Dietrich Buxtehude: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2961 bajtów ,  8 lat temu
rozbudowa artykułu, wprowadzenie źródeł
m (Zmiana szablonów na wyświetlające tytuł)
(rozbudowa artykułu, wprowadzenie źródeł)
|podpis =
|data urodzenia = ok. [[1637]]
|miejsce urodzenia = [[HelsingborgBad Oldesloe|Oldesloe]], [[SzwecjaNiemcy]]<ref name="Anderson2" /><ref name="Chodkowski132" />
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = [[9 maja]] [[1707]]
|miejsce śmierci = [[Lubeka]], [[Niemcy]]<ref name="Chodkowski132" />
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku =
}}
 
'''Dietrich Buxtehude''' (ur. ok. [[1637]] prawdopodobnie w [[HelsingborgBad Oldesloe|Oldesloe]]u ([[Szlezwik-Holsztyn]]), zm. [[9 maja]] [[1707]] w [[Lubeka|Lubece]]) – duński<ref name="Anderson2" /><ref name="Chodkowski132" /> lub niemiecki<ref name="Chodkowski132" /> [[kompozytor]] i [[organista]] okresu [[barok]]u.
 
== Życie ==
Początkowo był [[organista|organistą]] w mieście [[Helsingborg]] w [[Szwecja|Szwecji]], potem w [[Helsingør]] w [[Dania|Danii]], a następnie w [[Lubeka|Lubece]], gdzie pozostał do końca życia.
Buxtehude urodził się w rodzinie organisty i nauczyciela<ref name="Anderson2" />. Niedługo po narodzinach Dietricha ojciec został organistą w [[Helsingborg]]u w Szwecji, skąd przeprowadził się do położonego po duńskiej stronie [[Sund]]u [[Helsingør]]u, by grać w tamtejszej katedrze św. Olafa<ref name="Anderson2" />. Ojciec wykształcił muzycznie syna, który powtórzył rodzinny szlak: w latach 1657 albo 1658 do 1660 Dietrich Buxtehude był organistą [[Kościół Mariacki w Helsingborgu|kościoła Mariackiego w Helsingborgu]], a od 1660 do 1688 w kościele pod tym samym wezwaniem w duńskim Helsingørze<ref name="Chodkowski132" /><ref name="Anderson2" />.
Twórczość Buxtehudego (obok [[Nicolaus Bruhns|Nicolausa Bruhnsa]]) stanowi szczytowe osiągnięcie północnoniemieckiej szkoły organowej. Jego styl komponowania utworów miał duży wpływ m.in. na [[Johann Sebastian Bach|Jana Sebastiana Bacha]].
 
W 1668 Buxtehude objął po zmarłym [[Franz Tunder|Franzu Tunderze]] posadę organisty w [[Kościół Mariacki w Lubece|kościele Mariackim w Lubece]]<ref name="Anderson2" /><ref name="Chodkowski132" />. Tam też poślubił młodszą córkę Tundera, z którą doczekał się pięcioro dzieci<ref name="Anderson2" />. Sporą popularność zyskały zainicjowane przez Buxtehudego i organizowane pięć niedziel w roku koncerty ''Abendmusiken'', na których prezentowano muzykę religijną poza nabożeństwami<ref name="Anderson2" /><ref name="Chodkowski132" />.
Dietrich Buxtehude komponował głównie muzykę organową i kościelną muzykę wokalną, co miało związek z jego pracą organisty. Katalog jego twórczości, ''Buxtehude-Werke-Verzeichnis'' (w skrócie BuxWV) obejmuje 275 kompozycji, w tym:
 
* utwory wokalne (1-135):
Dietrich Buxtehude zmarł w 1707<ref name="Anderson2" /><ref name="Chodkowski132" />. Z pięcioro dzieci przeżyła go tylko jedna córka, którą pojął za żonę, zgodnie z lubeckim zwyczajem, nowy organista kościoła, [[Johann Christian Schieferdecker]]<ref name="Anderson2" />.
 
== Twórczość ==
Twórczość Buxtehudego (obok [[Nicolaus Bruhns|Nicolausa Bruhnsa]]) stanowi szczytowe osiągnięcie północnoniemieckiej szkoły organowej<ref name="Chodkowski132" />. Styl gry i komponowania utworów zyskał szerszy rozgłos i miał duży wpływ m.in. na [[Johann Sebastian Bach|Jana Sebastiana Bacha]], który w 1705 przybył do Lubeki, by posłuchać Buxtehudego, a oczarowany został dłużej, niż planowano<ref name="Anderson2" /><ref name="Chodkowski132" />. Dwa lata wcześniej (w 1703) muzyka odwiedzili [[Georg Friedrich Händel]] i [[Johann Mattheson]]<ref name="Anderson2" /><ref name="Chodkowski132" />.
 
Dietrich Buxtehude komponował głównie muzykę organową i kościelną muzykę wokalną, co miało związek z jego pracą organisty<ref name="Chodkowski132" /><ref name="Anderson2-3" />. KatalogSławę jegozapewniły mu wśród współczesnych przede wszystkim ''Preludia''<ref name="Anderson2" />. Katalog twórczości kompozytora, ''Buxtehude-Werke-Verzeichnis'' (w skrócie BuxWV) obejmuje 275 kompozycjiutworów, w tym:
* utwory wokalne (BuxWV 1-135):
** kantaty (1–112);
** inne utwory wokalne, w tym 8 arii, 3 motety, 1 msza, 2 kanony itp. (113-135);
* utwory organowe (BuxWV 136–225):
** preludia, toccaty, canzony, canzonetty, chaccony, passacaglia, fugi (136–176)
** preludia chorałowe, w tym 3 wersje ''[[Magnificat]]'', (177–224)
** canzonetta (225)
* utwory klawesynowe (BuxWV 226–251)
** 19 suit (226–244)
** courante z wariacjami, 5 arii z wariacjami, 7 suit zaginionych (245–251)
* muzyka kameralna (BuxWV 252–275)
** 7 sonat op. 1 (wydane ok. 1694) na [[skrzypce]], [[viola da gamba|violę da gamba]] i [[basso continuo]]
** 7 sonat op. 2 (wydane 1696) na skrzypce, violę da gamba i basso continuo.
** 10 sonat na różne składy smyczkowe (wszystkie wykorzystuję solową violę da gamba) i basso continuo
* nr 9-13 to utwory innych autorów, błędnie przypisane Buxtehudemu.
 
Część utworów wymienionych w katalogu zaginęła. Niektóre zachowały się dzięki uczniom Buxtehudego i ich następcom<ref name="Anderson2-3" />. Komplet osiągalnych utworów wydano w latach 1925-1958 nakładem ''Glaubensgemeinde Ugrino''<ref name="Chodkowski132" />.
Część utworów wymienionych w katalogu zaginęła.
 
=== Posłuchaj ===
{{Multi-listen start}}
{{Multi-listen item|plik=Wo_ist_doch.ogg|tytuł=Buxtehude - Wo ist doch mein Freund geblieben|opis=|format=[[Ogg]]}}
{{Multi-listen end}}
 
=== Zobacz też ===
* [[(4344) Buxtehude]]
 
== Przypisy ==
{{Przypisy-lista |
* <ref name="Anderson2">
Keith Anderson, nota biograficzna w ''Buxtehude. Organ Music. Vol. 7'', 2007. Nagranie Naxos 8.570312. s. 2 {{lang|en}}</ref>
* <ref name="Anderson2-3">
Keith Anderson, nota biograficzna w ''Buxtehude. Organ Music. Vol. 7'', 2007. Nagranie Naxos 8.570312. ss. 2-3 {{lang|en}}</ref>
* <ref name="Chodkowski132">
{{Cytuj książkę | autor = Andrzej Chodkowski (red.) | autor link = Andrzej Chodkowski | tytuł= Encyklopedia muzyki |wydawca= PWN | miejsce=Warszawa| rok=2005| isbn = 83-01-11390-1 | strony = 132}}</ref>
}}
 
{{Kompozytorzy baroku}}
9902

edycje