Han Gaozu: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 9 bajtów ,  8 lat temu
m
ZdB: ss=... --> s=...
(Robot skopiował szablon {{Kontrola autorytatywna}} z de:Han Gaozu.)
m (ZdB: ss=... --> s=...)
 
=== Walka z Qin ===
Liu Bang urodził się w chłopskiej rodzinie w mieście Feng (dzis. powiat [[Feng]] w [[Xuzhou]]) w powiecie (''xian'', 縣) Pei (dzis. powiat [[Pei]] w Xuzhou). [[Sima Qian]] w jego biografii w [[Zapiski historyka|Zapiskach historyka]] opisuje wiele okoliczności, które zgodnie z chińskimi wierzeniami miały wskazywać na jego cesarskie przeznaczenie. Miał on być poczęty przez [[Smok chiński|smoka]], mieć smoczy nos i smok miał unosić się nad nim gdy był pijany. Na lewym udzie miał mieć siedemdziesiąt dwie czarne kropki (liczba symboliczna), a jego przyszłą cesarską godność miały potwierdzać też jego rysy twarzy oraz horoskopy i szereg znaków. Za [[Dynastia Qin|dynastii Qin]] Liu Bang piastował podrzędny urząd naczelnika gminy (''tingzhang'', 亭長). Kiedy otrzymał rozkaz odstawienia skazańców na roboty część z nich uciekła i by uniknąć za to kary Liu Bang rozpoczął życie przywódcy lokalnej bandy. Kiedy w 209 p.n.e. wybuchła rebelia [[Chen Sheng]]a znający od dawna Liu Banga urzędnicy powiatu Pei, [[Xiao He]] i [[Cao Shen]], wezwali go do objęcia w nim władzy. Dowodzący wówczas już kilkusetosobowym oddziałem Liu Bang zabił naczelnika powiatu (''zhangxian'', 长縣) i przyjął tytuł księcia Pei (''Peigong'', 沛公). Wywodzący się z Pei Xiao He, Cao Shen oraz [[Fan Kuai]] mieli pozostać najwierniejszymi współpracownikami Liu Banga{{odn|Sy-ma Ts'ien|2000|sss=145-152}}{{odn|Twitchett|Loewe|1986|s=113}}<ref name="Gaozu">{{cytuj stronę| url = http://www.chinaknowledge.de/History/Han/personshangaozu.html | tytuł = Persons in Chinese History - Han Gaozu 漢高祖 Liu Bang 劉邦 | data dostępu = 9 kwietnia 2012 | autor = Ulrich Theobald | opublikowany = CHINAKNOWLEDGE - a universal guide for China studies | język = en}}</ref>.
 
Po kilku miesiącach walk z oddziałami Qin w czwartym miesiącu 208 p.n.e. Liu Bang przyłączył się do armii [[Xiang Liang]]a, którą następnie po jego śmierci przejął jego bratanek [[Xiang Yu]]. Nowo kreowany przez Xiang Lianga [[Państwo Chu|król Chu]], [[Chu Yidi|Huai]] (209 - 206 p.n.e.) (''Chu Huai Wang'', 楚懷王), wysłał Liu Banga by ten zdobył serce państwa Qin, region [[Guanzhong]]. Wybierając mniej uczęszczane górskie przejście w ósmym miesiącu 207 p.n.e. Liu Bangowi udało się wykonać zadanie i pokonać wojska Qin. W tym czasie w Qin toczyła się wewnętrzna walka o władzę pomiędzy kanclerzem (''Chengxiang'', 丞相) [[Zhao Gao]], a rodem panującym, co osłabiało siły państwa w decydującym momencie. Z walki tej ostatecznie wyszedł zwycięsko król [[Ziying]], który zdecydował się poddać Liu Bangowi w dziesiątym miesiącu 207 p.n.e. Liu Bang zachował Ziyinga przy życiu i nie pozwolił na grabież ludności. Zgodnie z poczynionymi jeszcze przed 208 p.n.e. ustaleniami pierwszy z przywódców rebelii, który zajmie Guanzhong, miał zostać jego królem. Król Huai uznał prawa Liu Banga do Guanzhongu, jednak Xiang Yu, który w międzyczasie pokonał siły Qin w decydującej [[Bitwa pod Julu|bitwie pod Julu]], postanowił to zignorować i wkroczył do regionu pod koniec 206 p.n.e., zabijając Zyinga i jego rodzinę, paląc [[Xianyang]] i bezczeszcząc [[Terakotowa Armia|mauzoleum]] [[Qin Shi Huang|Pierwszego Cesarza]] (221 - 210 p.n.e.). Liu Bang, który miał kilkakrotnie słabszą armię, ocalał tylko dlatego że za radą swojego doradcy [[Zhang Liang (dynastia Han)|Zhang Lianga]] osobiście prosił chcącego go zaatakować Xiang Yu o łaskę. Xiang Yu zaakceptował jego prośbę, po czym przyznał Liu Bangowi część dawnych ziem Qin, z centrum w regionie [[Hanzhong Pendi|Hanzhong]], nad którym ten miał sprawować władzę jako król Han (''Han Wang'', 漢王){{odn|Sy-ma Ts'ien|2000|sss=152-163}}{{odn|Twitchett|Loewe|1986|sss=114-116}}<ref name="Gaozu"/>.
 
=== Walka z Xiang Yu ===
W sumie zwycięski Xiang Yu utworzył na terenie Chin osiemnaście królestw, przy czym on sam przybrał tytuł Króla Hegemona Zachodniego Chu (''Xi Chu Bawang'', 西楚霸王), podkreślając w ten sposób swój status przywódcy nowo powstałej konfederacji. By móc przyjąć ten tytuł wcześniej Xiang Yu mianował króla Huai Prawym Cesarzem (''Yidi'', 義帝), jednak jednocześnie pozbawił go jakiejkolwiek realnej władzy wysyłając go do prowincjonalnego miasta i ostatecznie zabił go w dziesiątym miesiącu 206 p.n.e. Wkrótce dawni dowódcy Xiang Yu, [[Tian Rong]], [[Chen Yu]] i [[Peng Yue]], niezadowoleni z tego że nie otrzymali królestwa, podnieśli przeciwko niemu rebelię w północnych Chinach, co Liu Bang niezwłocznie wykorzystał do zaatakowania w piątym miesiącu 206 p.n.e. trzech dawnych dowódców Qin, [[Zhang Han]]a, [[Sima Xin]]a i [[Dong Yi]], którzy panowali teraz w Guanzhongu. Pokonując ich Liu Bang ustanowił własne rządy na dawnym terytorium Qin. Ołtarze poświęcone Qin zostały obalone i ustawiono nowe ołtarze poświęcone ziemi w imieniu dynastii Han. Jednocześnie Liu Bang zaakceptował religijne praktyki Qin czcząc te same siły (''[[Shangdi|Di]]'', 帝) co jego królowie oraz tak samo jak oni wybierając jako symbole dynastii kolor czarny i wodę. Zabójstwo Cesarza Prawego dostarczyło Liu Bangowi "idealnego pretekstu do podjęcia się pokonania Xiang Yu; mógł on twierdzić, że karze królobójcę" i "niezwłocznie wysłał on apel do innych królów by przyłączyli się do sprawiedliwej sprawy"{{odn|Twitchett|Loewe|1986|sss=117}}. Liu Bang próbował wykorzystać obecność Xiang Yu na północy atakując jego stolicę w Pengchengu (w pobliżu dzis. [[Xuzhou]]), jednak w 205 p.n.e. on sam został oblężony i pokonany w bitwie, tak że w końcu udało mu się uciec tylko z nielicznymi jeźdźcami. Rodzina Liu Banga wpadła wówczas w ręce Xiang Yu, a jego sojusznicy opuścili go. Liu Bangowi udało się odbudować swoją armię głównie dzięki wysiłkom Xiao He, który sprawnie zarządzał Guanzhongiem i bezustannie dostarczał nowych rekrutów i zaopatrzenia. To także Xiao He polecił Liu Bangowi [[Han Xin]]a, który został naczelnym dowódcą wojsk przyszłego cesarza. Teraz Han Xin zdobył ważne terytoria w centralnych Chinach, umożliwiając Liu Bangowi zajęcie miasta [[Xingyang]], które leżało w strategicznym punkcie w którym [[Huang He]] skręcała na północny wschód w kierunku morza. Przez ponad rok wojska Liu Banga i Xiang Yu stały naprzeciwko siebie, lecz w końcu w 204 p.n.e. temu ostatniemu udało się odciąć przeciwnika od dostaw żywności i Liu Bang ponownie uciekł z zacieśniającego się okrążenia tylko z nielicznymi kawalerzystami. Pomimo tego pozycja Xiang Yu wcale nie była pewna, w szczególności dlatego iż Han Xin zdołał podbić większość wschodnich Chin. W 203 p.n.e. obie strony zawarły układ, zgodnie z którym Liu Bang miał rządzić zachodem Chin, a Xiang Yu wschodem, przy czym temu pierwszemu zwrócono jego rodzinę. Liu Bangowi, który był lepszym politykiem, stopniowo udało się przeciągnąć na swą stronę wszystkich ustanowionych przez Xiang Yu królów i szybko zerwał on to porozumienie. W 202 p.n.e. Xiang Yu został oblężony przez siły sprzymierzeńców pod Gaixia (dzis. powiat [[Lingbi]] w [[Suzhou (Anhui)|Suzhou]]) i ostatecznie zginął śmiercią samobójczą{{odn|Sy-ma Ts'ien|2000|sss=165-177, 202-203}}{{odn|Twitchett|Loewe|1986|sss=117-119}}<ref name="Gaozu"/>.
 
=== Cesarstwo ===
W drugim miesiącu 202 p.n.e. Liu Bang proklamował się cesarzem. Jego pierwszą stolicą był [[Luoyang]], jednak szybko przeniósł ją on do Chang'anu (dzis. [[Xi'an]]), leżącego blisko dawnej stolicy Qin. Pierwsze lata panowania Liu Banga to powolne podnoszenie się ze zniszczeń wojny domowej. By ułatwić ten proces ogłoszono generalną amnestię oraz demobilizację wojsk. Ludziom, którzy w trakcie wojny popadli w niewolę zwrócono wolność. Obniżono szereg podatków i ciężarów oraz zachęcano ludzi wygnanych ze swoich domów przez wojnę do powrotu. Byłym żołnierzom przydzielano ziemię, którą mieli zagospodarować. Kanclerz nowej dynastii, Xiao He, w 200 p.n.e. skompilował nowy kodeks prawa (''Jiuzhang lü'', 九章律), dodając do sześciu rozdziałów kodeksu Qin trzy nowe rozdziały - ponadto istniały dwa rozdziały dotyczące spraw proceduralnych{{odn|Twitchett|Loewe|1986|sss=120, 526}}<ref name="Gaozu"/>.
 
Liu Bang panował w sposób bezpośredni w zachodnich Chinach, które na wzór państwa Qin zostały podzielone na trzynaście [[Komanderia|komanderii]] (''jun'', 郡) i okręg centralny. Pozostałe terytorium cesarstwa zgodnie z tradycjami wywodzącymi się z [[Dynastia Zhou|okresu Zhou]] zostało podzielone na dziesięć wasalnych królestw. Nowi królowie, wywodzący się ze zasłużonych zwolenników Liu Banga, szybko zaczęli się buntować i do 196 p.n.e. wszyscy z wyjątkiem jednego, [[Wu Rui]], zostali zastąpieni przez synów lub braci cesarza. W wyniku doświadczeń walk z buntownikami Liu Bang miał wraz ze swoimi najbardziej zaufanymi zwolennikami wspólnie przyrzec, iż jeśli ktokolwiek spoza rodziny cesarskiej zostanie lub sam ogłosi się królem wszyscy pozostali go zaatakują{{odn|Twitchett|Loewe|1986|sss=124-125}}<ref name="Gaozu"/>.
 
Największym zewnętrznym zagrożeniem dla ówczesnych Chin byli [[Xiongnu]], którzy w trakcie wojny domowej pod wodzą [[Maodun]]a (209 - 174 p.n.e.) odbudowali swoją potęgę. W pierwszych latach dynastii Han Xiongnu stali się schronieniem dla przeciwników Liu Banga, w tym tak prominentnych jak król Han [[Han Wang Xin|Liu Xin]], król Yan [[Lu Wan]] oraz kanclerz królestwa Dai [[Chen Xi]]. Przejście Liu Xina na stronę Xiongnu w 201 p.n.e. stało się bezpośrednim powodem zaatakowania ich przez Liu Banga w następnym roku. Wyprawa zakończyła się jednak klęską - Liu Bang z trudem wyrwał się z okrążenia Xiongnu. W rezultacie nie mogąc pokonać Xiongnu w 198 p.n.e. Chińczycy weszli z nimi w system dynastycznych mariaży połączonych z trybutem, nazywany przez nich "pokój i koligacja" (''heqin'', 和親). Na południu w 196 p.n.e. Liu Bang uznał tytuł królewski [[Zhao Tuo]] (207 - 137 p.n.e.), założyciela państwa [[Nanyue]]{{odn|Twitchett|Loewe|1986|sss=127-128, 385-386}}<ref name="Gaozu"/>.
 
Praktyka panowania Liu Banga była zgodna z teoriami [[Legizm|legistów]]. Cesarz, osoba wywodząca się z nizin społecznych, pogardzał uczonymi. Zgodnie z tradycją zirytowany ciągłym cytowaniem przez [[Konfucjanizm|konfucjanistę]] [[Lu Jia]] "[[Księga Pieśni|Księgi Pieśni]]" i "[[Księga Dokumentów|Księgi Dokumentów]]" Liu Bang miał powiedzieć, że zdobył cesarstwo na koniu i nie potrzebuje studiować [[Pięcioksiąg konfucjański|konfucjańskich klasyków]]. Lu Jia miał odpowiedzieć że z konia nie da się cesarstwem rządzić i uświadomić cesarzowi konieczność przestrzegania [[Li (konfucjanizm)|obyczajów]] (''li'', 禮) i stosowania się do zasady [[Ren (filozofia)|humanitarności]] (''ren'', 仁) w rządzeniu krajem{{odn|Twitchett|Loewe|1986|s=709}}{{odn|Rodziński|1974|s=93}}<ref name="Gaozu"/>.
214 876

edycji