Feliks Janiewicz: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 137 bajtów ,  9 lat temu
usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
(usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK)
'''Feliks Janiewicz''', także '''Yaniewicz''' (ur. [[1762]] w [[Wilno|Wilnie]], zm. [[21 maja]] [[1848]] w [[Edynburg]]u) – polski skrzypek, dyrygent, kompozytor, nauczyciel muzyki, organizator życia muzycznego.
 
Wysoki poziom gry na skrzypcach osiągnął Janiewicz już we wczesnej młodości. W latach [[1777]]-[[1784]] był członkiem kapeli królewskiej w [[Warszawa|Warszawie]]; brał tu udział w koncertach, przedstawieniach operowych i baletach, balach i przyjęciach. W [[1784]] uzyskał prawdopodobnie stypendium królewskie i udał się do Europy Zachodniej. Domniemany jest jego pobyt [[1784]] w [[Nancy]]. W [[1785]] przebywał w [[Wiedeń|Wiedniu]], gdzie kontaktował się z [[Joseph Haydn|Josephem Haydnem]] i [[Wolfgang Amadeusz Mozart|Mozartem]]. U pierwszego z nich przypuszczalnie pobierał lekcje kompozycji, drugi zadedykował mu swoje ''Andante'' na skrzypce i orkiestrę (KV 470, druga wersja część II ''Koncertu skrzypcowego D-dur'' KV 218). Otrzymawszy stypendium od bliżej nie określonej osoby arystokratycznego pochodzenia, Janiewicz przebywał we [[Włochy|Włoszech]] w latach [[1785]]-1786(?)-1787. We [[Florencja|Florencji]] poznał P. Nardiniego, w Turynie [[Gaetano Puganani|Gaetano Pugnaniego]]. We Włoszech miały miejsce pierwsze estradowe występy Janiewicza i tu powstały jego pierwsze kompozycje (koncerty). W dniach 23 i 25 grudnia [[1787]] oraz 9, 21, 24 i 28 marca [[1788]] występował w [[Paryż]]u w Concert Spirituel. Do [[1790]] był członkiem orkiestry księcia orleańskiego w Paryżu. Być może w [[1791]] Janiewicz przebywał w [[Mediolan]]ie, a przed [[1792]] także w Polsce. W [[1792]] prawdopodobnie na zaproszenie [[Johann Peter Salomon|Johanna Petera Salomona]] Janiewicz przybył do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Po raz pierwszy publicznie wystąpił w [[Londyn]]ie 9 lutego [[1792]] na benefisie [[Vojtěch Jírovec|Vojtěcha Jíroveca]] pod dyrekcją Salomona. W sezonie [[1792]] występował jako główny skrzypek-solista na koncertach subskrypcyjnych Salomona w Hanover Square Room; w następnym sezonie, kiedy jego miejsce zajął [[Giovanni Battista Viotti]], Janiewicz występował na koncertach oratoryjnych w King’s Theatre Haymarket; na koncertach Salomona pojawił się ponownie [[1796]]. Oprócz występów na regularnych koncertach brał udział w wielu benefisach czołowych muzyków (m.in. [[Joseph Haydn|Josepha Haydna]] 3 maja [[1792]]). Od początku swego pobytu w Anglii Janiewicz odbywał wiele podróży jako koncertujący skrzypek i kierownik orkiestry, m.in. 1792-1793 występował w [[Bath]], 1796, 1797 i 1799 w [[Irlandia|Irlandii]], od około 1788 regularnie występował w [[Manchester]]ze i [[Liverpool]]u, a w [[1803]] po raz pierwszy w [[Edynburg]]u. 12 października [[1799]] ożenił się z Elizą Breeze (zm. 27 maja [[1862]]) i zamieszkał w Liverpoolu, gdzie około [[1803]] założył sklep z nutami i instrumentami muzycznymi, prowadząc również w niewielkim zakresie działalność wydawniczą. Około 1810-1813 jego wspólnikiem był J. Green, a od około 1816 W.D.G. Weiss, który przejął interes po rezygnacji Janiewicza około roku 1829. W Liverpoolu Janiewicz prowadził aktywną działalność muzyczną, m.in. w 1799, 1808 i 1813 był kierownikiem orkiestry na festiwalach, przez wiele sezonów do około 1814 był kierownikiem orkiestry koncertów subskrypcyjnych, a 1819, 1820 i 1822 organizował własne cykle koncertów muzyki instrumentalnej. W 1813 był jednym z trzydziestu współzałożycieli Philharmonic Society w Londynie, z którym współpracował do 1815 jako jeden z kierowników orkiestry. W [[1815]] przeniósł się do Edynburga, gdzie rozwinął działalność koncertową, m.in. brał udział w festiwalach (1815, 1819 i 1824), prowadził orkiestry koncertów subskrypcyjnych oraz organizował (od 1816) własne cykle koncertowe. W tym czasie występował też w innych miastach [[Szkocja|Szkocji]] (m.in. [[Glasgow]], [[Aberdeen]], [[Dundee]]) i Irlandii. W 1831 Janiewicz wycofał się z działalności koncertowej. Na temat ostatniego okresu jego życia brak informacji. Pochowany został na Warriston Cemetery w Edynburgu. Janiewicz miał dwie córki starsza, Felicja, była pianistką i śpiewaczką, młodsza, Paulina harfistką; syn Janiewicza, Felix, był znanym dentystą chirurgiem.
 
== Dzieła ==
* Pięć koncertów skrzypcowych:
** ''I Koncert F-dur'' (ok.[[ 1788]]?)
** ''II Koncert E-dur'' (ok.[[ 1788]]?)
** ''III Koncert A-dur'' (ok.[[ 1791]]?)
** ''IV Koncert A-dur'' (ok.[[ 1797]]?)
** ''V Koncert e-moll'' (ok.[[ 1803]]?)
* ''Koncert fortepianowy'' (ok.[[ 1800]]?)
* Sześć [[trio|triów]] na dwoje [[skrzypce|skrzypiec]] i [[wiolonczela|wiolonczelę]]
* Sześć [[divertimento|divertimenti]] na dwoje skrzypiec
 
== Bibliografia ==
* {{cytujCytuj książkę | nazwisko = Dziębowska | imię = Elżbieta | autor = Elżbieta Dziębowska | autor link = Elżbieta Dziębowska | tytuł = Encyklopedia muzyczna PWM | url = | wydanie = | wydawca = Polskie Wydawnictwo Muzyczne | miejsce = Kraków | data = | rok = 1993 | miesiąc = | strony = 421-422 | rozdział = Janiewicz, Yaniewicz, Feliks | adres rozdziału = | nazwisko r = Sitarz | imię r = Andrzej | autor r = Andrzej Sitarz | autor r link = | tom = 4 | tytuł tomu = hij część biograficzna | isbn = 83-224-0453-0 | oclc = 180641615 | język = pl }}
 
{{Klasycystyczna muzyka polska}}
{{Kontrola autorytatywna|VIAF=19948144|LCCN=nr/91/36247|TYP=p}}
 
 
{{DEFAULTSORT:Janiewicz, Feliks}}
[[Kategoria:Polscy kompozytorzy klasycyzmu]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1762]]