osui, Oswius, Oswie||nie został zaakceptowany jako władca Deiry przez mieszkańców Deiry, mimo poślubienia córki [[Edwin (król Nortumbrii)|Edwina]], [[Acha z Deiry|Achy]]
|-
|[[644]]–[[651]]||[[Oswin z Deiry|Oswin]]||Osuini, Osuinus, Oswine||zamordowany na zlecenie [[Oswiu z Nortumbrii|Oswiu]]
|-
|[[651]]-[[670]]||[[Oswiu z Nortumbrii|Oswiu]]||Oswy, Osuio, Osui, Oswius, Oswie||mimo sprawowania faktycznej władzy nad całą Nortumbrią, Oswiu zmuszony był kilkakrotnie nadawać Deirze częściową autonomię i wyznaczać osobnego władcę
|-
|[[651]]–[[654]]/[[655]]||[[Etelwald z Deiry|Etelwald]]||Œthelwald, Oidilualdo, Oidiluald||zależny od Oswiu
|-
|[[656]]–[[664]]||[[Aldfrith z Nortumbrii|Aldfrith]]||Aldfrid, Aldfridus, Aldfrið, Flann Fina mac Ossu||zależny od Oswiu
|-
|[[670]]–[[679]]||[[Elfwine z Deiry|Elfwine]]||Ælfwine||zależny od [[Egfryt z Nortumbrii|Egfryta]]
|}
 
=== Królowie Nortumbrii ===
{| class="wikitable"
|+WŁADCY NORTUMBRII
|- style="background-color: #efefef;"
!Przybliżone Okresdaty panowania !! Władca!! Uwagi
!Władca
|-
!Oryginalne pisownia imienia
||654–670||[[Oswiu]]||
!Uwagi
|-
|[[634]]-[[641]]||[[Oswald z Nortumbrii|Oswald]]||Oswald||jego panowanie uważane jest za początek istnienia Nortumbrii
||670–685||[[Egfryt]]||
|-
|[[654]]–[[670]]||[[Oswiu z Nortumbrii|Oswiu]]||Oswy, Osuio, Osui, Oswius, Oswie||mimo sprawowania faktycznej władzy nad całą Nortumbrią, Oswiu zmuszony był kilkakrotnie nadawać Deirze częściową autonomię i wyznaczać osobnego władcę
||685–704||[[Aldfrith]]||
|-
|[[670]]–[[685]]||[[Egfryt z Nortumbrii|Egfryt]]||Ecfrithus, Ecgfrið, Egfrid, Ecgfrith||za jego rządów istnienie Nortumbrii stało się faktem, już nigdy Bernicja i Deira nie miały osobnych władców
||704–705||[[Eadwulf]]||
|-
|[[685]]–[[704]]||[[Aldfrith z Nortumbrii|Aldfrith]]||Aldfrid, Aldfridus, Aldfrið, Flann Fina mac Ossu||
||705–716||[[Osred I]]||
|-
|[[704]]–[[705]]||[[Edwulf z Nortumbrii|Edwulf]]||Eadwulf||uzurpator
||716–718||[[Coenred]]||
|-
|[[705]]–[[716]]||[[Osred I z Nortumbrii|Osred]]||Osredi, Osrit, Osræd||
||718–729||[[Osric]]||
|-
|[[716]]–[[718]]||[[Cenred z Nortumbrii|Cenred]]||Coenred, Coenredo, Coinred||
||729–731||[[Ceolwulf]]||
|-
|[[718]]–[[729]]||[[Osric z Nortumbrii|Osric]]||||
||731–737||[[Ceolwulf]]||
|-
|[[729]]-[[737]]||[[Ceolwulf z Nortumbrii|Ceolwulf]]||Ceolf, Ceoluulf, Ceolwulf wæs Cuþaing, Ciowulf||na krótko usunięty z tronu w 731 roku
||737–758||[[Eadberht]]||
|-
|[[737]]–[[758]]||[[Eadbert z Nortumbrii|Eadbert]]||Eadberht, Eadbyrht||abdykował i wstąpił do klasztoru
||758–759||[[Oswulf]]||
|-
|[[758]]–[[759]]||[[Oswulf z Nortumbrii|Oswulf]]||Osulf, Osulfus, Osuulf, Osuulfus ||zamordowany przez własnych dworzan
||759–765||[[Aethelwald Moll]]||
|-
|[[759]]–[[765]]||[[Etelwald Moll]]||Æthelwald Moll, Aeðelwaldus, Æðelwald Moll||zdetronizowany i zmuszony do wstąpienia do zakonu
||765–774||[[Ealchred]]||
|-
|[[765]]–[[774]]||[[Alhred z Nortumbrii|Alhred]]||Alchred, Alcred, Aluchred||obalony i wygnany
||774–779||[[Aethelred I]]||
|-
|[[774]]–[[779]]||[[Etelred I z Nortumbrii|Etelred I]]||Æthelred, Aeðelredus, Æðelred, Æþelred||obalony i wygnany
||776–788||[[Aelfwald I]]||
|-
|[[776]]–[[788]]||[[Elfwald I z Nortumbrii|Elfwald I]]||Alfwold, Aluuoldus, Alwold, Ælfwold, Ælfwald||zamordowany przez [[ealdorman]]a [[Sicga z Nortumbrii|Sicgę]]
||788–790||[[Osred II]]||
|-
|[[789]]–[[790]]||[[Osred II z Nortumbrii|Osred II]]||Osræd, Osredus||postrzyżony i wygnany
||790–796||[[Aethelred I]]||
|-
|[[790]]–[[796]]||[[Etelred I z Nortumbrii|Etelred I]]||Æthelred, Aeðelredus, Æðelred, Æþelred||ponownie na tronie
||796||[[Osbald]]||
|-
|[[796]]||[[Osbald z Nortumbrii|Osbald]]||Osbaldus||panował jedynie przez 27 dni
||796–806/808||[[Eardwulf]]||
|-
|[[796]]–[[806]]||[[Eardwulf z Nortumbrii|Eardwulf]]||||
||806/808–808/810||[[Aelfwald II]]||
|-
|[[806]]–[[808]]||[[Elfwald II z Nortumbrii|Elfwald II]]||||
||808–810||[[Eardwulf]]||
|-
||810–841[[808]]–[[840]]||[[Eanred z Nortumbrii|Eanred]]||Andredo||
|-
|[[840]]–[[844]]||[[Etelred II z Nortumbrii|Etelred II]]||Æthelred, Aethelred||
||840/841–844||[[Aethelred II]]||
|-
||[[844]]||[[RaedwulfRedwulf z Nortumbrii|Redwulf]] ||Raedwulf||uzurpator
|-
|[[844]]–[[848]]||[[Etelred II z Nortumbrii|Etelred II]]||Æthelred, Aethelred||ponownie
||844–848/849||[[Aethelred II]]||
|-
|[[848]]-[[863]]||[[Osbert z Nortumbrii|Osbert]]|Osberht, Osbriht, Osbryht, Osbyrht, Osbyrhtus||||
||848/849–862/863||[[Osbeorht]]||
|-
|[[863]]-[[867]]||[[Ella z Nortumbrii|Ella]]||Alle, Alli, Ælla, Ælle, Aelle||
||862/863/867–867||[[Aelle II]]||
|-
||867||[[Osbeorht]]||
|-
|[[867]]||[[Osbert z Nortumbrii|Osbert]]||Osberht, Osbriht, Osbryht, Osbyrht, Osbyrhtus||ponownie
|}
 
Osbert i Ella byli ostatnimi anglosaskimi samodzielnymi królami Nortumbrii. Obaj zostali zabici jednego dnia: 21 marca 867 roku, podczas bitwy o York. Później kraj został podzielony: dawna Deira przeszła w ręce zwycięskich Normanów, zaś w Bernicji pozostawili oni marionetkowych lokalnych władców, którzy do 895 roku posiadali tytuł króla Nortumbrii, a później a później króla Yorku i eldormana Yorku (od 927).
 
 
=== Normańscy Królowie Yorku ===
3475

edycji