Arpadowie: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 32 bajty ,  7 lat temu
porządek
m (Bot: Przenoszę 29 linków interwiki do Wikidata, znajdziesz je teraz w zasobie d:q51153)
(porządek)
[[Plik:Arpad.gif|thumb|150px|right|<center>Tarcza Arpadowiczów]]
'''Arpadowie'''<ref>Wersja najbardziej popularna: J. Tyszkiewicz, ''Arpadowie'', (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, s. 31; ''Encyklopedia popularna PWN'', wyd. 27, Warszawa 1997, s. 46; S. A. Sroka, ''Historia Węgier do 1526 roku'', Bydgoszcz 2000, s. 135.</ref> (rzadziej '''Arpadzi'''<ref>Taka forma w: B. Zientara, ''Henryk Brodaty i jego czasy'', Warszawa 1997, s. 410.</ref>, czasem: '''dynastia Arpadowiczów''') - [[dynastia]] książąt ([[889]]-[[1001]]), a następnie królów [[Węgry|węgierskich]] (do [[1301]]). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.
 
== Dzieje ==
Za założyciela uznawany jest prawie legendarny [[Arpad]], wódz plemion madziarskich, które osiedliły się w kotlinie, zwanej dziś [[Kotlina Panońska|Niziną Węgierską]]. Od niego też została wzięta nazwa dynastii.
 
Prawnuk Arpada, [[Gejza|Géza]] (zm. [[997]] r.) ochrzcił się w [[974]] roku. Do trwałego schrystianizowania Węgrów przyczynił się jego syn Wajk, który na chrzcie w [[997]] roku przyjął imię [[Stefan I Święty|Stefan]]. W sposób bezwzględny podporządkował on sobie wszystkie plemiona madziarskie. W Święto Bożego Narodzenia w [[1000]] roku został koronowany na króla Węgier. Zmarł w [[1038]] roku. Mając na uwadze jego zasługi dla chrześcijaństwa 45 lat później został uznany za świętego oraz patrona dynastii i Węgier (stąd określenie Korona Świętego Stefana).
 
Arpadowie systematycznie powiększali swe władztwo. W [[1089]] roku [[Władysław I Święty]] włączył się do walk o [[Władcy Chorwacji|Królestwo Chorwacji]] po śmierci tamtejszego króla [[Dymitr Zwonimir Chorwacki|Zwonimira]] (był jego szwagrem). Ostatecznie oba królestwa połączone zostały unią personalną w [[1102]] roku.
 
W skład monarchii węgierskiej wchodziły już tereny [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] i [[Slawonia|Slawonii]]. Od połowy XI wieku zaczęli stopniowo wkraczać też na tereny [[Słowacja|Słowacji]]. Pod koniec XII wieku Arpadowie podporządkowali sobie również ziemię halicko-włodzimierską (rywalizowali na tym terenie m.in. z Polakami). W [[1215]] roku [[Koloman Halicki|Koloman]], młodszy syn króla [[Andrzej II węgierski|Andrzeja II]], został ogłoszony królem [[Halicz (miasto)|Halicza]], jednak już w następnym roku musiał zrezygnować z tego tytułu.
 
Dynastia wygasła na królu [[Andrzej III|Andrzeju III]] w [[1301]] roku. Do walk o tron węgierski włączyli się [[Wittelsbachowie]] i [[Przemyślidzi]]. Ostatecznie w [[1307]] roku koronę otrzymali [[Andegawenowie]] z [[Neapol]]u w osobie [[Karol Robert|Karola Roberta]]. Był wnukiem Marii, siostry króla [[Władysław IV Kumańczyk|Władysława IV Kumana]], przedostatniego władcy Węgier z dynastii Arpadów.
 
=== Pierwsi książęta węgierscy ===
 
=== Królowie Kroacji ===
* 1091-11271091–1127 Almos (syn Gejzy I, króla Węgier)
 
=== Książęta Kroacji ===
* 1214-12411214–1241 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier)
* 1261-12691261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
 
=== Książęta Halicza ===
* 1214-12161214–1216 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier, koronowany na króla 1215, usunięty)
* 1219-12211219–1221 Koloman (ponownie, usunięty zm.1241)
* 1226-12341226–1234 Andrzej (brat)
 
=== Książęta Slawonii i Dalmacji ===
* 1261-12691261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
* 1269-12711269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier)
* 1271-12781271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier)
 
== Zobacz też ==