Powiat morąski: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 15 bajtów ,  10 lat temu
m
drobne redakcyjne
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
m (robot poprawia: de:Powiat Morąski; zmiany kosmetyczne)
m (drobne redakcyjne)
{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = morąski (do 1975)
| herb_powiat =
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat =
| województwo = olsztyńskie
| stolica_powiat = Morąg
| starosta =
| powierzchnia_powiat = 1203
| ludność_powiat = 51 400
| rok = 1973
| gęstość_powiat = 43
| urbanizacja_powiat =
| tablice_rejestr =
| TERYT_powiat =
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = -
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = -
| liczba_gm_wiejskich = -
| adres_starostwa =
| kod_poczt_starostwa =
| tel_starostwa =
| fax_starostwa =
| mail_starostwa =
| strona_www_powiat =
}}
'''Powiat morąski''' – powiat istniejący do roku [[1975]] na terenie obecnych powiatów [[powiat ostródzki|ostródzkiego]], [[powiat iławski|iławskiego]] ([[województwo warmińsko-mazurskie|woj. warmińsko-mazurskie]]) i [[powiat sztumski|sztumskiego]] ([[województwo pomorskie|woj. pomorskie]]). Jego ośrodkiem administracyjnym był [[Morąg]]. W skład byłego powiatu oprócz Morąga wchodziły [[Zalewo]] i [[Miłakowo]] (wówczas wsie) oraz gminy [[gmina Małdyty|Małdyty]] i [[gmina Stary Dzierzgoń|Stary Dzierzgoń]]. Powiat wchodził w skład województwa [[województwo olsztyńskie|olsztyńskiego]].
 
Po reformie administracyjnej w [[1975]] roku terytorium powiatu zostało podzielone przez nowe (mniejsze) [[województwo olsztyńskie]] oraz [[województwo elbląskie]].
 
W związku z prowadzonymi w [[1998]] roku pracami nad [[Polska reformaReforma administracyjna w Polsce (1999)|reformą administracyjną]] [[rada gminy|rada miejska]] w [[Morąg]]u zaproponowała utworzenie powiatu morąskiego, w granicach którego znalazłyby się gminy: [[gmina Morąg|Morąg]], [[gmina Łukta|Łukta]], [[gmina Małdyty|Małdyty]], [[gmina Miłakowo|Miłakowo]] z [[powiat ostródzki|powiatu ostródzkiego]] oraz gmina [[gmina Zalewo|Zalewo]] z [[powiat iławski|powiatu iławskiego]]. Wniosek ten nie znalazł jednak poparcia. Powiatu nie przywrócono a sam [[Morąg]] włączono do [[powiat ostródzki|powiatu ostródzkiego]].
 
== Historia ==
W XVI wieku [[Prusy Górne]] stanowiły powiat Prus Książęcych, ze starostwami w: [[Pasłęk]]u, Miłakowie, Morągu, [[Przezmark (województwo warmińsko-mazurskie)|Przezmarku]], Kwidzynie, Prabutach, [[Szymbark (województwo warmińsko-mazurskie)|Szymbarku]], Iławie, Miłomłynie, Ostródzie, Olsztynku, Dąbrównie, Działdowie, Nidzicy i Szczytnie. Od północy graniczyły z Warmią, od zachodu z powiatem [[Natangia]].
 
W okresie późniejszym część starostw dawnych Prus Górnych znalazło się w prowincji [[Prusy Zachodnie]]. Morąg i Pasłęk (powiat morąski) stanowiły zachodnią część [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]], graniczących z Prusami Zachodnimi i Warmią (od północy). W latach 1772-1807 powiat morąski zajmował większy obszar. W XX w. był już podzielony na dwie części – północną [[powiat pasłęcki]], i południowa – powiat morąski<ref>Mapy w: S. Achremczyk, „Historia''Historia Warmii i Mazur”Mazur'', Olsztyn 1997.</ref>
 
W latach 1918-1939 (1944) powiat morąski należał do rejencji królewieckiej. Jako jeden z nielicznych powiatów [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]] uniknął zniszczeń w czasie pierwszej wojny światowej (był jedynie punktem etapowym dla uciekinierów z terenów okupowanych lub objętych działaniami wojennymi). W 1925 r. powiat liczący 112 gmin (w tym 3 miasta: Morąg, [[Zalewo]], [[Miłakowo]]) zajmował obszar 1265 km2km², w tym 877 km2km² stanowiły użytki rolne. W 1910 roku w powiedzie odnotowano 51 396 mieszkańców, w 1925 – 53 892, a w 1939 56 255 osób<ref>"''Morąg - z dziejów miasta i powiatu"'', Pojezierze, Olsztyn 1973.</ref>.
 
W 1945 roku, po włączeniu części dawnych Prus Wschodnich do Polski, zachowano dawne granice powiatu morąskiego (sprzed 1944 r.). W czerwcu 1945 r. starosta morąski dokonał podziału powiatu na 7 gmin (oraz miasto powiatowe Morąg): [[gmina Morąg|Morąg]], [[gmina Słonecznik|Słonecznik]], [[gmina Zalewo|Zalewo]], [[gmina Stary Dzierzgoń|Stary Dzierzgoń]] (przez pewien czas siedziba była w Starym Mieście), [[gmina Zajezierzyce|Zajezierzyce]], [[gmina Myślice|Myślice]] i [[gmina Miłakowo|Miłakowo]]. W 1946 r. wydzielono kolejne gminy: [[gmina Boreczno|Boreczno]], [[gmina Boguchwały|Boguchwały]], [[gmina Bramka|Bramka]] (siedziba mieściła się okresowo w Bogaczewie), natomiast siedzibę gminy Morąg przeniesiono do Królewa (powstała [[gmina Królewo]]). Podział na 190 gmin utrzymał się do 1954 r. Podział gmin na gromady ustabilizował się w 1948: w skład gmin wchodziło 108 gromad. W 1950 liczba gromad wzrosła do 116.
 
Zgodnie z ustawa z dnia 25 września 1954 r. (o reformie podziału administracyjnego), Wojewódzka Rada Narodowa w Olsztynie podzieliła powiat morąski na 30 gromad: [[Bogaczewo (powiat ostródzki)|Bogaczewo]], [[Boguchwały]], Barty, Boreczno, Bramka, Brzydowo, Dobrocin, Dobrzyki, Janiki Wielkie, Jerzwałd, Jurki, Królewo, Książnik, Morąg, Liksajny, Lubochowo, Małdyty, [[Miłakowo]], [[Myślice]], Przezmark, Słonecznik, [[Stary Dzierzgoń]], Stare Miasto, [[Strużyna (województwo warmińsko-mazurskie)|Strużyna]], [[Szynowo]], [[Warkałki]], Włodowo, Wielki Dwór, [[Zalewo]], [[Żabi Róg]].
 
W 1957 r. w ramach łączenia zbyt małych jednostek administracyjnych zlikwidowano gromady: [[Brzydowo (powiat ostródzki)|Brzydowo]], [[Książnik]], [[Bogaczewo (powiat ostródzki)|Bogaczewo]], [[Bramka (województwo warmińsko-mazurskie)|Bramka]], [[Dobrzyki]], [[Dobrocin (województwo warmińsko-mazurskie)|Dobrocin]], [[Warkałki]], [[Barty]]. Na mocy rozporządzenia z dnia 29 listopada 1957 r. do powiatu morąskiego włączono gromadę Mostkowo z powiatu ostródzkiego. W 1959 r. zlikwidowano kolejne gromady (włączając do sąsiednich): [[Janiki Wielkie]], [[Liksajny]], [[Lubochowo]], [[Przezmark (województwo warmińsko-mazurskie)|Przezmark]], [[Stare Miasto (województwo warmińsko-mazurskie)|Stare Miasto]], [[Strużyna (województwo warmińsko-mazurskie)|Strużyna]], [[Włodowo]]. W 1961 roku wyłączono z powiatu morąskiego Mostkowo i ponownie włączono do powiatu ostródzkiego. Zlikwidowano także gromadę w [[Jerzwałd]]zie.
 
W 1967 r. zmieniono granice kilku gromad, m.in., wyłączając z gromady Małdyty część obszaru PGR Wenecja i włączono do gromady [[Słonecznik]]. W roku 1968 zniesiono gromady: [[Jurki (powiat ostródzki)|Jurki]], [[Wielki Dwór]].
 
== Zobacz też ==
 
=== Bibliografia ===
* "''[[Morąg]] - z dziejów miasta i powiatu"'', Pojezierze, Olsztyn 1973.
 
{{Przypisy}}