Poród: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 22 bajty ,  9 lat temu
m
drobne redakcyjne
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
m (→‎Poród u człowieka: drobne techniczne)
m (drobne redakcyjne)
{{Źródła|data=2010-04}}
[[Plik:'Persian cat 'Matahari' delivering one of her six kittens at home(Sunday-29-3-2009).JPG|thumb|Poród u kota.]]
{{wikiquoteWikicytaty|dopełniacz=o porodzie}}
'''Poród''' (również '''rozwiązanie''', '''narodziny''') – u [[samica|samic]] [[łożyskowce|ssaków łożyskowych]] oraz [[torbacze|torbaczy]] wydalenie płodu{{r|słownik}}{{r|Krzymowski}} i łożyska{{r|Krzymowski}} z macicy samicy kończące [[ciąża|ciążę]].
 
== Poród u ssaków łożyskowych ==
Poród jest fizjologicznie spowodowany dojrzałością [[płód|płodu]]{{r|Krzymowski}}. Przebieg oraz czas trwania procesu jest różny w zależności od gatunku{{r|Krzymowski}}. Może trwać od kilkunastu minut u [[klacz]]y nawet do kilku godzin (u świń fizjologicznie 2-5 godzin){{r|Krzymowski}}. Regulacja odbywa się na drodze hormonalnej za sprawą rozwinięcia osi [[podwzgórze]]-[[Przysadka mózgowa|przysadka]]-[[kora nadnerczy]] u płodu.
 
== Poród u człowieka ==
[[Plik:Caesarian shown cropped.jpg|thumb|Noworodek przed odpępnieniem]]
[[Plik:Isaiah Lotus birth 2007.jpg||thumb|[[Poród lotosowy]]]]
Poród może być postrzegany jako przeciwieństwo [[śmierć|śmierci]], jako że stanowi początek [[życie|życia]] poza [[organizm]]em [[matka|matki]]. W większości [[kultura|kultur]] wiek określany jest w odniesieniu do tego właśnie wydarzenia.
 
Za początek porodu uważa się moment wystąpienia regularnych [[ból|bolesnych]] skurczów macicy, którym towarzyszą zmiany zachodzące w [[szyjka macicy|szyjce macicy]], głównie jej skrócenie i rozwarcie.
osiąga łuki żebrowe, obniża się znacznie do wysokości z końca 32. tygodnia ciąży.
 
* Najczęściej jest to wyraźnie odczuwane przez ciężarne ("zmniejszył„zmniejszył się ucisk na żołądek"żołądek”,
"oddychanie„oddychanie stało się łatwiejsze i lżejsze"lżejsze”, "czułam„czułam, jakby cały brzuch obsunął się do
dołu”).
dołu").
 
* Obniżeniu macicy najczęściej towarzyszą lekkie skurcze (skurcze okresu obniżania się
* Często przed wystąpieniem czynności porodowej można wyczuć punkt prowadzący na wysokości linii międzykolcowej.
 
* Jeśli u pierwiastki główka płodu w ciągu ostatnich 3-4 tygodni przed terminem porodu nie zstąpiła do wchodu miednicy, to należy odejrzewaćpodejrzewać, że miednica jest zwężona. Jednak u 1/3 pierwiastek główka płodu nie wstawia się do wchodu miednicy, mimo że nie występuje zwężenie miednicy.
 
''3. Skurcze przepowiadające:''
 
* są to nieregularne skurcze macicy występujące w ciągu ostatnich dni przed porodem, najczęściej nie są odczuwane jako bolesne.
 
Za bliskim porodem przemawiają:
 
''5. Dojrzewanie szyjki''
 
* W ostatnich tygodniach przed porodem szyjka staje się miękka, bardziej podatna i bardziej rozciągliwa - staje się "dojrzała"„dojrzała”.
 
* Doświadczenie wykazuje, że macica jest przygotowana do skurczów, jeśli podczas badania przez pochwę stwierdzamy częściowe lub całkowite zgładzenie części pochwowej, a ujście szyjki swobodnie przepuszcza:
 
- u pierwiastki jeden palec,
 
* Doświadczenie wykazuje, że macica jest przygotowana do skurczów, jeśli podczas badania przez pochwę stwierdzamy częściowe lub całkowite zgładzenie części pochwowej, a ujście szyjki swobodnie przepuszcza:
- u wieloródki dwa palce.
-** u pierwiastki jeden palec,
-** u wieloródki dwa palce.
 
* Są to także objawy bliskiego porodu.
''6. Znaczenie''
 
* Odejście krwistego śluzu z pochwy - wydalenie czopa śluzowego zamykającego kanał szyjki (nierzadko można zaobserwować, że wypchnięty czop śluzowy ma jeszcze kształt kanału szyjki macicy - wygląd podobny do papierosa).
 
* Domieszka krwi pochodzi z naczyń doczesnowych, które zostają uszkodzone podczas rozciągania dolnego odcinka i odklejania przylegających tam błon płodowych.
* nerwobóle uciskowe (najczęściej w okolicy nerwu kulszowego, ale także w obrębie miednicy mniejszej),
* występowanie nawracających bólów okolicy krzyżowej,
* zmniejszenie masy ciała w ciągu ostatnich dni przed porodem, wynoszące 1/2 - l kg (powodem tego jest nagłe zwiększenie się diurezy, co jest oznaką zbliżającego się porodu).
 
'''OBJAWY ZE STRONY PRZEWODU POKARMOWEGO:'''
 
==== Pierwszy etap (okres) porodu ====
 
W typowym przebiegu poród u ludzi zaczyna się od delikatnych skurczów [[mięsień|mięśni]] macicy. Pierwsze skurcze pojawiają się cykliczne i dość regularnie co około 10–30 [[Minuta|minut]] i trwają ok. 40 [[sekunda|sekund]] każdy. Czasami już na tym etapie dochodzi do przerwania [[Błony płodowe|błon płodowych]] i wypłynięcia przez szyjkę macicy [[Wody płodowe|płynu owodniowego]], jednak często na tym etapie błony płodowe pozostają nienaruszone.
 
W trakcie skurczów, wydłużone w czasie ciąży mięśnie macicy zaczynają się kurczyć, zmniejszając jej rozmiary. Proces obkurczania macicy zaczyna się zwykle od jej szczytu i powoli rozszerza się ku dołowi. Po każdym skurczu mięśnie macicy ulegają częściowej relaksacji, ale za każdym razem stają się coraz krótsze. Powoduje to, że szyjka macicy coraz bardziej się rozszerza. Cykliczne skurcze trwają zwykle aż do momentu, gdy [[średnica]] otworu szyjki macicy osiągnie przynajmniej 10 cm.
 
[[ImagePlik:Cervix dilation sequence pl.svg|thumb|800px|center| Sekwencja zmian w szyjce macicy w czasie porodu (okres I)]]
 
W trakcie tego etapu porodu typowa matka zwykle przechodzi charakterystyczną serię zmian nastroju. Na początku zwykle jest bardzo podniecona. Później, gdy skurcze stają się silniejsze i bardziej bolesne, kobieta staje się skupiona i skoncentrowana. Pod sam koniec etapu większość matek przeżywa rodzaj kryzysu psychicznego objawiającego się silnym [[lęk]]iem, że poród się nie uda, albo że one go nie wytrzymają. Objaw ten jest tylko dobrym sygnałem, że kończy się już pierwszy etap porodu.
 
==== Drugi etap (okres) porodu ====
W drugim etapie dziecko jest wypychane z brzucha matki przez [[kanał rodny]], poprzez zarówno skurcze macicy, jak i bardzo silne wypychające ruchy [[przepona (mięsień)|przepony]] (zwane popularnie ''parciem''). Zazwyczaj dziecko wychodzi z [[Jama brzuszna|brzucha]] najpierw głową. Czasami jednak zdarza się nieprawidłowe ułożenie płodu i jako pierwsze na świecie pojawiają się [[stopa (anatomia)|stopy]] lub [[Okolica pośladkowa|pośladki]] noworodka. W polskiej praktyce położniczej, nieprawidłowe ułożenie płodu było natychmiastowym wskazaniem do [[cięcie cesarskie|cięcia cesarskiego]]. Obecnie jednak uważa się, że w wielu przypadkach poród nieprawidłowo ułożonego dziecka jest całkowicie możliwy w normalny sposób.
 
Rozróżnia się kilka typów nieprawidłowego ułożenia płodu. Najczęstsze to ułożenie pośladkami do dołu z nóżkami podwiniętymi pod brzuszek dziecka (tzw. pełne odwrócenie płodu). Ułożenie dziecka jest podobne do pełnego odwrócenia, jednak w tej pozycji nogi dziecka nie są skurczone, lecz wyprostowane i skierowane w stronę głowy. Niekompletne odwrócenie ma miejsce wtedy, gdy jedna lub obie [[Kończyna dolna|nóżki]] dziecka są wyprostowane ku dołowi, i to one jako pierwsze pojawiają się w kanale rodnym. Jeszcze innym położeniem jest pozycja obrócona. Dziecko jest w tej pozycji obrócone bokiem lub [[twarz]]ą ku plecom matki, na skutek czego w kanale rodnym pojawiają się najpierw [[ręka|rączki]] lub [[ramię|ramiona]] dziecka. Ta ostatnia pozycja jest przeciwwskazaniem dla porodu naturalnego, gdyż istnieje tutaj duże ryzyko zawinięcia się kończyn dziecka w kanale rodnym i jego zaklinowania.
 
Drugi etap porodu może trwać do 2 godzin u pierworódki (kobiety, która jeszcze nie rodziła) i ok. 30 minut u wieloródki. Etap ten jest najbardziej bolesny i niebezpieczny dla matki i dziecka. Często na tym etapie podejmuje się decyzję o cięciu cesarskim, gdy np. dojdzie do zaklinowania dziecka w kanale rodnym na skutek złego ułożenia kończyn, albo gdy się okazuje, że główka dziecka jest większa od średnicy kanału rodnego.
Obecnie coraz częściej odchodzi się od tej procedury, zastępując ją szybką oceną stanu dziecka przez lekarza pediatrę, który jest wzywany natychmiast po pojawieniu się dziecka na świecie (lub nawet nieco wcześniej). Po tej wstępnej ocenie dziecko jest oddawane matce tak szybko jak to tylko możliwe, zaś wszystkie testy (pobranie próbek krwi itp.) są dokonywane na dziecku przytulanym do piersi matki. W tym wariancie oboje pozostają na oddziale porodowym przez ok. godzinę, po czym, o ile nie nastąpiły żadne komplikacje, są razem transportowani na oddział noworodkowy.
 
Pozostawanie matki przez dwie godziny po porodzie (tzw. ''wczesny okres połogowy'') na oddziale porodowym wynika z faktu, że pierwsze chwile po porodzie mają kluczowe znaczenie dla obserwacji prawidłowego obkurczania się macicy, tamowania ewentualnych krwotoków i kontroli bólu. W tym czasie dokonuje się również zaopatrzenia naciętego wcześniej krocza oraz ewentualnego wyłyżeczkowania jamy macicy.
 
Zazwyczaj krótko po porodzie rodzice nadają niemowlęciu wybrane dla niego [[imię]]. Zdarza się, że mają przygotowane dwa zestawy imion, jedno dla chłopca a drugie dla dziewczynki.
 
==== Narodziny w czepku ====
Jeśli worek owodniowy nie pęknie podczas porodu, dziecko może urodzić się w nienaruszonych błonach. Mówi się wtedy, że dziecko "urodziło„urodziło się w [[Czepiec (nakrycie głowy)|czepku]]." Czepek nie stanowi zagrożenia i może być łatwo usunięty przez położną. W [[średniowiecze|średniowieczu]] czepek uznawano za zwiastun [[szczęście|szczęścia]] dla dziecka. W niektórych kulturach wierzono, że chroni przed utonięciem. Często układano go na [[papier]]ze i zachowywano jako pamiątkę dla dziecka. Obecnie często stosowana (i nie zawsze uzasadniona) praktyka przebijania pęcherza płodowego sprawia, że narodziny w czepku zdarzają się rzadko.
 
==== Znieczulanie ====
W związku ze względnie dużą wielkością ludzkiej [[czaszka|czaszki]] oraz wynikającym z wyprostowanej postawy kształtem [[Kość miedniczna|miednicy]], poród jest u ludzi trudniejszy i bardziej bolesny dla matki, niż u innych [[ssaki|ssaków]]. Wśród wielu metod ograniczania bólów porodowych są przygotowania psychologiczne, wsparcie emocjonalne, [[znieczulenie nadoponowe]], [[znieczulenie podpajęczynówkowe]], [[Tlenek diazotu|podtlenek azotu]], [[opioidy]] oraz techniki naturalne, jak [[technika Lamaze'a]] czy [[metoda Bradleya]].
Substancje chemiczne stosowane przy porodzie skutecznie eliminują ból porodowy, lecz nie pozostają bez negatywnego wpływu na organizm i psychikę noworodka.
 
Tradycyjnie w polskich szpitalach poród odbywa się zwykle na specjalnej konstrukcji [[fotel porodowy|fotelu porodowym]], na którym kobieta jest umieszczana w pozycji półleżącej z nogami uniesionymi lekko do góry i przytroczonymi do specjalnych prowadnic.
 
W wielu kulturach (np. w [[Afryka|Afryce]]) poród odbywa się tradycyjnie w pozycji kucznej. Kobieta w tej pozycji kurczy się z nogami na ziemi i trzyma się dłońmi żerdzi albo sznura. Pozycja kuczna i inne pozycje pionowe w czasie porodu (stojąca, siedząca, klęcząca) są naturalniejsze od pozycji poziomej na fotelu. Ułatwiają one poród, gdyż dziecko jest w naturalny sposób wypychane z macicy przez siły grawitacji<ref name="plpor117">{{cytuj stronę|url=http://planporodu.pl/?p=117|tytuł=Pozycje wertykalne w I okresie porodu|nazwisko=Kaczmarek|imię=L.|data dostępu=2011-07-22}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://planporodu.pl/?p=104|tytuł=Pozycje wertykalne w II okresie porodu|nazwisko=Kaczmarek|imię=L.|data dostępu=2011-07-22}}</ref>.
 
W coraz większej liczbie szpitali możliwy jest poród w [[woda|wodzie]], w którym kobieta w drugiej fazie porodu jest umieszczana w specjalnej wannie, w której może przyjmować dość dowolną pozycję. Poród w wodzie jest mniej bolesny i bardziej higieniczny.
 
=== Aspekty społeczne ===
Uczestnictwo ojca przy porodzie jest w czasach dzisiejszych całkowicie normalną rzeczą. Jednakże do lat 60. XX wieku w większości kultur zarówno [[ojciec|ojcowie]], jak i inni [[mężczyzna|mężczyźni]] z wyjątkiem [[lekarz]]a nie mogli przebywać w miejscu porodu.
 
Wyjątkiem od tej reguły byli [[Poleszuk|Poleszucy]] z [[Polesie|Polesia]]. W dawnych czasach w owej kulturze żona rodziła dziecko siedząc na kolanach męża.
 
Współcześnie w Polsce, olbrzymia większość szpitali zachęca do tzw. porodu rodzinnego, czyli z obecnością ojca lub innej, dowolnie wybranej bliskiej osoby. Prawo decyzji o porodzie rodzinnym, jak i wybór osoby towarzyszącej należy do rodzącej kobiety. W wielu szpitalach istnieją systemy zachęt do porodu rodzinnego (np. specjalne sale, urządzone w bardziej "ciepły"„ciepły” sposób niż sale ogólne), z kolei w innych, wciąż wymaga się dodatkowych opłat za prawo do porodu rodzinnego. Aktualnie jednak szpitale wymuszające opłaty za poród rodzinny należą do zdecydowanej mniejszości. Badania statystyczne dowodzą, że obecność ojca przy porodzie zmniejsza stres rodzącej kobiety, zmniejsza ryzyko wystąpienia u niej [[depresja poporodowa|depresji poporodowej]], umacnia więź psychiczną między rodzicami, a nawet zmniejsza liczbę powikłań czysto medycznych w trakcie porodu.
 
Bardzo często łożysko postrzegane jest jako specjalna część porodu, gdyż podtrzymuje życie dziecka przez wiele miesięcy. Wielu rodziców chce zobaczyć i dotknąć ten tajemniczy organ. W niektórych kulturach przyjęty jest zwyczaj wykopywania w ziemi dołka, do którego wkłada się łożysko i sadzi w nim drzewo podczas pierwszych [[urodziny|urodzin]] dziecka. W innych kulturach istnieje ceremonia zjadania łożyska przez rodzinę noworodka.
Zobacz także [[poród lotosowy]].
 
 
=== Statystyka ===
Najwięcej dzieci w [[Polska|Polsce]] rodzi się w styczniu co wynika ze zwiększonej liczby poczęć w kwietniu. Następnie systematycznie spada i najmniejsza jest w grudniu. Jednak do [[lata 60. XX wieku|lat 60. XX wieku]] w dniach 1 i 2 stycznia liczba zarejestrowanych urodzeń była trzykrotnie większa niż liczba urodzeń [[30 grudnia|30]] i [[31 grudnia]] co było prawdopodobnie skutkiem zgłaszania przez rodziców daty urodzenia różnej od rzeczywistej daty urodzenia. Pod koniec [[XX wiek]]u nie obserwuje się tego, gdyż większość urodzeń odnotowuje się w szpitalach, które mają obowiązek codziennego zgłaszania urodzeń. W ciągu tygodnia najmniej urodzeń odnotowuje się w niedzielę i sobotę a najwięcej w poniedziałek i piątek, co wynika z organizacji pracy szpitala, tzn. zmniejszonej liczby lekarzy w soboty i niedziele. W poniedziałek występują porody farmakologicznie opóźnione z niedzieli, a w piątek porody przyspieszone przed sobotą i niedzielą<ref name="statystyka1">[http://wipos.p.lodz.pl/zylla/ut/ig-nobel.html Ig-Nobel.html] Statystyki rozkładu dat urodzeń w latach 1904-2004.</ref>.
 
=== Długofalowe skutki porodu ===
Przeważnie wraz ze wzrostem liczby urodzonych dzieci skraca się długość życia matki, a w wielu społeczeństwach istnieje dodatnia korelacja pomiędzy liczbą urodzonych dzieci a [[Body Mass Index|masą ciała]] matki. Skutkuje to chorobami układu krążenia, cukrzycą, zaburzeniami metabolicznymi (m.in. zaburzenia tolerancji glukozy), rakiem [[endometrium]], pęcherzyka żółciowego, jelita grubego, trzustki i nerek oraz pogorszeniem jakości życia poprzez np. spadek zadowolenia z własnego wyglądu. Niektóre badania sugerują, że urodzenie dziecka po 23 roku życia obniża ryzyko otyłości. W przypadku porodu najczęściej występuje także [[syndrom wycieńczenia matczynego]] (związek liczby wychowanych dzieci ze złym stanem odżywienia matki i w efekcie zwiększoną podatnością na choroby i skróceniem życia). Wczesne macierzyństwo niesie ze sobą większą szanse zachorowania na raka endometrium<ref>Wiedza i Życie, lipiec 2011, strs. 55.</ref>.
 
Wczesne macierzyństwo i posiadanie wielu dzieci obniża ryzyko zachorowania na hormonozależne nowotwory piersi (nawet o 50% dla kobiet z czworgiem albo pięciorgiem dzieci). Z drugiej strony z większą dzietnością wiąże się też podwyższona szansa zachorowania na raka endometrium i jajników<ref>Wiedza i Życie, lipiec 2011, strs. 55.</ref>.
 
Poród czasami wiąże się z problemami psychiatrycznymi (np. [[Zaburzenia afektywne dwubiegunowe|depresja]], [[demecja]], [[psychoza]], zabójstwo noworodka, [[tokofobia]], [[Zespół stresu pourazowego|PTSD]]). Po rozwiązaniu depresja trwająca od kilku miesięcy do roku występuje u 5-25% kobiet i 1-26% mężczyzn<ref>JF. Paulson [http://www.psychiatrictimes.com/display-old/article/10168/1519072 Focusing on depression in expectant and new fathers: prenatal and postpartum depression not limited to mothers] [[Psychiatry Times]]. 2010;27(2).</ref>. Obniżenia nastroju po porodzie znanego jako [[Przygnębienie poporodowe|baby blues]] doświadcza ponad 80% nowych matek<ref>[http://www.babybluesconnection.org/baby_blues_connection/learn_more/symptoms.html babybluesconnection.org].</ref>.
 
== Zobacz też ==
{{commonscat|Childbirth}}
{{wikisłownik|poród}}
* [[Wodywody płodowe]]
* [[Poródporód lotosowy]]
* [[Poródporód pośmiertny]]
 
{{Przypisy|2|przypisy=
<ref name="słownik">{{Cytuj książkę | nazwisko = | imię = | tytuł = Biologia. : słownikSłownik encyklopedyczny | data = 2001 | wydawca = Wydawnictwo Europa | miejsce = Warszawa | isbn = 83-87977-73-X | strony = 266}}</ref>
<ref name="Krzymowski">{{Cytuj książkę | nazwisko= Krzymowski | imię=Tadeusz | nazwisko2= Przała | imię2=Jadwiga | inni= | tytuł= Fizjologia zwierząt. : podręcznikPodręcznik dla studentów wydziałów medycyny weterynaryjnej, wydziałów biologii i hodowli zwierząt akademii rolniczych i uniwersytetów:. pracaPraca zbiorowa | data=2005 | wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce=Warszawa | isbn=83-09-01792-8 | strony=665-669}}</ref>
<ref name="zel">{{Cytuj stronę
|imię =
|nazwisko =
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.hyppocrates.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=83&Itemid=47 Przebieg porodu siłami natury] - dokładny i przystępnie napisany tekst przez położnika
* [http://www.hyppocrates.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=99&Itemid=47 Zalecane badania przedporodowe] - opracowana lista badań przedporodowych na podstawie aktualnych standardów PTG i MZ
 
{{Ciąża człowieka i poród}}
[[it:Parto]]
[[he:לידה]]
[[lv:Dzemdības]]
[[ky:Төрөт]]
[[lv:Dzemdības]]
[[lt:Gimdymas]]
[[hu:Szülés]]