Vastitas Borealis: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2212 bajtów ,  8 lat temu
więcej, redakcyjne, poprawa linków
(mapa i co na niej widać)
(więcej, redakcyjne, poprawa linków)
[[Plik:Phoenix mission horizon stitched high definition.jpg|prawo|mały|Krajobraz Vastitas Borealis zarejestrowany przez lądownik [[Phoenix (sonda kosmiczna)|Phoenix]]; widoczne są wielokątne spękania, wskazujące na obecność lodu w warstwie przygruntowej]]
[[Plik:MarsTopoMap-PIA02031 modest.jpg|300px|prawo|mały|Mapa topograficzna Marsa wyraźnie ukazuje nizinny obszar Vastitas Borealis]]
'''Vastitas Borealis''' ([[łacina|łac.]] ''Pustkowie Północne'') – rozległy obszar nizinny na północnej półkuli [[Mars]]a, otaczający biegunpłaskowyż [[Planum Boreum]], na którym znajduje się północny biegun planety. Jest on położony 4-5 km poniżej średniego promienia planety, od położonych w kierunku południowym wyżyn oddziela go w wielu miejscach wyraźna skarpa. Znajduje się na nim znacznie mniej kraterów, niż na wyżynach półkuli południowej, co wskazuje, że obszar ten jest geologicznie młodszy. W obszar Vastitas Borealis wcinają się wulkaniczne wyżyny [[Tharsis]] i [[Elysium Planitia]]. W pobliżu Planum Boreum znajduje się największe [[Erg (pustynia)|pole wydm]] na Marsie, nazwane Olympia Undae{{R|Olympia}}.
 
Przypuszcza się, że w odległej przeszłości geologicznej planety (w [[epoka noachijska|epoce noachijskiej]]) obszary Vastitas Borealis pokrywał [[ocean]], nazywany ''[[Oceanus Borealis]]''. Woda również obecnie występuje tamna równieżVastitas obecnieBorealis, ale w postaci [[wieczna zmarzlina|wiecznej zmarzliny]] pod powierzchnią gruntu, co potwierdził lądownik [[Phoenix (sonda kosmiczna)|Phoenix]] prowadzący badania w tym obszarze w 2008 roku. Na Vastitas Borealis, na równinie [[Utopia Planitia]], wylądowała również sonda [[Viking 2]].
 
== Geneza ==
[[Plik:Mars northern hemisphere topo.jpg|mały|prawo|Topografia północnych nizin Marsa; nazwy jednostek na mapie są '''nieformalne''']]
Jedna z hipotez, która może wyjaśniać [[dychotomia|dychotomię]] półkul Marsa, zakłada że północne niziny zostały utworzone przez potężne uderzenia ciał niebieskich w Marsa. Większa część równin miałaby być w rzeczywistości dnem największego [[krater uderzeniowy|basenu uderzeniowego]] w [[Układ Słoneczny|Układzie Słonecznym]], zwanegonazwanego ''Borealis Basin''. Uczeni z [[California Institute of Technology]] twierdzą, że powstał on ok. 3,9 mld lat temu na skutek zderzenia z planetoidą o rozmiarach 1600-2700 km (rzędu średnicy [[134340 Pluton|Plutona]]), która pozostawiła eliptyczny krater o rozmiarach 8500 na 1060010&nbsp;600 km<ref>Dziennik:. Dodatkowo [http://www.dziennik.pl/nauka/article198360/Wielka_katastrofa_na_Marsie.html[fala Wielkauderzeniowa]], katastrofaktóra naokrążyła Marsie]</ref>.planetę Jegospowodowała pierwotnyzniszczenia kształtskorupy wna znacznejantypodach częścibasenu zatarłoi późniejszedoprowadziła powstaniedo wulkanicznejpowstania wyżynyobserwowanych [[TharsisAnomalia magnetyczna|anomalii magnetycznych]]{{R|Dziennik}}.
 
Mapa topograficzna północnych nizin Marsa opublikowana w 2005 wyraźnie pokazuje obniżenia terenu, sięgające ponad 7 km poniżej marsjańskiego poziomu odniesienia{{R|map}}. WyróżniaWyróżniają się na niej kolistym konturem równinarówniny [[Utopia Planitia]], jako całość mająca kształt misy o średnicy 3300 km. Kształt wskazuje, że może to być dawny basen uderzeniowy, większy niżi [[HellasIsidis Planitia]], arozpoznana nawetjako [[Basenbasen Biegunuderzeniowy Południowyo -średnicy Aitken]]1500 nakm. [[Księżyc]]u<ref>{{cytujKształt stronębasenu |Borealis urlnie =jest http://pubs.usgs.gov/sim/2005/2888/tak ewidentny{{R|map}}, tytułprzyczyną =tego Geologicjest Mapzapewne ofpóźniejsze thepowstanie Northernwulkanicznej Plainswyżyny of[[Tharsis]] Marsi |wylewy nazwiskolawy =na Tanakaogromną |skalę. imięJeżeli =baseny KennethBorealis L.i |Utopia nazwisko2faktycznie = Skinner,pochodzenia Jr.impaktowego |(w imię2drugim =przypadku Jamesdodatkowo A.wskazuje |imię3=Trentna Mto m.in. |nazwisko3=Hareobecność [[maskon]]u{{R|McGill}}), datato = 2005nie |tylko pracanajwiększymi =basenami Scientificuderzeniowymi Investigationsna MapMarsie, 2888większymi |niż opublikowany[[Hellas =Planitia]], U.S.ale Geologicalteż Surveyw całym |Układzie język = en | data dostępu = 2012-11-06}}</ref>Słonecznym.
 
{{Przypisy}}|przypisy=
<ref name=Olympia>{{cytuj stronę|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/4451 |tytuł=Planetary Names: Unda, undae: Olympia Undae on Mars |praca=Gazetteer of Planetary Nomenclature|data dostępu=2012-11-08 |język=en}}</ref>
<ref name=Dziennik>{{cytuj pismo |czasopismo=Dziennik |url=http://wiadomosci.dziennik.pl/nauka/artykuly/129869,wielka-katastrofa-na-marsie.html |tytuł=Wielka katastrofa na Marsie |data=2008-06-26 |data dostępu=2012-11-08 |język=pl}}</ref>
<ref name=McGill>{{cytuj pismo| nazwisko=McGill |imię=George E. |rok=1989 |tytuł=Buried topography of Utopia, Mars: Persistence of a giant impact depression |czasopismo=Journal of Geophysical Research |wolumin=94 |wydanie=B3 |strony=2753–2759 |doi=10.1029/JB094iB03p02753 |data dostępu=2012-11-07 |język=en}}</ref>
<ref name=map>{{cytuj stronę | url = http://pubs.usgs.gov/sim/2005/2888/ | tytuł = Geologic Map of the Northern Plains of Mars | nazwisko = Tanaka | imię = Kenneth L. | nazwisko2 = Skinner, Jr. | imię2 = James A. |imię3=Trent M. |nazwisko3=Hare | data = 2005 | praca = Scientific Investigations Map 2888 | opublikowany = U.S. Geological Survey | język = en | data dostępu = 2012-11-06 |język=en}}</ref>
}}
 
== Linki zewnętrzne ==
30 379

edycji