Sok mleczny: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2473 bajty ,  8 lat temu
rozszerzenie, źródła/przypisy
m (Robot usunął en:Latex (strongly connected to pl:Lateks))
(rozszerzenie, źródła/przypisy)
[[GrafikaPlik:Chelidonium majus bialowieza forest juice beentree.jpg|250px|thumb|right|Wyciekający sok mleczny z przełamanej łodygi [[glistnik jaskółcze ziele|glistnika jaskółcze ziele]].]]
[[Plik:Latex - Hevea - Cameroun.JPG|250px|thumb|Pozyskiwanie soku mlecznego z [[kauczukowiec brazylijski|kauczukowca brazylijskiego]]]]
'''Sok mleczny''' – [[zawiesina]] wodna gromadzona w [[wakuola]]ch [[rurka mleczna|komórek mlecznych]] [[rośliny|roślin]]. W skład zawiesiny wchodzą: [[cukry]], [[żywica|żywice]], [[woski]], [[guma|gumy]], [[białka]], [[olejek lotny|olejki lotne]], [[alkaloidy]] i inne [[związki chemiczne]]. Obecność lub brak soku mlecznego jest cechą taksonomiczną. Sok mleczny posiadają m.in. przedstawiciele [[Makowate|makowatych]], [[Wilczomleczowate|wilczomleczowatych]] i [[Astrowate|astrowatych]].
'''Sok mleczny, lateks naturalny''' – nieprzezroczysta [[zawiesina]] wodna gromadzona w [[wakuola]]ch [[rurka mleczna|komórek mlecznych]] [[rośliny|roślin]]. Skład chemiczny, wielkości cząstek zawiesiny i jej barwa oraz wydzielane ilości soku mlecznego są zróżnicowane w zależności od gatunku rośliny. W skład zawiesiny wchodzić mogą z różnym udziałem: [[węglowodany]] (w tym [[skrobia]]), [[żywica|żywice]], [[woski]], [[guma|gumy]], [[białka]], [[Olejek eteryczny|olejki lotne]], [[alkaloidy]], [[garbniki]], [[Kauczuk naturalny|kauczuk]] i inne [[Związek chemiczny|związki chemiczne]]{{r|strzalko}}{{r|szwey}}, udział wody wynosi 50-80%{{r|kaniewski}}. Sok mleczny najczęściej ma barwę białą, bywa też żółty i pomarańczowy{{r|kaniewski}}. Obecność lub brak soku mlecznego i jego barwa wykorzystywana jest jako cecha taksonomiczna.
 
Sok mleczny posiadają m.in. przedstawiciele [[Makowate|makowatych]], [[Wilczomleczowate|wilczomleczowatych]] i [[Astrowate|astrowatych]].
Sok mleczny niektórych roślin ma znaczenie użytkowe; może służyć do wyrobu [[Kauczuk naturalny|kauczuku naturalnego]] oraz produktów leczniczych lub narkotycznych (np. [[lactucarium]], [[opium]]).
 
== Zobacz teżZastosowanie ==
Sok mleczny niektórych roślin ma znaczenie użytkowe – może służyć do wyrobu [[Kauczuk naturalny|kauczuku naturalnego]], [[gutaperka|gutaperki]]{{r|kaniewski}} oraz produktów leczniczych lub narkotycznych (np. [[lactucarium]], [[opium]]). Głównym gatunkiem dostarczającym surowca do produkcji kauczuku naturalnego jest [[kauczukowiec brazylijski]]{{r|stacja}}, którego sok mleczny zawiera od 20 do 60% kauczuku{{r|szwey}}. Inne gatunki użytkowe do wytwarzania kauczuku to pozostali przedstawiciele rodzaju [[kauczukowiec]] (''Hevea''), poza tym głównie [[figowiec|figowce]] (''Ficus'') oraz [[mniszek kok-sagiz]] (''Taraxacum kok-saghyz''){{r|kaniewski}}. W sumie znanych jest ok. 200 gatunków [[rośliny kauczukodajne|roślin kauczukodajnych]]{{r|stacja}}.
* [[lateks]]
 
W celu produkcji kauczuku naturalnego sok mleczny stabilizowany jest substancjami alkalicznymi np. [[amoniak]]iem. Ostateczny produkt w postaci kauczuku naturalnego stanowiącego surowiec w przemyśle gumowym uzyskuje się w wyniku [[koagulacja|koagulacji]] i zagęszczenia. Zagęszczenie zawartość kauczuku wykonywane jest zwykle poprzez odwirowanie lub częściowe odparowanie wody. Koagulacja następuje po zakwaszeniu, zamrożeniu lub dodaniu soli rozpuszczalnych w wodzie{{r|stacja}}.
== Bibliografia ==
# {{Cytuj książkę | nazwisko = Strzałko | imię = Jan | tytuł = Słownik terminów biologicznych | data = 2006 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza | miejsce = Poznań | isbn = 83-232-1603-7 | strony = 599 }}
 
{{Commons|Latex}}
[[Kategoria: Anatomia roślin]]
 
[[Kategoria: Fizjologia roślin]]
{{Przypisy|przypisy=
* <ref name=kaniewski>{{cytuj książkę|autor=Karol Kaniewski, Zofia Załęska|tytuł=Surowce roślinne|wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|miejsce=Warszawa|data=1970|strony=33, 98}}</ref>
* <ref name=stacja>{{cytuj stronę|url=http://wsse.krakow.pl/strona/attachments/269_lateks%20-%20alergie.pdf|tytuł=Lateks – zalety i wady stosowania|opublikowany=Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie|język=pl|data dostępu=2012-11-13}}</ref>
#* <ref name=strzalko>{{Cytuj książkę | nazwisko = Strzałko | imię = Jan | tytuł = Słownik terminów biologicznych | data = 2006 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza | miejsce = Poznań | isbn = 83-232-1603-7 | strony = 599 }}</ref>
* <ref name=szwey>{{cytuj książkę|autor=Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.) |tytuł=Słownik botaniczny |edycja=wydanie II, zmienione i uzupełnione |miejsce=Warszawa |rok=2003 |wydawca=Wiedza Powszechna |isbn = 83-214-1305-6}}</ref>
}}
 
[[Kategoria: Anatomia roślin]]
[[Kategoria: Fizjologia roślin]]
[[Kategoria:Surowce roślinne]]
84 118

edycji