Niecierpek pospolity: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 11 bajtów ,  8 lat temu
drobne redakcyjne
m (DA)
(drobne redakcyjne)
; [[Kwiat]]y: Zebrane po 2-4 w [[grono|gronach]] wyrastających w kątach liści na szypułach długości 1-1,5 cm, poszczególne kwiaty na szypułkach 1,5–2 mm długości. Niektóre są [[klejstogamia|klejstogamiczne]] (pozostają zamknięte i osiągają mniejsze wymiary). Normalnie rozwijające się kwiaty osiągają 2–3,5 cm długości. Korona jest cytrynowo- lub złotożółta, w gardzieli brązowoczerwono nakrapiana. Kwiaty są odwrócone o 180°, z 3 działkami [[kielich (botanika)|kielicha]] (czasem 2 przednie widoczne jako drobne łuseczki{{r|sychowa}}) i 5 płatkami [[korona kwiatu|korony]]. Dolna działka kielicha okazała, trąbkowata i zakończona jest zagiętą na końcu o 90° [[ostroga (botanika)|ostrogą]] długości od 6 do 12 mm. Dwie pozostałe działki małe, żółtozielone i niepozorne. [[Korona kwiatu]] posiada pięć płatków – cztery zrośnięte parami po bokach i górny, kapturkowaty płatek wolny. Wewnątrz okwiatu znajduje się 5 krótkich, grubych i zrośniętych w górnej części [[pręcik (botanika)|pręcików]] otaczających pojedynczy [[słupek]] z pięciołatkowym, stożkowatym [[znamię (botanika)|znamieniem]]. [[Zalążnia]] jest 5-komorowa, w każdej komorze znajduje się od 2 do wielu [[zalążek|zalążków]]{{r|hatcher|china|sychowa}}.
; [[Owoc]]e: Zwisające, lancetowate i nagie, pękające [[torebka (botanika)|torebki]] o długości 15–25 mm, powstające z 5 zrośniętych [[Owocolistek|owocolistków]]. Zawierają od 1 do 9 nasion, najczęściej 1 lub 2. [[nasiono|Nasiona]] są jajowate, czterokanciaste, o długości 3,3 do 4,6 mm, szerokości 1,4–2,2 mm i do 1,5 mm grubości. Wzdłuż kantów biegną listewki o wysokości do 0,3 mm. W zależności od warunków i siły wzrostu na roślinach powstają zróżnicowane liczby owoców i nasion. W miejscach silnie zacienionych bywa, że nie rozwijają się one wcale lub rozwijają się tylko pojedynczo. Zazwyczaj w naturalnych warunkach powstaje kilka owoców z kilkoma nasionami{{r|hatcher}}.
; Gatunki podobne: Blisko spokrewniony [[niecierpek przylądkowypomarańczowy]] różni się kwiatami pomarańczowymi i ostrogą zgiętą o 180°. Stosunkowo podobny do niecierpka pospolitego jest też [[niecierpek drobnokwiatowy]] (w Europie rozpowszechniony [[gatunek inwazyjny]]). Ma on jednak prostą ostrogę kwiatu, drobniejsze ząbkowanie liścia i największe górne liście (niecierpek pospolity i przylądkowypomarańczowy majamają górne liście zmniejszające się){{r|atlas}}{{r|rutkowski}}.
<gallery mode="packed">
Plik:Impatiens noli-tangere1001.jpg|Kwiat
 
== Systematyka i zmienność ==
Niecierpek pospolity jest [[gatunek typowy|gatunkiem typowym]] rodzaju ''[[niecierpek|Impatiens]]''. Rodzaj ten obfituje w gatunki – jest ich ponad 1000. Przez długi czas stosowano w klasyfikacji taksonów wewnątrz tego rodzaju koncepcje opublikowane na przełomie XIX i XX wieku. W świetle znanego współcześnie zróżnicowania w obrębie rodzaju i wiedzy o jego [[filogeneza|filogenezie]] wiadomo, że dawne systemy nie odzwierciedlają najbardziej prawdopodobnych relacji filogenetycznych{{r|janssens}}. Wziąwszy pod uwagę tylko cechy [[Chloroplastowy DNA|DNA plastydowego]], najbliżej spokrewnionymi z niecierpkiem pospolitym zdają się być gatunki ''I. edgeworthii'' i ''I. scabrida'', jednak złożone analizy uwzględniające różne cechy wskazują, że [[Grupa siostrzana|taksonem siostrzanym]] jest raczej ''[[niecierpek przylądkowypomarańczowy|I. capensis]]''. Niezależnie od opcji niecierpek pospolity jest zagnieżdżony w [[klad]]zie obfitującym w gatunki, osiągającym centrum zróżnicowania w południowo-wschodniej [[Azja|Azji]]{{r|janssens}}.
 
W zależności od warunków ekologicznych gatunek jest bardzo zmienny [[fenotyp]]owo. Na rozwój roślin wpływa zacienienie, wilgotność i żyzność siedliska. W niesprzyjających warunkach rozwijają się rośliny drobne, nierozgałęzione, z kwiatami klejstogamicznymi. W optymalnych warunkach rośliny osiągają ponad 1 m wysokości, są rozgałęzione i tworzą liczne kwiaty [[chasmogamia|chasmogamiczne]]{{r|hatcher}}.
* var. ''pallescens'' Nakai – Daleki Wschód Azji,
* var. ''parviflora'' Kittagawa – [[Japonia]].
Niecierpek pospolity może tworzyć [[mieszaniec|mieszańce]] z [[niecierpek przylądkowypomarańczowy|niecierpkiem przylądkowympomarańczowym]], prawdopodobnie także z ''[[Impatiens ecalcarata]]''{{r|hatcher}}.
 
== Nazewnictwo ==
93 078

edycji