Nyírség: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 329 bajtów ,  8 lat temu
m
popr.
(+locmap)
m (popr.)
}}
 
'''Nyírség''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Europy|554.7]]; [[język węgierski|węg.]] "kraj brzóz") - region geograficzny i etnograficzny we wschodnich [[Węgry|Węgrzech]], w [[Kraj Zacisański|Kraju Zacisańskim]] (''Tiszántul''), na [[Wielka Nizina Węgierska|Wielkiej Nizinie Węgierskiej]], na granicy wschodnich [[Węgry|Węgier]] i zachodniej [[Rumunia|Rumunii]]. Część rumuńska jest określana w geografii rumuńskiej jako ''Câmpia Carei'' - [[Równina Carei]].
 
Nyírség stanowi nizinę pokrytą utrwalonymi wydmami piaszczystymi. Jest najwyższą częścią Wielkiej Niziny Węgierskiej - osiąga 183 m n.p.m. (wzgórze [[Hoportyó]] na południe od [[Nyírbátor]]). OdKształtem północyprzypomina [[romb]]. Na północnym wschodzie sąsiaduje z [[Równina Szatmarsko-BerehowskaSatmarska|Równiną Szatmarsko-BerehowskąSatmarską]] oraz, z krainamipozostałych stron otaczają go równiny należące do [[Nizina Cisańska|Niziny Cisańskiej]]: [[Bodrogköz]] i [[Rétköz]]. Od zachodu graniczy zod dolinąpółnocnego Cisyzachodu, należącą do [[Międzyrzecze Dunaju i Cisy|Międzyrzecza Dunaju i CisyÉrmellék]]. Wschodniąod granicąpołudniowego Nyírségwschodu jest granica węgiersko-rumuńska. Na południu region płynnie przechodzi w krainęi [[Hajduság]] od południowego zachodu.
 
Nyírség powstał w trzeciorzędzie jako ogromny [[stożek napływowy]] utworzony przez rzeki spływające z północno-wschodnich [[Karpaty|Karpat]] i z [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] do morza (później jeziora) wypełniającego wówczas [[Kotlina Panońska|Kotlinę Panońską]]. Po całkowitym zapełnieniu osadami tej części morza powstała tu rozwinięta sieć rzeczna. Przez Nyírség przepływały przede wszystkim [[Cisa]] i [[Samosz]]. Rzeki nadal osadzały materiał z gór, kształtując podłoże regionu.
 
45-50 tysięcy lat temu teren Nyírség został wydźwignięty wskutek ruchów tektonicznych. Cisa i Samosz zmieniły koryta i opływały region od wschodu. Wskutek kolejnych ruchów tektonicznych 20-22 tysiące lat temu zapadłzapadły się regionregiony Równiny Szatmarskiej, Równiny Szatmarsko-Berehowskiej oraz Bodrogköz i Rétköz. W następstwie tego górna Cisa zmieniła przebieg na dzisiejszy. 14-16 tysięcy lat temu to samo stało się z Samoszem.
 
Efektem tego było wyschnięcie Nyírség, który został pozbawiony sieci rzecznej. Od tej pory główną rolę w kształtowaniu powierzchni regiony odgrywały wiatry. Wiatry pokryły opuszczone koryta rzek warstwą eolicznego piasku. Uformowały też wielkie wały wydm, ciągnące się w północy na południe. Między wydmami powstały zastoiska wody opadowej, słone jeziorka i bagniska. Tak ukształtowany region wkroczył w czasy historyczne.
[[Klimat]] Nyírség jest [[klimat kontynentalny|kontynentalny]], chłodniejszy, niż pozostałej części Wielkiej Niziny Węgierskiej. Przeciętna roczna ilość opadów wynosi 550-600 mm. Nasłonecznienie jest natomiast wyższe, niż przeciętne dla Niziny.
 
Pierwotną roślinnością Nyírség były lasy [[brzoza|brzozowe]] i [[dąb|dębowe]], które zostały niemal całkowicie wyrąbane. Obecnie tylko 10-12% powierzchni regiony stanowią lasy dębowe i [[akacja|akacjowe]]. Naturalna szata roślinna została zastapionazastąpiona przez wielkotowarowe użytki rolne. Ziemie regionu są intensywnie użytkowane rolniczo - uprawia się tu pomidory, słoneczniki, tytoń i owoce, szczególnie jabłka. Pola są nawadniane. Na glebach bardziej piaszczystych prowadzi się hodowlę bydła.
 
Region jest pozbawiony bogactw mineralnych. Eksploatuje się tylko wody mineralne i wody termalne.
* Jerzy Midzio ''Krajobrazy węgierskie'', WSiP, Warszawa 1988, ISBN 83-02-03732-X
* Wiesława Rusin ''Węgry'', Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2005, ISBN 83-7304-416-7
* Márton Pécsi, Béla Sárfalvi ''Węgry'', PWN 1971
* Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Węgry. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1985
 
[[Kategoria:Regiony Węgier]]
[[Kategoria:Kotlina Panońska]]
[[Kategoria:Geografia Rumunii]]
 
[[hu:Nyírség]]
17 936

edycji